Μία απρόβλεπτη ανακατανομή ισχύος στο κουρδικό ένοπλο κίνημα ενδέχεται να προκαλέσει η διαδικασία αφοπλισμού του PKK στην Τουρκία. Σύμφωνα με ανάλυση του ACLED, στελέχη, πολεμική εμπειρία, οπλισμός και δίκτυα υποστήριξης που συνδέονται με το PKK μπορεί να μετακινηθούν προς το Κόμμα Ελεύθερης Ζωής του Κουρδιστάν (PJAK), ενισχύοντας την ικανότητά του να πραγματοποιεί επιχειρήσεις εναντίον του ιρανικού καθεστώτος.
Η εκτίμηση δεν προβλέπει άμεση έναρξη μιας μεγάλης κουρδικής επίθεσης στο δυτικό Ιράν. Το πιθανότερο σενάριο για τους επόμενους έξι έως δώδεκα μήνες είναι το PJAK να κινηθεί προσεκτικά: να ανασυγκροτήσει τις δυνάμεις του, να αντικαταστήσει απώλειες, να ενισχύσει τα παράνομα δίκτυά του και να προετοιμαστεί για μια μελλοντική ευκαιρία κλιμάκωσης.
Ο πραγματικός κίνδυνος για την Τεχεράνη θα εμφανιστεί εάν αυτή η οργανωτική ενίσχυση συμπέσει με νέα εξωτερική σύγκρουση ή με ένα ευρύτερο κύμα λαϊκών κινητοποιήσεων στο εσωτερικό του Ιράν. Σε μια τέτοια περίπτωση, το PJAK θα μπορούσε να επεκτείνει τη γεωγραφική ακτίνα και την ένταση των επιθέσεών του, υποχρεώνοντας τις ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας να διασπαστούν σε πολλά μέτωπα.
Ο αφοπλισμός που μπορεί να μεταφέρει τη φωτιά στο Ιράν
Η Τουρκία θεσμοθέτησε τη διαδικασία αφοπλισμού του PKK και των δομών που συνδέονται με την Ένωση Κοινοτήτων του Κουρδιστάν (KCK) με τον νόμο 7595, ο οποίος εγκρίθηκε στις 10 Αυγούστου και τέθηκε σε ισχύ στις 18 Αυγούστου.
Το PJAK δεν κατονομάζεται στον νόμο. Η Άγκυρα, όμως, έχει καταστήσει σαφές ότι θεωρεί πως η ευρύτερη διαδικασία πρέπει να οδηγήσει και στη διάλυση της συγκεκριμένης οργάνωσης.
Το PJAK και η ένοπλη πτέρυγά του, οι Μονάδες Άμυνας του Ανατολικού Κουρδιστάν (YRK), απορρίπτουν κατηγορηματικά αυτό το ενδεχόμενο. Ο εκπρόσωπος της οργάνωσης, Ριβάρ Αμπντανάν, δήλωσε στις 26 Αυγούστου ότι το PJAK θα διατηρήσει τις ένοπλες δυνατότητές του, επικαλούμενο το δικαίωμα στη νόμιμη αυτοάμυνα.
Ακόμη και ο ιδρυτής του PKK, Αμπντουλάχ Οτσαλάν, εμφανίζεται να έχει αναγνωρίσει ότι το PJAK δεν πρόκειται να καταθέσει άμεσα τα όπλα. Σύμφωνα με επίσημα πρακτικά του τουρκικού Κοινοβουλίου, ο Οτσαλάν δήλωσε τον Νοέμβριο του 2025 ότι η οργάνωση θα παραμείνει ένοπλη όσο συνεχίζονται οι εκτελέσεις στο Ιράν, αν και τάχθηκε υπέρ του διαλόγου και μιας μελλοντικής πολιτικής διευθέτησης.
Συγκοινωνούντα δοχεία μέσα στο KCK
Το PJAK αυτοπαρουσιάζεται ως αυτόνομη ιρανική κουρδική οργάνωση. Εντάσσεται, ωστόσο, στο ευρύτερο διακρατικό σύστημα του KCK, το οποίο συνδέει οργανώσεις που πρόσκεινται στο PKK στην Τουρκία, στο Ιράν, στο Ιράκ και στη Συρία.
Η συγκεκριμένη δομή επιτρέπει τη μετακίνηση στελεχών ανάμεσα σε χώρες, οργανώσεις και διαφορετικούς επιχειρησιακούς ρόλους. Από τους τέσσερις μαχητές των YRK που σκοτώθηκαν σε συγκρούσεις με τους Φρουρούς της Επανάστασης κοντά στη Μαχαμπάντ τον Ιούνιο, οι δύο προέρχονταν από κουρδικές περιοχές της Τουρκίας και οι άλλοι δύο από το Ιράν.
Παρόμοια επικάλυψη εντοπίζεται και στις ηγετικές δομές. Σύμφωνα με τουρκικές πηγές ασφαλείας, ο Ισλάμ Ντοτκανλού, ο οποίος σκοτώθηκε στη Σουλεϊμανίγια τον Ιανουάριο του 2025, είχε προηγουμένως ενταχθεί στο PKK και αργότερα συμμετείχε στην ίδρυση των YRK. Αντίστοιχα, η Χατιτζέ Χεζέρ είχε ενταχθεί στο PKK το 1991, προτού αναλάβει ηγετικές θέσεις στο PJAK και στη γυναικεία στρατιωτική πτέρυγά του.
Από το 2020 μέχρι το 2025, το ACLED έχει καταγράψει τουλάχιστον 25 τουρκικές αεροπορικές επιδρομές ή επιθέσεις με drones εναντίον προσώπων και θέσεων που συνδέονταν με το PJAK ή τις YRK στο βόρειο Ιράκ.
Η οργανωτική συγγένεια των κουρδικών σχηματισμών δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μεταφορά μαχητών, όπλων, επικοινωνιακού εξοπλισμού και τεχνογνωσίας. Παράλληλα, οι ήδη υπάρχουσες διαδρομές, οι σήραγγες, τα καταφύγια και οι υποδομές ανεφοδιασμού στο βόρειο Ιράκ μπορούν να χρησιμοποιηθούν για επιχειρήσεις προς τα σύνορα του Ιράν.
Το PJAK αρνείται επισήμως ότι ο αφοπλισμός του PKK συνδέεται άμεσα με το δικό του μέλλον. Ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ, όμως, είχε δηλώσει ότι η Άγκυρα εντόπισε προσπάθειες μετακίνησης προσωπικού, όπλων και πυρομαχικών του PKK από το βόρειο Ιράκ προς το Ιράν.
Η ισχυρότερη κουρδική ένοπλη οργάνωση μέσα στο Ιράν
Το ACLED χαρακτηρίζει το PJAK ως την επιχειρησιακά ικανότερη από τις οργανώσεις της ιρανικής κουρδικής αντιπολίτευσης. Αν και η εκεχειρία του 2011 περιόρισε σημαντικά τις συγκρούσεις με τις δυνάμεις της Ισλαμικής Δημοκρατίας, η οργάνωση συμμετείχε σχεδόν στο 60% των ένοπλων περιστατικών στα οποία αναγνωρίστηκε συγκεκριμένη ιρανική κουρδική οργάνωση κατά την τελευταία δεκαετία.
Οι YRK διατηρούν ευέλικτες μονάδες στις δυτικές επαρχίες του Ιράν, τις οποίες υποστηρίζουν μυστικά τοπικά δίκτυα και μηχανισμοί στρατολόγησης.
Μέσα στο 2026 το ACLED έχει καταγράψει 12 ένοπλα περιστατικά στα οποία συμμετείχαν οι YRK. Πρόκειται ήδη για τον υψηλότερο ετήσιο αριθμό από το 2016, όταν άρχισε η συστηματική καταγραφή των εξελίξεων στο Ιράν από τον οργανισμό.
Εκτελέσεις υπόπτων και πόλεμος πληροφοριών
Ένα κρίσιμο κομμάτι της δράσης του PJAK αφορά την προστασία των παράνομων δικτύων του από τη διείσδυση των ιρανικών υπηρεσιών ασφαλείας.
Τον Μάιο οι YRK ανακοίνωσαν ότι «τοπικές και αυτόνομες δυνάμεις» τους σκότωσαν έναν άνδρα κοντά στη συνοριακή πόλη Μαριβάν, κατηγορώντας τον ότι συνεργαζόταν με τις ιρανικές αρχές.
Τον Αύγουστο ανέλαβαν την ευθύνη και για τη δολοφονία δεύτερου άνδρα, υποστηρίζοντας ότι είχε βοηθήσει τους Φρουρούς της Επανάστασης να εντοπίσουν τέσσερα μέλη των YRK, τα οποία σκοτώθηκαν κοντά στη Μαχαμπάντ στα τέλη Ιουνίου.
Το ACLED χαρακτηρίζει αυτή την τακτική ως «αντικατασκοπεία μέσω εξαναγκασμού». Στόχος δεν είναι μόνο η εξουδετέρωση όσων θεωρούνται πληροφοριοδότες, αλλά και ο εκφοβισμός οποιουδήποτε θα μπορούσε να συνεργαστεί με τις ιρανικές αρχές.
Οι απώλειες στη Μαχαμπάντ δείχνουν, πάντως, ότι οι υπηρεσίες της Τεχεράνης εξακολουθούν να έχουν τη δυνατότητα να διεισδύουν ή να εντοπίζουν τα τοπικά δίκτυα του PJAK.
Τα drones μπαίνουν στο οπλοστάσιο των YRK
Η οργάνωση φαίνεται να πειραματίζεται και με νέες πολεμικές μεθόδους. Οι YRK ανέλαβαν την ευθύνη για τη φονική επίθεση της 2ας Αυγούστου εναντίον στρατιωτικής θέσης κοντά στη Μαριβάν, την οποία παρουσίασαν ως αντίποινα για τον θάνατο τριών μελών κουρδικής οικογένειας έξι ημέρες νωρίτερα.
Ο ιρανικός στρατός ανακοίνωσε ότι οι επιτιθέμενοι χρησιμοποίησαν δύο drones μονής κατεύθυνσης, παράλληλα με πυρά από εκτοξευτές αντιαρματικών ρουκετών RPG. Από την επίθεση σκοτώθηκε ένας Ιρανός στρατιώτης και τραυματίστηκε ακόμη ένας.
Εφόσον η χρήση drones επαναληφθεί, θα αποτελεί ένδειξη ότι οι YRK ενσωματώνουν χαμηλού κόστους μη επανδρωμένα συστήματα στις επιχειρήσεις μικρών και ευέλικτων ομάδων τους.
Δεν αναμένεται άμεση γενικευμένη επίθεση
Παρά τις ενδείξεις ενίσχυσης, το ACLED δεν θεωρεί πιθανή μια άμεση, μεγάλης κλίμακας εκστρατεία του PJAK. Οι κινήσεις της οργάνωσης αναμένεται να παραμείνουν περιορισμένες και σταδιακές, καθώς η τουρκική επιτήρηση καθιστά δύσκολη τη μαζική μεταφορά μαχητών και οπλισμού από τις δομές του PKK.
Ακόμη και μια περιορισμένη μεταφορά έμπειρων στελεχών, εξοπλισμού και όπλων θα μπορούσε, ωστόσο, να βοηθήσει το PJAK να αντικαταστήσει τις απώλειές του, να διατηρήσει ανοιχτές τις διαδρομές ανεφοδιασμού και να στηρίξει τους τοπικούς πυρήνες του.
Η οργάνωση αναμένεται να αποφύγει μια πρόωρη επίθεση που θα επέτρεπε στην Τεχεράνη να συγκεντρώσει εναντίον της υπέρτερες στρατιωτικές δυνάμεις. Η επιλογή της, σύμφωνα με την ανάλυση, θα είναι η αναμονή μιας ευρύτερης αποσταθεροποίησης.
Το αποτυχημένο σχέδιο κουρδικής εισόδου στο Ιράν
Ο πόλεμος του 2026 μεταξύ Ιράν, Ισραήλ και Ηνωμένων Πολιτειών κατέδειξε τα όρια μιας μεγάλης κουρδικής επίθεσης από το εξωτερικό.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που επικαλείται το ACLED, το Ισραήλ είχε σχεδιάσει την είσοδο αρκετών ιρανικών κουρδικών οργανώσεων στο δυτικό Ιράν υπό αεροπορική κάλυψη, χωρίς πάντως να περιλαμβάνεται σε αυτές το PJAK. Η Ουάσιγκτον φέρεται να εμπόδισε την επιχείρηση, ενώ αντιδράσεις εξέφρασαν η Τουρκία, η Βαγδάτη και η περιφερειακή κυβέρνηση του ιρακινού Κουρδιστάν.
Οι κουρδικές οργανώσεις εμφανίστηκαν επίσης απρόθυμες να κινηθούν χωρίς εγγυήσεις για μακροχρόνια αεροπορική προστασία, ανεφοδιασμό και πολιτική στήριξη.
Η αποτυχία αυτού του σχεδίου μπορεί να οδηγήσει τους εξωτερικούς παίκτες που επιδιώκουν αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν να στραφούν σε δίκτυα τα οποία βρίσκονται ήδη στο εσωτερικό της χώρας. Σε ένα τέτοιο σενάριο, το PJAK θα μπορούσε να αναλάβει ρόλο στη στρατολόγηση μαχητών, στην παρακολούθηση των κινήσεων των ιρανικών δυνάμεων και στον συντονισμό επιθέσεων σε πολλές δυτικές επαρχίες.
Τα σημάδια που θα δείξουν την κλιμάκωση
Το ACLED επισημαίνει τέσσερις βασικούς δείκτες που θα αποκαλύψουν εάν το PJAK αποκτά πραγματικά μεγαλύτερη πολεμική ισχύ:
- Επιβεβαιωμένη μετακίνηση στελεχών του PKK σε διοικητικές, εκπαιδευτικές ή επιχειρησιακές θέσεις των PJAK και YRK.
- Μεταφορά οπλισμού, επικοινωνιακού εξοπλισμού και άλλων μέσων προς τα ιρανικά σύνορα.
- Αύξηση και γεωγραφική επέκταση των επιθέσεων, επαναλαμβανόμενη χρήση drones και δημιουργία νέων κρησφύγετων ή αποθηκών.
- Καθυστέρηση στην αντίδραση των ιρανικών δυνάμεων, εγκατάλειψη συνοριακών φυλακίων ή τοπικές αποστασίες σε περίοδο γενικευμένης αναταραχής.
- Κοινές επιχειρήσεις με άλλες κουρδικές οργανώσεις ή αποδείξεις παροχής όπλων, πληροφοριών και αεροπορικής υποστήριξης από ξένη δύναμη.
Το συμπέρασμα της ανάλυσης του ACLED είναι σαφές: η παύση της ένοπλης δράσης του PKK στην Τουρκία δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι εξαφανίζεται η πολεμική του δυναμική. Ένα μέρος της μπορεί να μετακινηθεί ανατολικότερα και να ενισχύσει ένα νέο μέτωπο απέναντι στο Ιράν.
Η φωτιά, με άλλα λόγια, δεν αποκλείεται να σβήσει σε ένα σημείο του κουρδικού τόξου μόνο και μόνο για να ανάψει ισχυρότερη σε ένα άλλο.