Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Σε νέα εστία έντασης στις ήδη επιβαρυμένες ελληνοαλβανικές σχέσεις εξελίσσεται η υπόθεση του Ζβέρνετς, μετά τις δηλώσεις του Αλβανού πρωθυπουργού Έντι Ράμα, ο οποίος όχι μόνο επιχείρησε να υποβαθμίσει τα σοβαρά επεισόδια που οδήγησαν στον τραυματισμό Έλληνα ομογενούς, αλλά δήλωσε και ότι αγνοούσε την ύπαρξη ελληνικού πληθυσμού στην περιοχή.
Οι δηλώσεις του Αλβανού πρωθυπουργού προκάλεσαν αίσθηση, καθώς το Ζβέρνετς βρίσκεται στην ευρύτερη περιοχή της Αυλώνας, όπου επί δεκαετίες ζουν μέλη της ελληνικής εθνικής μειονότητας και ομογενείς που διεκδικούν την αναγνώριση και επιστροφή περιουσιών που χάθηκαν κατά το κομμουνιστικό καθεστώς.
«Πρώτη φορά άκουσα ότι υπάρχει ελληνικός ομογενειακός πληθυσμός εκεί», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Ράμα, εκφράζοντας παράλληλα την ενόχλησή του για την παρέμβαση της Αθήνας και την ανακοίνωση του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών μετά τον τραυματισμό Έλληνα πολίτη στα επεισόδια.
Η επένδυση-μαμούθ και η έκρηξη αντιδράσεων
Στο επίκεντρο της σύγκρουσης βρίσκεται ένα τεράστιο επενδυτικό σχέδιο που εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει τα 4 δισεκατομμύρια ευρώ και αφορά την ανάπτυξη υπερπολυτελών τουριστικών εγκαταστάσεων στο Ζβέρνετς και τη νήσο Σαζάν. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, το project συνδέεται με επενδυτικά σχήματα που σχετίζονται με τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, και την Ιβάνκα Τραμπ.
Η αλβανική κυβέρνηση έχει χαρακτηρίσει το έργο «στρατηγική επένδυση», παρέχοντας ειδικές διευκολύνσεις και διαδικασίες αδειοδότησης. Ωστόσο, κάτοικοι, ομογενείς και περιβαλλοντικές οργανώσεις αντιδρούν έντονα, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για μια προστατευόμενη περιοχή ιδιαίτερης οικολογικής σημασίας, ενώ παράλληλα παραμένουν ανοιχτές σοβαρές διαφορές γύρω από το ιδιοκτησιακό καθεστώς των εκτάσεων.
«Δεν ήταν κρατική βία»
Ο Ράμα επιχείρησε να αποστασιοποιήσει το αλβανικό κράτος από τα γεγονότα, υποστηρίζοντας ότι οι βιαιοπραγίες δεν συνιστούν κρατική βία αλλά ενέργειες ιδιωτικών φρουρών ασφαλείας.
Παράλληλα, υποστήριξε ότι η περίφραξη της επίμαχης έκτασης ήταν απολύτως νόμιμη και πραγματοποιήθηκε βάσει άδειας ανάπτυξης, διευκρινίζοντας ότι η περίφραξη αποτελεί δικαίωμα του ιδιοκτήτη ενός ακινήτου.
Ο Αλβανός πρωθυπουργός επιχείρησε επίσης να δώσει πολιτική διάσταση στις αντιδράσεις, υποστηρίζοντας ότι πίσω από την κινητοποίηση βρίσκονται συμφέροντα που δεν επιθυμούν την τουριστική ανάπτυξη της χώρας ή την ανάδειξη της Αλβανίας σε ανταγωνιστικό προορισμό της Μεσογείου.
Μπελέρης για Κούσνερ: «Βάζουν μπροστά έναν μπαμπούλα»
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η υπόθεση λόγω των αναφορών για εμπλοκή του Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρού του Ντόναλντ Τραμπ, στο επενδυτικό σχέδιο για το Ζβέρνετς και τη νήσο Σαζάν. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, η επένδυση συνδέεται με σχήματα που παραπέμπουν στον κύκλο Κούσνερ, αν και οι εταιρείες που εμφανίζονται επισήμως στο έργο είναι αλβανικές.
Αυτό ακριβώς επισήμανε και ο Φρέντης Μπελέρης, αφήνοντας αιχμές ότι το όνομα Κούσνερ χρησιμοποιείται ως πολιτικό και επικοινωνιακό «όπλο» από την κυβέρνηση Ράμα. Όπως ανέφερε, μπαίνει μπροστά ένας «μπαμπούλας» ώστε να καμφθούν οι αντιδράσεις των κατοίκων, να αποθαρρυνθεί η αμφισβήτηση και να δημιουργηθεί η εντύπωση πως όποιος αντιτίθεται στο έργο συγκρούεται όχι απλώς με τα Τίρανα, αλλά με μεγάλα αμερικανικά συμφέροντα.
Το πρώτο σενάριο είναι ότι ο Κούσνερ έχει πράγματι ουσιαστική εμπλοκή στο σχέδιο και ότι η Αλβανία επιχειρεί να προσελκύσει επενδύσεις υψηλού προφίλ, μετατρέποντας περιοχές ιδιαίτερης φυσικής και γεωστρατηγικής αξίας σε πολυτελείς τουριστικούς προορισμούς. Σε αυτή την περίπτωση, το Ζβέρνετς και η Σαζάν δεν είναι απλώς μια τοπική επένδυση, αλλά μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για την αναβάθμιση της αλβανικής Ριβιέρας μέσω διεθνών κεφαλαίων.
Το δεύτερο σενάριο είναι ότι η αναφορά στον Κούσνερ λειτουργεί περισσότερο ως ασπίδα προστασίας για την κυβέρνηση Ράμα. Δηλαδή, το όνομά του χρησιμοποιείται για να δοθεί κύρος στο έργο και να περιοριστούν οι αντιδράσεις απέναντι σε ένα επενδυτικό σχέδιο που εγείρει σοβαρά ερωτήματα για το ιδιοκτησιακό καθεστώς, τη διαφάνεια των διαδικασιών και την προστασία του περιβάλλοντος.
Το τρίτο σενάριο είναι ότι υπάρχει ένα υβριδικό μοντέλο: αλβανικές εταιρείες εμφανίζονται επισήμως μπροστά, ενώ το πολιτικό και επενδυτικό αφήγημα χτίζεται γύρω από την πιθανή ή έμμεση σχέση με τον κύκλο Τραμπ–Κούσνερ. Έτσι, η κυβέρνηση Ράμα μπορεί να παρουσιάζει το έργο ως διεθνή επιτυχία, χωρίς να απαντά πλήρως στα ερωτήματα για τους πραγματικούς ωφελούμενους, τις ιδιοκτησίες και τους όρους παραχώρησης.
Σε κάθε περίπτωση, η υπόθεση Κούσνερ φορτίζει ακόμη περισσότερο το ήδη εκρηκτικό σκηνικό. Διότι μετατρέπει μια διαμάχη για γη, περιουσίες και προστατευόμενες περιοχές σε ζήτημα διεθνών διασυνδέσεων, πολιτικής επιρροής και ισορροπιών ανάμεσα σε Τίρανα, Αθήνα και Ουάσιγκτον.
«Το χτύπημα μπορούσε να με σκοτώσει»
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσαν οι καταγγελίες του Έλληνα ομογενούς που τραυματίστηκε στα επεισόδια.
Όπως δήλωσε στον ΣΚΑΪ, δέχθηκε ισχυρό χτύπημα στην καρωτίδα από άνδρα της ιδιωτικής ασφάλειας, έχασε τις αισθήσεις του και στη συνέχεια σύρθηκε βίαια από το σημείο.
«Το χτύπημα ήταν θανατηφόρο. Ο Θεός ήταν μαζί μου εκείνη τη στιγμή», ανέφερε χαρακτηριστικά, καταγγέλλοντας παράλληλα ότι οι φρουροί οπλοφορούσαν και ότι οι κάτοικοι δεν μπορούν πλέον να έχουν πρόσβαση στις εκτάσεις που θεωρούν οικογενειακές περιουσίες τους.
Περιβάλλον, ιδιοκτησίες και μειονοτικό ζήτημα
Η υπόθεση του Ζβέρνετς πλέον ξεπερνά τα όρια μιας απλής επένδυσης. Συνδυάζει τρία ιδιαίτερα ευαίσθητα ζητήματα: τις διεκδικήσεις περιουσιών από Έλληνες ομογενείς, τις ανησυχίες για την καταστροφή προστατευόμενων οικοσυστημάτων και τις ήδη τεταμένες σχέσεις Αθήνας και Τιράνων.
Οι δηλώσεις Ράμα περί άγνοιας της παρουσίας Ελλήνων στην περιοχή και η προσπάθειά του να αποσυνδέσει το περιστατικό από την ελληνική μειονότητα αναμένεται να τροφοδοτήσουν νέο κύκλο αντιδράσεων, σε μια περίοδο κατά την οποία τα ζητήματα των περιουσιακών δικαιωμάτων και της μεταχείρισης της ελληνικής κοινότητας στην Αλβανία παραμένουν ανοιχτές πληγές στις διμερείς σχέσεις.