Το Ισραήλ κατέχει το εργοστάσιο. Ακόμα δεν κατέχει το επόμενο αναχαιτιστικό.
Γράφει ο Σάι Γκαλ, Walla
Το Ισραήλ έκλεισε το 2025 με ρεκόρ εξαγωγών αμυντικού εξοπλισμού ύψους 19,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων, εκ των οποίων το 29% σε συστήματα πυραύλων, πυραύλων και αεράμυνας. Οι ισραηλινές αμυντικές βιομηχανίες παρήγαγαν όλο το εικοσιτετράωρο για τις Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις (IDF), εκπληρώνοντας παράλληλα τις συμβάσεις εξαγωγής. Οι ίδιες γραμμές παραγωγής εξυπηρετούν και τα δύο. Μια γραμμή παραγωγής δεν είναι σημαία. Είναι χρόνος, και αυτός ο χρόνος πωλείται.¹
Ο επόμενος πόλεμος δεν θα περιμένει τον ρυθμό παραγωγής του Ισραήλ. Το Ιράν μετέτρεψε τα αποθέματα αναχαιτιστικών πυραύλων σε επιχειρησιακό περιορισμό, ενώ η σύγκρουση με την Τουρκία δεν αποτελεί πλέον περιθωριακό σενάριο.² Διαφορετικοί εχθροί θα συναντήσουν το ίδιο Ισραήλ: τα ίδια αποθέματα και τα ίδια σημεία συμφόρησης, όπου ο πιο αργός κρίκος διέπει την ελευθερία δράσης. Το Ιράν απαιτεί αντοχή έναντι συνεχών πυραυλικών επιθέσεων. Η Τουρκία προσθέτει τη στρατιωτική μάζα και το βάθος φθοράς μιας βιομηχανικής δύναμης. Το Ισραήλ διαθέτει προηγμένα συστήματα. Η δοκιμασία είναι πόσα θα απομείνουν μετά την πρώτη εκστρατεία και πόσο γρήγορα μπορεί να ανακατασκευαστεί το απόθεμα πριν ξεκινήσει η επόμενη.
Όταν το απόθεμα τεθεί σε λειτουργία
Κατά τη διάρκεια του 40ήμερου δεύτερου πολέμου του Ισραήλ με το Ιράν, το Ιράν εκτόξευσε περίπου 650 βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον του Ισραήλ. Μόνο 16 που μετέφεραν ενιαίες κεφαλές διαπέρασαν τον αμυντικό φάκελο, ενώ 61 πύραυλοι με κεφαλές συσσώρευσης έφτασαν στη φάση διασποράς.³⁴ Τα αποθέματα του Arrow 3 καθόριζαν τις εμπλοκές: ορισμένοι πύραυλοι συσσώρευσης δεν εμπλέκονταν σκόπιμα με το Arrow, προκειμένου να διατηρηθούν οι αναχαιτιστές για απειλές υψηλότερης προτεραιότητας.⁴ Για να διατηρήσει το Arrow 3, το Ισραήλ επέκτεινε επίσης τη χρήση του David’s Sling εναντίον βαλλιστικών πυραύλων σε χαμηλότερο επίπεδο, όπου η αναχαίτιση δεν μπορούσε πάντα να αποτρέψει τη διασπορά των συσσωματωμάτων.⁵
Η έλλειψη προϋπήρχε του πολέμου. Τον Ιούνιο του 2021, κατά την ανάληψη των καθηκόντων του, ο Ναφτάλι Μπένετ διέθεσε περίπου 6 δισεκατομμύρια νασκάλες σε προετοιμασίες για την αντιπαράθεση με το Ιράν και κάλεσε τους αρχηγούς ασφαλείας του Ισραήλ και τους διευθύνοντες συμβούλους των Rafael και Israel Aerospace Industries.⁶ Δύο χρόνια αργότερα, αφότου ο Χέρζι Χαλεβί έγινε αρχηγός του επιτελείου των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων, ο στρατός ζήτησε μια ειδική συνάντηση με τον πρωθυπουργό σχετικά με τις ελλείψεις πυρομαχικών και αναχαιτιστικών.
Η συνάντηση είχε προγραμματιστεί και ακυρωθεί πέντε φορές. Ο Ισραηλινός Στρατός Άμυνας επεδίωξε να διπλασιάσει το απόθεμα των αναχαιτιστικών Arrow κατά τη διάρκεια του 2023 και να το τετραπλασιάσει μέχρι το τέλος του 2024. Ο Χαλεβί ζήτησε 1,2 δισεκατομμύρια NIS για την αύξηση του αποθέματος. Στον πίνακα που παρουσιάστηκε εκ μέρους του πρωθυπουργού, η κατανομή ήταν μηδενική. Στις 3 Οκτωβρίου 2023, τέσσερις ημέρες πριν από την επίθεση της Χαμάς, η τελική συζήτηση πολυετούς σχεδιασμού του Ισραηλινού Στρατού περιελάμβανε και πάλι ένα άμεσο αίτημα για διπλασιασμό της παραγωγής του Arrow 3.⁷
Η χωρητικότητα ανήκει στον αγοραστή
Μετά τις δύο βαλλιστικές επιθέσεις του Ιράν το 2024, η επέκταση της παραγωγής επιταχύνθηκε. Τον Νοέμβριο, η παραγγελία του Arrow 3 από τη Γερμανία άνοιξε μια επιπλέον γραμμή παραγωγής, μέρος της παραγωγής της οποίας εξυπηρετούσε επίσης το Ισραήλ. Στις 24 Δεκεμβρίου, το Υπουργείο Άμυνας υπέγραψε συμφωνία πολλών δισεκατομμυρίων σέκελ για την επέκταση της σειριακής παραγωγής για τις Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις.⁸ Ακολούθησε μια ακόμη σημαντική παραγγελία τον Ιούλιο του 2025. Το έτος πριν από τον πόλεμο, η παραγωγή του Arrow 3 τριπλασιάστηκε, χάρη στις γερμανικές παραγγελίες και τις προκαταβολές.⁹
Μέχρι τον Δεκέμβριο του 2025, εξακολουθούσε να απαιτείται περαιτέρω επιτάχυνση. Ο γενικός διευθυντής του Υπουργείου Άμυνας διέταξε την άμεση έναρξη λειτουργίας πρόσθετων γραμμών και την προετοιμασία περαιτέρω επέκτασης πριν από την έγκριση του προϋπολογισμού.¹⁰ Τον ίδιο μήνα, η Γερμανία επέκτεινε την προμήθεια του Arrow 3. Τον Ιανουάριο του 2026, η IAI υπέγραψε μια περαιτέρω σύμβαση εκτέλεσης αξίας περίπου 3,1 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ανεβάζοντας την προμήθεια της Γερμανίας πάνω από 6,7 δισεκατομμύρια δολάρια.¹¹
Το πρόβλημα δεν τελείωσε με τις παραγγελίες. Από τον Αύγουστο του 2026, το Υπουργείο Άμυνας του Ισραήλ όφειλε στις τρεις μεγαλύτερες αμυντικές εταιρείες του Ισραήλ περίπου 15,5 δισεκατομμύρια NIS σε εγκεκριμένες συμβάσεις και παραγγελίες, συμπεριλαμβανομένων περίπου 5,5 δισεκατομμυρίων NIS στην IAI και 7 δισεκατομμυρίων NIS στην Rafael. Οι καθυστερημένες πληρωμές συνέβαλαν σε αρνητική ταμειακή ροή περίπου 2,4 δισεκατομμυρίων NIS στην IAI. Η Rafael δανείστηκε για να πληρώσει τους προμηθευτές.¹²
Οι οφειλές ήρθαν αργότερα, αλλά αποκαλύπτουν την ίδια αδυναμία. Έχοντας μάθει ότι η χωρητικότητα είναι λειτουργική, το Ισραήλ ζητά τώρα από τις δικές του αμυντικές εταιρείες να χρηματοδοτήσουν τις προμήθειες που έχουν ήδη παραγγελθεί. Μια απλήρωτη παραγγελία είναι απλώς μια αξίωση χωρητικότητας. Η χωρητικότητα ξεκινά όταν τα χρήματα φτάσουν στο όριο. Η Γερμανία αγόρασε χωρητικότητα εκ των προτέρων και πλήρωσε για αυτήν. Το Ισραήλ παρήγγειλε και επιτάχυνε, αλλά όχι αρκετά νωρίς ή αρκετά γρήγορα για να καλύψει το κενό.
Το Διοικητικό Συμβούλιο είναι μέρος του οπλοστασίου
Η κρατική ιδιοκτησία δεν καταργεί το εμπόριο. Σύμφωνα με την ισραηλινή νομοθεσία, οι κρατικές εταιρείες δεν βασίζονται σε εμπορικές παραμέτρους.¹³ Αλλά σε μια εταιρεία στρατηγικής άμυνας, η χωρητικότητα, οι περιορισμοί και οι χρόνοι παράδοσης αποτελούν εθνικό κίνδυνο. Η διοίκηση πρέπει να γνωρίζει πού μειώνεται η χωρητικότητα, να αποτιμά το κενό και τις εναλλακτικές λύσεις και να τις θέτει ενώπιον του διοικητικού συμβουλίου και του κράτους εγκαίρως.
Αν το κράτος γνώριζε και δεν κατάφερε να μετατρέψει την απειλή σε εντολές, χρηματοδότηση, πληρωμή και επαρκή χωρητικότητα, απέτυχε ως ιδιοκτήτης. Αν δεν κατάφερε να απαιτήσει την απάντηση, η ίδια η διακυβέρνηση απέτυχε. Το διοικητικό συμβούλιο υπάρχει για να σταματά αυτές τις αποτυχίες πριν φτάσουν σε μια εντολή αναχαίτισης.
Από τα τέλη Νοεμβρίου 2024 έως τα μέσα Μαΐου 2026, η IAI, ο κρατικός κύριος ανάδοχος για τον Arrow 3, λειτούργησε για σχεδόν δεκαοκτώ μήνες χωρίς μόνιμο πρόεδρο διοικητικού συμβουλίου, ενώ μια άλλη αντιπαράθεση με το Ιράν κυριάρχησε στον σχεδιασμό των ισραηλινών δυνάμεων. Κάθε συνεδρίαση του διοικητικού συμβουλίου επέλεγε έναν ad hoc πρόεδρο. Η διαμάχη για τον διορισμό καθυστέρησε την έγκριση μιας παραγγελίας πολλών δισεκατομμυρίων σέκελ του Υπουργείου Άμυνας για πυραύλους Arrow. Αργότερα, οι νομικά απαιτούμενοι εξωτερικοί διευθυντές ολοκλήρωσαν τη θητεία τους χωρίς αντικαταστάσεις, απενεργοποιώντας τις θεσμοθετημένες επιτροπές και εμποδίζοντας την έγκριση συναλλαγών με τον Arrow.¹⁴
Ο Γκιλάντ Ερντάν, τότε μέλος του διοικητικού συμβουλίου της IAI και υποψήφιος πρόεδρος, προειδοποίησε σε πραγματικό χρόνο για «έναν χρόνο χωρίς δημόσια εποπτεία σε ζωτικά έργα, χωρίς την ικανότητα να καθοριστεί και να εφαρμοστεί μια στρατηγική για την ανάπτυξη συστημάτων για την αντιμετώπιση των απειλών».¹⁵
Ένα κράτος δεν κατέχει κυρίαρχη αμυντική παραγωγή επειδή κατέχει το εργοστάσιο, απασχολεί τους μηχανικούς ή ελέγχει την πνευματική ιδιοκτησία. Την κατέχει όταν η επόμενη μονάδα παραγωγής έχει ήδη κρατηθεί για πόλεμο.
Συνεπώς, το Ισραήλ χρειάζεται ένα Κυρίαρχο Αποθεματικό Ικανότητας για κάθε κρίσιμο σύστημα χωρίς άμεσα διαθέσιμο υποκατάστατο: φυσικό απόθεμα, παραγωγική ικανότητα μετρούμενη σε σχέση με πολεμικούς ορίζοντες 30, 90 και 180 ημερών, και μόνιμη εξουσία για την ενεργοποίηση γραμμών, την επαναπροτεραιότητα της παραγωγής και την κατανομή της παραγωγής σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.
Οι εξαγωγές θα πρέπει να συνεχιστούν, αλλά η δυναμικότητα που δημιουργούν και καταναλώνουν πρέπει να διέπεται ως περιουσιακό στοιχείο εθνικής ασφάλειας. Κάθε κρίσιμη σύμβαση εξαγωγής πρέπει επομένως να αξιολογείται όχι μόνο για τα έσοδα και τη στρατηγική αξία, αλλά και για τη δυναμικότητα που προσθέτει στο Ισραήλ και τη δυναμικότητα που καταλαμβάνει. Οι επεκτάσεις γραμμών πρέπει να διατηρούν ένα ισραηλινό μερίδιο. Η υπάρχουσα δυναμικότητα πρέπει να έχει συμβατική ισραηλινή προτεραιότητα, να τιμολογείται και να πληρώνεται εκ των προτέρων. Η πλεονάζουσα δυναμικότητα σε ένα σύστημα χωρίς υποκατάστατο δεν αποτελεί αναποτελεσματικότητα. Είναι το τίμημα της ελευθερίας δράσης.
Ο πόλεμος έχει ήδη κοστίσει το εμπόδιο
Η Ευρώπη έμαθε το κόστος στην Ουκρανία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση υποσχέθηκε ένα εκατομμύριο βλήματα πυροβολικού έως τον Μάρτιο του 2024 και έχασε την προθεσμία επειδή η παραγωγική ικανότητα δεν μπορούσε να ανταποκριθεί στη δέσμευση. Οι ουκρανικές μονάδες πυροβολικού αναγκάστηκαν να περιορίσουν τα πυρά. Η ΕΕ τελικά σταμάτησε να αντιμετωπίζει το πρόβλημα μόνο ως προμήθεια βλημάτων: στο πλαίσιο του προγράμματος παραγωγής πυρομαχικών της, περίπου τα τρία τέταρτα της χρηματοδότησης διατέθηκαν σε προωθητική πυρίτιδα και εκρηκτικά, με τα σημεία συμφόρησης να περιορίζουν την παραγωγή.16
Ο Stinger δίδαξε στις Ηνωμένες Πολιτείες το ίδιο μάθημα. Μετά τη μεταφορά των πυραύλων στην Ουκρανία, η επανεκκίνηση της παραγωγής αποκάλυψε παρωχημένα εξαρτήματα και σημεία στραγγαλισμού που από μόνα τους τα χρήματα δεν μπορούσαν να εξαλείψουν. Η κατοχή του σχεδιασμού δεν παρήγαγε τον επόμενο πύραυλο. Η αρχή είναι ήδη ενσωματωμένη στο αμερικανικό δίκαιο μέσω ενός Αποθεματικού Βιομηχανικής Άμυνας και μιας προτεραιότητας σε καιρό πολέμου για τις αμυντικές παραγγελίες. Τον Αύγουστο του 2026, το Πεντάγωνο προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, υπογράφοντας επταετείς συμφωνίες με την General Dynamics και την Lockheed Martin για τον τριπλασιασμό της χωρητικότητας του PAC-3 και τον τετραπλασιασμό της χωρητικότητας του THAAD, δίνοντας παράλληλα στη βιομηχανία το μακροπρόθεσμο σήμα ζήτησης που χρειάζεται για να επενδύσει σε εργατικό δυναμικό, υλικά και εγκαταστάσεις.17 Η Ευρώπη έμαθε ότι η κυριαρχία μπορεί να αποτύχει στο εργοστάσιο πυρίτιδας. Η Αμερική αγοράζει χρόνο παραγωγής πριν χρειαστεί τον πύραυλο.
Το Ισραήλ κατέχει την IAI και την Rafael. Είναι σημαντικός πελάτης και των δύο και ρυθμίζει τις εξαγωγές τους. Αν, σε καιρό πολέμου, εξακολουθεί να περιμένει τη σειρά του για την παραγωγή από τα εργοστάσια που κατέχει, αυτό δεν είναι κυριαρχία. Είναι νόμιμος τίτλος.