Στις μεγάλες γεωπολιτικές μετατοπίσεις που επηρεάζουν άμεσα την Ελλάδα επικεντρώθηκε η εκπομπή «Ανιχνεύσεις» με τον Παντελή Σαββίδη, με βασικά θέματα την Τουρκία, το Κουρδικό, τον πόλεμο γύρω από το Ιράν, την ασφάλεια των θαλασσίων οδών και την ελληνογαλλική αμυντική συμφωνία.
Στο πάνελ συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, ο υποναύαρχος ε.α. Δημήτρης Τσαϊλάς, ο διεθνολόγος – οικονομολόγος Θρασύβουλος Ευτυχίδης, ο αναλυτής Βασίλης Κυρατζόπουλος, καθώς και οι κ.κ. Λεκάκης και Τσεκαλάς, οι οποίοι ανέλυσαν ειδικότερα τις εξελίξεις γύρω από το Ιράν και τη νομική διάσταση της ελληνογαλλικής συμφωνίας.
Ο Παντελής Σαββίδης έδωσε από την αρχή το πλαίσιο της συζήτησης, επισημαίνοντας ότι οι διεθνείς εξελίξεις δεν μπορούν να αποσυνδεθούν από την ελληνική εσωτερική πραγματικότητα. Όπως σημείωσε, η χώρα κινείται σταδιακά σε ένα πιο έντονο πολιτικό κλίμα, ενώ η κυβέρνηση εμφανίζει νευρικότητα στη διαχείριση κρίσιμων υποθέσεων.
Η Τουρκία σε τροχιά πρόωρων εκλογών
Ο Βασίλης Κυρατζόπουλος έβαλε στο επίκεντρο την Τουρκία, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα κινείται ήδη σε λογική πρόωρων εκλογών. Όπως ανέφερε, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει ανάγκη μια εκλογική διαδικασία πριν από το 2028, ώστε να μπορέσει να είναι ξανά υποψήφιος για την προεδρία.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, πιθανός χρονικός ορίζοντας είναι το φθινόπωρο του 2027 ή ο Μάρτιος του ίδιου έτους, με το καθεστώς Ερντογάν να επιχειρεί στο μεταξύ να περιορίσει κάθε πολιτικό αντίπαλο που θα μπορούσε να απειλήσει την κυριαρχία του.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάχθηκαν και οι αναφορές στις κινητοποιήσεις της Πρωτομαγιάς στην Τουρκία, όπου, όπως ειπώθηκε, σημειώθηκαν περίπου 600 συλλήψεις. Ο Κυρατζόπουλος υπογράμμισε ότι, αν και το δικαίωμα στη διαδήλωση προστατεύεται συνταγματικά στην Τουρκία, στην πράξη η κυβέρνηση το παρακάμπτει όταν θεωρεί ότι απειλείται η πολιτική της σταθερότητα.
Το Κουρδικό και η πιθανή ρήξη Οτσαλάν – Καντίλ
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στο Κουρδικό. Ο Κυρατζόπουλος μίλησε για μια πιθανή ρήξη ανάμεσα στον Αμπντουλάχ Οτσαλάν, που παραμένει φυλακισμένος στο Ιμραλί, και την ηγεσία των Κούρδων ανταρτών στο Καντίλ.
Όπως αναλύθηκε, το Καντίλ δεν φαίνεται διατεθειμένο να δεχθεί μια διαδικασία που θα περιορίζεται απλώς στην παράδοση όπλων, χωρίς νομικές και συνταγματικές εγγυήσεις από το τουρκικό κράτος. Η μη ψήφιση σχετικών ρυθμίσεων από την τουρκική Εθνοσυνέλευση ενισχύει την καχυποψία των Κούρδων απέναντι στις προθέσεις της Άγκυρας.
Η εκτίμηση που διατυπώθηκε ήταν σαφής: αν επαναληφθεί το μοντέλο του 2013, δηλαδή μια διαδικασία ειρήνευσης εργαλειοποιημένη για εκλογικούς λόγους, τότε ο κίνδυνος νέου κύκλου αίματος στην Ανατολία είναι πραγματικός.
Ανατολική Μεσόγειος, Κύπρος και αγωγοί
Στο τραπέζι μπήκε και η Ανατολική Μεσόγειος, με τον Κυρατζόπουλο να αναφέρεται στον ανταγωνισμό για τις ενεργειακές διαδρομές και ειδικότερα στο ζήτημα ενός πιθανού αγωγού από το Κατάρ προς τη Μεσόγειο.
Κατά την ανάλυση που παρουσιάστηκε, υπάρχουν διαφορετικές επιδιώξεις: η Τουρκία πιέζει για έξοδο μέσω Μερσίνης ή Γιουμουρταλίκ, άλλες προσεγγίσεις βλέπουν τη Λατάκια ως πιθανή πύλη, ενώ το Ισραήλ επιθυμεί να κρατήσει δικό του ρόλο μέσα από τη Γάζα και τις συμφωνίες Αβραάμ.
Παράλληλα, έγινε αναφορά και στην Κύπρο, με αφορμή δηλώσεις του Σερντάρ Ντενκτάς, ο οποίος κατηγόρησε την κυπριακή ηγεσία ότι μετατρέπει το νησί σε «αστακό». Το μήνυμα είναι ότι η Άγκυρα παρακολουθεί με έντονη ανησυχία την ενίσχυση της στρατιωτικής παρουσίας και των δυτικών συνεργασιών στην Κυπριακή Δημοκρατία.
Ιράν: Η διπλωματία συνεχίζεται, αλλά ο πόλεμος κοστίζει
Ο Θρασύβουλος Ευτυχίδης στάθηκε στον πόλεμο γύρω από το Ιράν και στην προσπάθεια διαμεσολάβησης. Όπως είπε, η διπλωματία έχει αποτύχει, αλλά συνεχίζεται. Αναφέρθηκε σε νέα ιρανική πρόταση 14 σημείων, η οποία φέρεται να μεταφέρθηκε μέσω Πακιστάν προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν, η πρόταση περιλαμβάνει ζητήματα όπως η άρση κυρώσεων, το άνοιγμα ιρανικών λιμανιών, η απελευθέρωση των Στενών του Ορμούζ και η μετάθεση του πυρηνικού ζητήματος σε δεύτερο χρόνο.
Ο Ευτυχίδης σημείωσε ότι και οι δύο πλευρές δείχνουν κουρασμένες από τη σύγκρουση, ενώ το κόστος του πολέμου έχει αρχίσει να απασχολεί ανοιχτά και το αμερικανικό Κογκρέσο.
Σκληρή ήταν και η τοποθέτησή του για τη σημασία του διεθνούς δικαίου. Αναφερόμενος στην επέμβαση του Ισραήλ εναντίον στολίσκου με ανθρωπιστική βοήθεια προς τη Γάζα σε διεθνή ύδατα νότια της Κρήτης, έκανε λόγο για παράνομη ενέργεια και επέκρινε την ελληνική στάση, λέγοντας ότι η χώρα φαίνεται να είχε ενημερωθεί, δεν αντέδρασε και στη συνέχεια συνέδραμε στη διαχείριση των ακτιβιστών.
Το πρόβλημα της ελληνικής στρατηγικής
Ο Ευτυχίδης άσκησε κριτική και στην ελληνική εξωτερική πολιτική, τονίζοντας ότι η Ελλάδα έχει θέσεις, αλλά δεν έχει στρατηγική. Κατά την τοποθέτησή του, η Τουρκία μεγαλώνει μια νέα γενιά με το αφήγημα της «Γαλάζιας Πατρίδας», ενώ η Ελλάδα συχνά αποφεύγει ακόμη και ιστορικές αναφορές που αφορούν τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, τη Μικρασιατική Καταστροφή και τον διωγμό των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης, της Ίμβρου και της Τενέδου.
Το συμπέρασμα ήταν αιχμηρό: η Άγκυρα δεν κρύβει τις διεκδικήσεις της, ενώ η Αθήνα αποφεύγει να συγκροτήσει μακρόπνοο εθνικό αφήγημα και πρακτική στρατηγική.
Δημήτρης Τσαϊλάς: Τα «ήρεμα νερά» δεν πρέπει να γίνουν στρατηγική αδράνεια
Ο Δημήτρης Τσαϊλάς ανέλυσε τον ρόλο της Τουρκίας ως εξισορροπητικού παράγοντα στη Μέση Ανατολή. Όπως είπε, η Άγκυρα δεν κινείται από αμφιθυμία, αλλά από υπολογισμένη εξωτερική πολιτική, η οποία της επιτρέπει να συνομιλεί με διαφορετικά κέντρα ισχύος χωρίς να εγκλωβίζεται πλήρως σε ένα γεωπολιτικό μπλοκ.
Για τα ελληνοτουρκικά, ο Τσαϊλάς τόνισε ότι τα «ήρεμα νερά» είναι χρήσιμα σε ένα τόσο ασταθές περιβάλλον, αλλά δεν πρέπει να συγχέονται με στρατηγική υποχώρηση ή αδράνεια. Όπως σημείωσε, μια ελληνοτουρκική κρίση σήμερα δεν θα έμενε διμερής, αλλά θα επηρέαζε ολόκληρη τη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.
Σημαντικό μέρος της παρέμβασής του αφορούσε τα θαλάσσια στενά και την ελευθερία της ναυσιπλοΐας. Ο Τσαϊλάς υπογράμμισε ότι τα chokepoints, όπως τα Στενά του Ορμούζ, δεν είναι απλώς γεωγραφικά περάσματα, αλλά εργαλεία οικονομικού εξαναγκασμού και γεωπολιτικής πίεσης.
Η εποχή της αυτονόητης ελευθερίας των θαλασσών, όπως είπε, έχει τελειώσει. Σήμερα, drones, πύραυλοι, μη επανδρωμένα συστήματα και ναυτικοί αποκλεισμοί επιτρέπουν ακόμη και σε περιφερειακούς παίκτες να αμφισβητούν προηγμένες στρατιωτικές δυνάμεις.
Η ιρανική ανθεκτικότητα και τα όρια του αποκλεισμού
Στη συνέχεια, ο κ. Λεκάκης παρουσίασε την ιρανική πλευρά, υποστηρίζοντας ότι το Ιράν έχει εναλλακτικές διαδρομές και μηχανισμούς για να αντέξει πιέσεις στις εξαγωγές πετρελαίου. Αναφέρθηκε σε διαδρομές μέσω Πακιστάν, Ινδίας, Κασπίας και άλλων χερσαίων ή θαλασσίων διόδων.
Ωστόσο, ο Δημήτρης Τσαϊλάς παρενέβη, τονίζοντας ότι κανένα δίκτυο φορτηγών ή σιδηροδρομικών διαδρομών δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη μεταφορική ικανότητα ενός μεγάλου λιμανιού και των δεξαμενόπλοιων. Η παρατήρησή του ανέδειξε το βασικό πρόβλημα: το Ιράν μπορεί να έχει αντοχές, αλλά η απώλεια κανονικής πρόσβασης στις θαλάσσιες οδούς δεν αναπληρώνεται εύκολα.
Η ελληνογαλλική συμφωνία και η ρήτρα αμυντικής συνδρομής
Ο κ. Τσεκαλάς ανέλυσε τη νομική διάσταση της ελληνογαλλικής συμφωνίας στρατηγικής εταιρικής σχέσης, η οποία υπογράφηκε το 2021 και κυρώθηκε από την ελληνική Βουλή.
Όπως εξήγησε, η συμφωνία καλύπτει στρατηγική συνεργασία, στρατιωτική συνεργασία, εξωτερική πολιτική, άμυνα, εξοπλισμούς και αμυντική βιομηχανία. Το κρίσιμο σημείο είναι η ρήτρα αμυντικής συνδρομής, η οποία προβλέπει βοήθεια σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης στην επικράτεια ενός από τα δύο μέρη.
Διευκρινίστηκε ότι ως επικράτεια νοείται το έδαφος και η χωρική θάλασσα. Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι η συμφωνία λειτουργεί ως πρόσθετο πλέγμα ασφαλείας για την Ελλάδα, διαφορετικό από τους μηχανισμούς του ΝΑΤΟ και της ΕΕ.
Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα αυτής της ρήτρας θα εξαρτηθεί από την κοινή ερμηνεία του όρου «ένοπλη επίθεση» και από την πολιτική βούληση των δύο πλευρών τη στιγμή της κρίσης.
Το τελικό συμπέρασμα
Η εκπομπή ανέδειξε μια πραγματικότητα που δεν αφήνει περιθώρια εφησυχασμού. Η Τουρκία κινείται σε φάση εσωτερικής αναδιάταξης, το Κουρδικό μπορεί να ξανανοίξει με βίαιο τρόπο, η Ανατολική Μεσόγειος μετατρέπεται σε πεδίο ενεργειακών και στρατιωτικών ανταγωνισμών, ενώ ο πόλεμος γύρω από το Ιράν φέρνει ξανά στο προσκήνιο την αξία των θαλασσίων οδών.
Για την Ελλάδα, το μήνυμα είναι καθαρό: οι συμμαχίες έχουν αξία μόνο όταν συνοδεύονται από εθνική στρατηγική, νομική σαφήνεια και πραγματική ισχύ. Τα «ήρεμα νερά» είναι χρήσιμα, αλλά δεν αρκούν. Σε μια περιοχή που αναδιατάσσεται με ταχύτητα, όποιος δεν σχεδιάζει, ακολουθεί τις αποφάσεις των άλλων.