Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Νέα δεδομένα στη γεωπολιτική εξίσωση γύρω από το Ιράν δημιουργεί η απόφαση του Πακιστάν να ανοίξει έξι χερσαίους εμπορικούς διαδρόμους προς την Τεχεράνη, την ώρα που οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να σφίξουν τον κλοιό μέσω θαλάσσιου αποκλεισμού και ελέγχου κρίσιμων εμπορικών ροών.
Σύμφωνα με ανάλυση του Moneycontrol, το Ισλαμαμπάντ, ενώ προβάλλεται ως πιθανός μεσολαβητής ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη, φαίνεται ταυτόχρονα να προσφέρει στο Ιράν έναν πρακτικό μηχανισμό παράκαμψης της αμερικανικής πίεσης. Το δημοσίευμα κάνει λόγο για κίνηση που υπονομεύει την αμερικανική στρατηγική και εγείρει νέα ερωτήματα για την αξιοπιστία του Πακιστάν ως εταίρου των ΗΠΑ.
Η κίνηση θεσμοθετήθηκε μέσω του Transit of Goods through Territory of Pakistan Order 2026, πλαισίου που επιτρέπει τη διέλευση αγαθών τρίτων χωρών μέσω πακιστανικού εδάφους με τελικό προορισμό το Ιράν, υπό τελωνειακό έλεγχο. Οι νέοι διάδρομοι συνδέουν μεγάλα λιμάνια, όπως το Gwadar, το Karachi και το Port Qasim, με συνοριακά σημεία όπως το Taftan και το Gabd.
Στα χαρτιά, πρόκειται για εμπορική και τελωνειακή αναβάθμιση. Στην πράξη, όμως, προσφέρει στο Ιράν αυτό που χρειάζεται περισσότερο σε περίοδο πίεσης: μια χερσαία βαλβίδα αποσυμπίεσης, μακριά από τις θαλάσσιες οδούς που ελέγχονται ή απειλούνται από την αμερικανική ισχύ.
Το timing είναι κρίσιμο. Σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, ο αμερικανικός αποκλεισμός που τέθηκε σε ισχύ από τις 13 Απριλίου στοχεύει πλοία που συνδέονται με ιρανικά λιμάνια, με στόχο να περιοριστεί η εμπορική ροή προς την Τεχεράνη. Την ίδια ώρα, χιλιάδες κοντέινερ με προορισμό το Ιράν είχαν εγκλωβιστεί σε πακιστανικά λιμάνια, καθώς οι θαλάσσιες διαδρομές έγιναν πιο επικίνδυνες. Οι νέες χερσαίες διαδρομές δίνουν άμεση εναλλακτική.
Η υπόθεση αγγίζει ευθέως τον αρχηγό του πακιστανικού στρατού, Ασίμ Μουνίρ, καθώς αναλυτές βλέπουν πίσω από την κίνηση ένα κλασικό πακιστανικό «διπλό παιχνίδι». Από τη μία επαφή με τις ΗΠΑ, τη Σαουδική Αραβία και τους διαύλους διαμεσολάβησης, από την άλλη, πρακτική διευκόλυνση της Τεχεράνης.
Ο Αμερικανός ειδικός σε θέματα εθνικής ασφάλειας Derek J. Grossman χαρακτήρισε την κίνηση πρόβλημα για την κυβέρνηση Τραμπ, υποστηρίζοντας ότι το Πακιστάν βοηθά το Ιράν να παρακάμψει την αμερικανική πίεση στα Στενά του Ορμούζ. Άλλοι αναλυτές έκαναν λόγο για «επίσημη τρύπα στον αποκλεισμό» και για αντίφαση μιας χώρας που εμφανίζεται ως μεσολαβητής, ενώ ταυτόχρονα ανοίγει νόμιμο εμπορικό κανάλι προς την Τεχεράνη.
Το Πακιστάν δεν κινείται τυχαία. Εδώ υπάρχει παλιά σχολή ισορροπιών. Παίρνει κάτι από όλους, δεν δεσμεύεται πλήρως σε κανέναν και να διατηρεί περιθώρια ελιγμών ανάμεσα σε ΗΠΑ, Κίνα, Σαουδική Αραβία και Ιράν. Κάτι σαν την Τουρκία δηλαδή. Για την Ουάσινγκτον, όμως, αυτό μοιάζει όλο και περισσότερο με στρατηγική ασάφεια εις βάρος της.
Το Moneycontrol σημειώνει ότι η πακιστανική στάση εντάσσεται σε ευρύτερο ιστορικό μοτίβο. Από το δίκτυο πυρηνικής διάδοσης του A.Q. Khan, μέχρι τις κατηγορίες για διατήρηση δεσμών με ένοπλες οργανώσεις κατά τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας και την υπόθεση Μπιν Λάντεν στο Abbottabad.
Το ερώτημα πλέον είναι αν ο Ντόναλντ Τραμπ θα ανεχθεί αυτή την κίνηση ή αν θα θεωρήσει ότι το Ισλαμαμπάντ παίζει πίσω από την πλάτη της Ουάσινγκτον. Διότι αν οι ΗΠΑ επιχειρούν να στραγγαλίσουν οικονομικά το Ιράν μέσω θαλάσσιου αποκλεισμού και το Πακιστάν ανοίγει χερσαία περάσματα, τότε η αμερικανική πίεση χάνει ένα κρίσιμο μέρος της αποτελεσματικότητάς της.
Για να το πούμε λαϊκά, το Πακιστάν δεν είναι απλώς ουδέτερος μεσολαβητής. Παίζει σε πολλά ταμπλό. Και σε μια κρίση όπου τα Στενά του Ορμούζ, το Ιράν, η Κίνα, η Σαουδική Αραβία και οι ΗΠΑ βρίσκονται στην ίδια γεωπολιτική σκακιέρα, οι έξι χερσαίοι διάδρομοι προς την Τεχεράνη μπορεί να αποδειχθούν πολύ πιο σημαντικοί από μια τεχνική εμπορική ρύθμιση.