Στον παγκόσμιο διαστημικό χάρτη ετοιμάζεται να περάσει το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, με τον νανοδορυφόρο οπτικών επικοινωνιών PeakSat, τον πρώτο στην Ελλάδα που σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε εξ ολοκλήρου από προπτυχιακούς φοιτητές και φοιτήτριες. Πρόκειται και για τον πρώτο νανοδορυφόρο του ΑΠΘ, ένα εγχείρημα υψηλής τεχνολογικής απαίτησης, πίσω από το οποίο βρίσκονται τρία χρόνια αδιάκοπης δουλειάς από τη φοιτητική ομάδα SpaceDot.
Ο μικρός σε μέγεθος αλλά ιδιαίτερα φιλόδοξος δορυφόρος αναμένεται να τεθεί σε τροχιά σε ύψος 500 χιλιομέτρων από τη Γη, κινούμενος με ταχύτητα επτά χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο, με βασική αποστολή να επιχειρήσει επικοινωνία μέσω λέιζερ με τον σταθμό βάσης του ΑΠΘ στον Χολομώντα. Το εγχείρημα θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο, καθώς μέσα σε μόλις τέσσερα με πέντε λεπτά, όταν ο νανοδορυφόρος περνά πάνω από την Ελλάδα, θα πρέπει να προσανατολιστεί σωστά, να «δει» τον σταθμό βάσης και να μεταδώσει επιτυχώς σήμα λέιζερ.
Η εκτόξευση του PeakSat επρόκειτο αρχικά να πραγματοποιηθεί σήμερα, ωστόσο αναβλήθηκε για αύριο την ίδια ώρα από τη SpaceX, λόγω τεχνικών ζητημάτων. Ο δορυφόρος έχει ήδη μεταφερθεί μέσω της εταιρείας Exolaunch από το Βερολίνο στο Βάτενμπεργκ της Καλιφόρνιας, όπου πρόκειται να φορτωθεί στον πύραυλο Falcon 9 της SpaceX στο πλαίσιο της αποστολής Transporter-16.
Πίσω από αυτό το τεχνολογικό βήμα βρίσκεται μια ομάδα νέων ανθρώπων που εργάστηκε εξαντλητικά μέσα στα εργαστήρια του ΑΠΘ. Ο φοιτητής Παναγιώτης Βαμβακάς περιέγραψε τις ατελείωτες ώρες δουλειάς, τα ξενύχτια και τη συγκίνηση της στιγμής, τονίζοντας πως η τελευταία φορά που η ομάδα είδε από κοντά τον δορυφόρο ήταν στις 26 Νοεμβρίου 2025, όταν τον παρέδωσε για την τελική μεταφορά του. Η επόμενη «συνάντηση» μαζί του, όπως είπε χαρακτηριστικά, θα είναι όταν ο PeakSat «μιλήσει» από την τροχιά.
Το μεγάλο στοίχημα του PeakSat αφορά τις οπτικές επικοινωνίες μέσω λέιζερ, μια τεχνολογία που θεωρείται το μέλλον στις δορυφορικές μεταδόσεις. Σε αντίθεση με τα ραδιοκύματα, που χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες, οι επικοινωνίες με λέιζερ προσφέρουν πολύ μεγαλύτερες ταχύτητες μεταφοράς δεδομένων, που ξεπερνούν τα 10 Gbps, μεγαλύτερη ασφάλεια και μηδενικές παρεμβολές. Παράλληλα, ανοίγουν και τον δρόμο για εφαρμογές κβαντικής κρυπτογράφησης, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο το απόρρητο των επικοινωνιών.
Η διαδρομή προς τον PeakSat ξεκίνησε ουσιαστικά το 2023, με αφορμή το πρόγραμμα του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης για τους ελληνικούς μικροδορυφόρους. Ωστόσο, η απαραίτητη τεχνογνωσία είχε ήδη αρχίσει να χτίζεται από το 2019, όταν ομάδα φοιτητών του ΑΠΘ συμμετείχε στο πρόγραμμα Fly Your Satellite 3 του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος. Από εκεί προέκυψε και η εμπειρία που οδήγησε αργότερα στον σχεδιασμό του AcubeSAT, ενός επιστημονικού νανοδορυφόρου που προγραμματίζεται να εκτοξευθεί το 2027 και θα μεταφέρει βιολογικό πείραμα για τη μελέτη της ανάπτυξης ευκαρυωτικών οργανισμών στο Διάστημα.
Οι επιστημονικοί υπεύθυνοι του PeakSat είναι οι καθηγητές Αλκιβιάδης Χατζόπουλος και Κλεομένης Τσιγάνης, ενώ η ανάπτυξη και η υλοποίησή του έγινε υπό την εποπτεία εργαστηρίων του Τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών και του Τμήματος Φυσικής του ΑΠΘ, με τη συμβολή και άλλων ερευνητικών δομών του ιδρύματος, αλλά και του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης.
Την ίδια ώρα, το ΑΠΘ ενισχύει και τις επίγειες υποδομές του, καθώς, σύμφωνα με τον κ. Τσιγάνη, μέσα στους επόμενους μήνες πρόκειται να εγκατασταθεί στον Χολομώντα νέο τηλεσκόπιο διαμέτρου 80 εκατοστών, ικανό να λαμβάνει τόσο οπτικό όσο και ηλεκτρικό σήμα, ενώ θα διαθέτει και δυνατότητα κβαντικής κρυπτογράφησης.
Το συνολικό εγχείρημα αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι, σύμφωνα με τους υπευθύνους του προγράμματος, η Ελλάδα αναμένεται να έχει 11 νανοδορυφόρους σε τροχιά έως το καλοκαίρι του 2026, αποκτώντας σταδιακά όχι απλώς παρουσία στο Διάστημα, αλλά κυρίως εγχώρια τεχνογνωσία στον σχεδιασμό και την κατασκευή διαστημικών συστημάτων. Και αυτό, σε μια χώρα που μέχρι πρότινος παρακολουθούσε από απόσταση τέτοιες εξελίξεις, μόνο μικρό βήμα δεν είναι.