Καθώς οι προϋπολογισμοί του 2026 «σφραγίζονται» στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, οι αριθμοί μετατρέπονται σε στρατηγικά όπλα και τοποθετούνται στην πρώτη γραμμή άμυνας μιας ηπείρου που σπεύδει να θωρακιστεί. Τοποθετείται μια ρωσική απειλή στα ανατολικά και σε συνδυασμό με τις ανησυχίες για απόσυρση της αμερικανικής στρατιωτικής ομπρέλας προς τους συμμάχους οι ευρωπαϊκές ηγεσίες οδηγούνται σε μια συνειδητή επιλογή: να αγοράσουν το αίσθημα της ασφάλειας, έστω κι αν αυτό απαιτεί να «υποθηκεύσουν» την κοινωνική πρόνοια.
Στους προϋπολογισμούς αυτής της ιδιότυπης πολεμικής οικονομίας η άμυνα και η ασφάλεια σκαρφαλώνουν βίαια στην κορυφή της πυραμίδας, σπρώχνοντας τις συντάξεις, την υγεία και τις εργασιακές σχέσεις στο περιθώριο. Η λιτότητα δεν επιβάλλεται πλέον από την ανάγκη διάσωσης των τραπεζών, όπως συνέβη το 2010, όταν οι κοινωνίες επωμίστηκαν το δυσβάσταχτο κόστος των περικοπών για να αποτραπεί η κατάρρευση του ευρώ, αλλά από την απόφαση να χρηματοδοτηθεί ένας εξοπλιστικός μαραθώνιος και με αυτή την αφορμή να αλλάξει επί τα χείρω το τοπίο της κοινωνικής πρόνοιας.
Η γερμανική στροφή
Στη Γερμανία η άλλοτε ακλόνητη οικονομική μηχανή αλλάζει ρότα. Ο προϋπολογισμός του 2026 διαθέτει 108,2 δισ. ευρώ για την άμυνα –ποσό ρεκόρ από το 1945– αντλώντας τα τελευταία 25,5 δισ. από το ειδικό ταμείο της Bundeswehr (ένοπλες δυνάμεις) που πλέον στερεύει. Για να εξοπλιστεί το Βερολίνο το συνταξιοδοτικό πιέζεται και οι υποδομές, από τις ετοιμόρροπες γέφυρες μέχρι το προβληματικό σιδηροδρομικό δίκτυο, αφήνονται στη μοίρα τους κάτω από το βάρος του «φρένου χρέους» που περιορίζει τις νέες επενδύσεις.
Την ίδια στιγμή στη Γαλλία δημοσίευμα της εφημερίδας «Le Monde» προειδοποιεί ότι «χρειάζεται ένα θαύμα» για τον γαλλικό προϋπολογισμό. Με το έλλειμμα στο 5,3%, η κυβέρνηση μειοψηφίας του Σεμπαστιάν Λεκορνί αναζητά έναν ύστατο συμβιβασμό ανάμεσα στους Σοσιαλιστές και τους Συντηρητικούς. Το πρώτο βήμα επιτεύχθηκε με την αναστολή της μεταρρύθμισης του συνταξιοδοτικού συστήματος μέχρι το 2027, καθώς κάθε προσπάθεια αύξησης του ορίου συνταξιοδότησης ή της περιόδου εισφορών συγκρούεται με τις δημοσιονομικές πιέσεις και προκαλεί κοινωνικές αντιδράσεις. Αν οι προσπάθειες αυτές καταρρεύσουν, το Παρίσι ενδέχεται να καταφύγει στο plan B, έναν νόμο έκτακτης ανάγκης για να αποφύγει το δημοσιονομικό λουκέτο, παγώνοντας όμως κάθε εξοπλιστική ενίσχυση. Η κυβέρνηση βρίσκεται μπροστά σε δίλημμα, καθώς οι Γάλλοι αρνούνται να δουν τη λάμψη των μαχητικών αεροσκαφών Rafale να προηγείται της δημόσιας υγείας που φθίνει.
Στην Πορτογαλία οι δαπάνες για την κοινωνική πρόνοια περιορίστηκαν στην προσπάθεια της κυβέρνησης να συμμορφωθεί με τους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ για το έλλειμμα και το χρέος. Η κυβέρνηση πρότεινε αύξηση ύψους 2% στους δημόσιους υπαλλήλους, οι οποίοι βγήκαν στους δρόμους σε απεργίες και διαδηλώσεις ζητώντας αύξηση 15% λόγω της καλπάζουσας ακρίβειας. Παράλληλα, η Πορτογαλία έχει δεσμευτεί να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες στο 2% του ΑΕΠ, στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών και νατοϊκών στόχων, γεγονός που προσθέτει επιπλέον πίεση στους δημοσιονομικούς περιορισμούς και στις επιλογές κατανομής πόρων. Σε αυτό το κλίμα τα δύο μεγαλύτερα εθνικά εργατικά συνδικάτα, CGTP και UGT, μέσω μαζικών απεργιών ανάγκασαν την υπουργό Εργασίας Μαρία ντο Ροζάριο Πάλμα Ραμάλιο να αναστείλει τις προτάσεις για τη διευκόλυνση των απολύσεων.
Είναι η πρώτη φορά μετά το τραύμα των μνημονίων –σκληρών δανειακών συμβάσεων της περιόδου 2011-2014 που επέβαλαν δραματικές περικοπές σε μισθούς και συντάξεις για να αποφευχθεί η χρεοκοπία– που η κοινωνία στην άκρη της Ιβηρικής ανακτά τη φωνή της.
Στην Ιταλία η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι αναζητά μια εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στις πιέσεις του ΝΑΤΟ για νέους εξοπλισμούς και την πραγματικότητα του ιταλικού νοικοκυριού, που είδε την αγοραστική του δύναμη να εξανεμίζεται κατά 15% μέσα στην τελευταία διετία. Ακόμη και στην Ισπανία ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ βλέπει το κοινωνικό του όραμα να δοκιμάζεται, καθώς η αύξηση των πολεμικών δαπανών κατά 18% περιορίζει δραστικά τους πόρους για τη δημόσια υγεία και τη στέγαση. Η πραγματικότητα είναι αδυσώπητη: όταν οι πόροι μετακινούνται προς τα όπλα, οι ρωγμές στην εμπιστοσύνη των πολιτών βαθαίνουν, θυμίζοντας ότι η ασφάλεια μιας χώρας δεν κρίνεται μόνο από τη θωράκιση των συνόρων της, αλλά και από την κοινωνική πρόνοια.
This is… Europa
Η διαμόρφωση μιας «στρατιωτικής Ευρώπης», μιας ηπείρου που κατ’ αναλογία με την αρχαία Σπάρτη προτάσσει τη στρατιωτική θωράκιση και την αυστηρή πειθαρχία έναντι της κοινωνικής ευημερίας, αποτελεί πλέον ορατό σενάριο. Η οπτική που αναδύεται από αυτήν τη μάχη των προϋπολογισμών αφορά μια βαθύτερη δομική αλλαγή: τη μετάβαση από το μοντέλο του πολίτη-μετόχου της ευημερίας σε εκείνο του πολίτη-χρηματοδότη της γεωπολιτικής ισχύος, το οποίο προδιαγράφει μια ήπειρο που ίσως κερδίσει το στοίχημα της στρατιωτικής αυτονόμησης απέναντι στον επιλεγμένο εχθρό, τη Ρωσία, αλλά θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια αποδυνάμωση των κοινωνικών αντανακλαστικών και τη διάρρηξη της εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς. Οταν το κράτος επιλέγει να πετάξει στον Καιάδα την κοινωνική μέριμνα και επιδιώκει την αγορά πυραυλικών συστημάτων, ο δεσμός που κρατά ενωμένη την κοινωνία χαλαρώνει επικίνδυνα.
Η Ευρώπη κινδυνεύει να μετατραπεί σε απόρθητο φρούριο, στο εσωτερικό του οποίου όμως οι γερασμένοι κάτοικοι θα νιώθουν ξένοι.
Η ασφάλεια δεν μπορεί να ορίζεται αποκλειστικά με όρους αποτροπής. Η πραγματική ασφάλεια κατοικεί στη βεβαιότητα του νέου ότι θα έχει εργασία, του ηλικιωμένου ότι θα έχει φάρμακα και του εργαζόμενου ότι ο μόχθος του δεν θα αναλωθεί.
karditsastakra