Επιμέλεια: Γιάννης Πεγειώτης
Στα βουνά του βόρειου Ιράκ, μακριά από τα επίσημα δίκτυα και κρυμμένο μέσα σε σπηλιές και υπόγειες σήραγγες, λειτουργεί ένα από τα πιο αθέατα και φορτισμένα μέτωπα της ευρύτερης σύγκρουσης γύρω από το Ιράν. Εκεί, σύμφωνα με ρεπορτάζ του BBC Persian από το Ερμπίλ, δρα ένα μυστικό τάγμα που αποτελείται αποκλειστικά από γυναίκες, μέλη του Κόμματος Ελεύθερης Ζωής του Κουρδιστάν, του γνωστού PJAK, το οποίο εδώ και χρόνια δηλώνει ότι προετοιμάζεται για την επιστροφή του σε ιρανικό έδαφος.
Η πρόσβαση του BBC στη βάση των ανταρτισσών δεν ήταν απλή υπόθεση. Χρειάστηκαν ημέρες αναμονής και διαπραγματεύσεων για να επιτραπεί η είσοδος στο συγκρότημα, όπου μόνο μία γυναίκα φωτογράφος μπόρεσε να παραμείνει επί δέκα ημέρες μαζί με τις Κούρδισσες μαχήτριες. Το τοπίο που περιγράφεται δεν θυμίζει απλώς στρατόπεδο ανταρτών, αλλά ένα πλήρως κρυφό σύστημα επιβίωσης και πολεμικής ετοιμότητας: ασφαλή καταφύγια, αποθηκευμένα τρόφιμα, μετρητά, πυρομαχικά, μυστικό δίκτυο επικοινωνιών και καθημερινή στρατιωτική εκπαίδευση.
Το timing του ρεπορτάζ μόνο τυχαίο δεν είναι. Τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, οι φήμες οργίαζαν ότι ένοπλες ιρανικές κουρδικές οργανώσεις με έδρα το Ιράκ ετοιμάζονταν να περάσουν τα σύνορα και να μπουν ενεργά στον πόλεμο κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Σε αυτό το κλίμα, η Τεχεράνη εξαπέλυσε επιθέσεις κατά κουρδικών ομάδων, μεταξύ αυτών και βαλλιστικό πλήγμα που σκότωσε έναν αντάρτη. Την ίδια ώρα, ο Ντόναλντ Τραμπ έστελνε συγκεχυμένα μηνύματα: αρχικά εμφανίστηκε θετικός στην ιδέα εισβολής των Κούρδων στο Ιράν, για να δηλώσει λίγο αργότερα ότι δεν ήθελε κουρδικές δυνάμεις επί ιρανικού εδάφους, επειδή κάτι τέτοιο θα έκανε τον πόλεμο πιο περίπλοκο.
Μέσα σε αυτό το ρευστό σκηνικό, το PJAK παρουσιάζεται ως μία από τις πιο οργανωμένες ιρανικές κουρδικές ομάδες. Το ίδιο κρατά επτασφράγιστο μυστικό τον συνολικό αριθμό των μαχητών του, όμως σύμφωνα με το ρεπορτάζ περίπου 60 άτομα, κυρίως γυναίκες, είχαν ήδη εκπαιδευτεί στη συγκεκριμένη βάση πριν ακόμη ξεσπάσει ο πόλεμος. Οι αντάρτισσες περνούν από στρατιωτικές ασκήσεις, ιδεολογικές συναντήσεις και εξάσκηση σε δεξιότητες όπως η σκοποβολή και η χρήση drones, ενώ έχουν υποβληθεί και σε ιατρικές εξετάσεις ώστε να είναι έτοιμες για ταχεία ανάπτυξη κοντά στα σύνορα αν υπάρξει περαιτέρω κλιμάκωση.
Πίσω από τη στρατιωτική όψη, όμως, το ρεπορτάζ δίνει και το ανθρώπινο υπόβαθρο αυτής της γυναικείας μονάδας. Η 21χρονη Αριάν δηλώνει ότι πήρε τα όπλα επειδή, ως Κούρδισσα στο Ιράν, βίωσε αδικία και διακρίσεις και θεώρησε ότι δεν είχε άλλη επιλογή. Η 40χρονη Γκλάβιζ Αβέριν, που εγκατέλειψε στα 20 της τις σπουδές γεωγραφίας στην Ούρμια για να καταταγεί στο PJAK, λέει ότι έχει περάσει τη μισή ζωή της στα βουνά και δεν έχει δει την οικογένειά της από τότε που έφυγε από το Ιράν. Η δική της ανάγνωση είναι πως ο πόλεμος αυτός ετοιμαζόταν εδώ και πολύ καιρό και ότι το κύμα διαμαρτυριών του 2022, που γεννήθηκε μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί, είχε ήδη αποδυναμώσει βαθιά το ιρανικό καθεστώς.
Η επιρροή του κινήματος «Γυναίκες, Ζωή, Ελευθερία» εμφανίζεται έντονα και στις νεότερες μαχήτριες. Η 18χρονη Μπέγκαν, που πριν ενταχθεί στο PJAK είχε πάρει μέρος στις διαδηλώσεις και είχε αρνηθεί να φορέσει μαντίλα στο σχολείο, περιγράφει την κατάσταση με ωμό τρόπο: για πολλές γυναίκες, λέει, οι επιλογές είναι λίγες, είτε θα υπομείνουν την ενδοοικογενειακή βία και τους κοινωνικούς περιορισμούς, είτε θα αναζητήσουν διέξοδο μέσα από την επανάσταση. Η μαρτυρία αυτή δείχνει πώς η πολιτική καταπίεση, η εθνοτική περιθωριοποίηση και η γυναικεία καταπίεση συνδέονται μέσα στην κουρδική εμπειρία του Ιράν.
Ταυτόχρονα, το ρεπορτάζ δεν κρύβει και τη σκοτεινή πλευρά. Οι κουρδικές ένοπλες οργανώσεις έχουν κατηγορηθεί πολλές φορές για στρατολόγηση παιδιών-στρατιωτών και η ίδια η Μπέγκαν ήταν ακόμη μαθήτρια όταν εντάχθηκε στην ομάδα πριν από τρία χρόνια. Ωστόσο, πολλές από τις ίδιες τις αντάρτισσες προβάλλουν το επιχείρημα ότι η ένοπλη αντίσταση ήταν για αυτές η μόνη διέξοδος. Η Νταλάλ, οδοντίατρος που έγινε αντάρτισσα στα 23 της, λέει ότι ο δικός της αγώνας είναι να διασφαλιστεί ένα ελεύθερο μέλλον για την επόμενη γενιά και ότι τα τελευταία διακόσια χρόνια για τον κουρδικό λαό ήταν σημαδεμένα από καταστολή και βία.
Το PJAK, που ιδρύθηκε το 2004 και είχε διασυνδέσεις με το PKK, δηλώνει ότι, παρά την απόφαση του τελευταίου να παραδώσει τα όπλα του έπειτα από δεκαετίες σύγκρουσης με την Τουρκία, οι Ιρανοί Κούρδοι θα συνεχίσουν την ένοπλη αντίστασή τους εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Από την άλλη πλευρά, τόσο η Τουρκία όσο και το Ιράν θεωρούν την οργάνωση τρομοκρατική και η Άγκυρα κατηγορεί το PJAK ότι τροφοδοτεί τον εθνοτικό διαχωρισμό και απειλεί την περιφερειακή σταθερότητα.
Πίσω από τη ρητορική της αντίστασης υπάρχει, πάντως, και έντονος φόβος για το τι μπορεί να ακολουθήσει. Οι ίδιες οι αντάρτισσες γνωρίζουν ότι, αν εμπλακούν άμεσα, μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπες με τις καλά εξοπλισμένες δυνάμεις της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Η Γκλάβιζ Αβέριν δηλώνει ανοιχτά ότι ελπίζουν να μην οδηγηθούν σε εμφύλιο πόλεμο και ότι στόχος τους είναι η κατάρρευση του καθεστώτος χωρίς να σπρωχθεί το Ιράν σε μια σύγκρουση όπου οι ίδιοι οι λαοί του θα αλληλοσφαγούν. Αυτό δείχνει και το μεγάλο παράδοξο της εποχής: οι αντίπαλοι της Τεχεράνης βλέπουν στο χάος μια πιθανή ιστορική ευκαιρία, αλλά ταυτόχρονα φοβούνται ότι το τίμημα μπορεί να είναι ακόμη πιο βαρύ.
Στο παρασκήνιο, παραμένει και το ερώτημα της αμερικανικής στήριξης. Παρότι υπήρξαν εικασίες για επαφές του Τραμπ με ηγέτες κουρδικών οργανώσεων, οι ίδιες απέφυγαν να σχολιάσουν. Πηγές που γνωρίζουν την κατάσταση φέρονται να λένε στο BBC ότι οι κουρδικές ομάδες δεν θα ρίξουν τις δυνάμεις τους σε ανοιχτή σύγκρουση αν δεν εξασφαλίσουν την υποστήριξη της αμερικανικής αεροπορίας. Η εκτίμηση είναι σαφής: ο ιρανικός στρατός παραμένει ισχυρός και μια χερσαία επίθεση χωρίς εξωτερική αεροπορική κάλυψη θα μπορούσε να αποδειχθεί καταστροφική.
Το ρεπορτάζ καταλήγει σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Οι γυναίκες των Γυναικείων Αμυντικών Δυνάμεων του PJAK περιμένουν εδώ και χρόνια αυτό που οι ίδιες ονομάζουν «ελευθερία». Ορισμένες έχουν ήδη εγκαταλείψει τα πεδία εκπαίδευσης και έχουν μετακινηθεί κοντά στα σύνορα. Αν οι Κούρδοι μπουν τελικά στον πόλεμο κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει ούτε τη διάρκεια ούτε την έκβαση της μάχης. Εκεί ακριβώς βρίσκεται και η πιο σκληρή αλήθεια αυτού του ρεπορτάζ: πίσω από τις σπηλιές, τα όπλα και τα συνθήματα περί ελευθερίας, υπάρχει μια γενιά γυναικών που έχει επενδύσει ολόκληρη τη ζωή της σε έναν αγώνα χωρίς καμία εγγύηση νίκης.