Γράφει ο Κωνσταντίνος Καραγάτσος
Τα χτυπήματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν, στις 28 Φεβρουαρίου 2026, καθώς και τα ανταποδοτικά πλήγματα της Τεχεράνης σε χώρες του Κόλπου (κυρίως σε βάσεις και αεροδρόμια), ενδέχεται να πυροδοτήσουν ροές Ιρανών προσφύγων και μεταναστών προς την ΕΕ ή άλλες χώρες, αλλά και μετακινήσεις υπηκόων τρίτων χωρών προς ή από το Ιράν.
Η στρατιωτική σύγκρουση βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη και είναι ακόμη πρόωρο να διατυπωθούν ασφαλείς εκτιμήσεις για το εάν θα εξελιχθεί σε ευρύτερη περιφερειακή ανάφλεξη. Ωστόσο, μπορούν να σκιαγραφηθούν ορισμένα πιθανά σενάρια σε ό,τι αφορά την πρόκληση προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών Ιρανών υπηκόων προς την ΕΕ ή άλλες χώρες.
• Περιορισμένη κλιμάκωση (υψηλός κίνδυνος)
Εάν η σύγκρουση περιοριστεί σε αεροπορικά πλήγματα, χωρίς χερσαία εισβολή, εκτιμάται ότι θα προκύψουν χιλιάδες εσωτερικά εκτοπισμένοι εντός του Ιράν. Ορισμένες κατηγορίες Ιρανών —ιδίως νέοι, άτομα υψηλού μορφωτικού επιπέδου και μέλη μειονοτήτων— ενδέχεται να αναζητήσουν άσυλο σε γειτονικές χώρες, όπως η Τουρκία, το Ιράκ ή το Πακιστάν, υπό τον φόβο διώξεων.
Σημειώνεται ότι η Τουρκία έχει ήδη κλείσει συνοριακούς σταθμούς στα σύνορα με το Ιράν, περιορίζοντας, επί του παρόντος, τη διέλευση Ιρανών υπηκόων. Σε περίπτωση αύξησης των συγκεντρώσεων στα σύνορα Ιράν–Τουρκίας και πιθανής προσπάθειας μετακίνησης προς την ΕΕ με αίτημα ασύλου, κρίσιμη θα είναι η στάση της Άγκυρας: εάν θα διατηρήσει κλειστά τα σύνορα ή θα επιτρέψει τη διέλευση.
Εξίσου καθοριστική θα είναι και η στάση της ΕΕ απέναντι στο ενδεχόμενο αυξημένων μεταναστευτικών ροών από το Ιράν.
• Αυξημένη κλιμάκωση ή κατάρρευση καθεστώτος (μέτριος κίνδυνος)
Στο εσωτερικό του Ιράν βρίσκεται σε εξέλιξη διαδικασία εκλογής νέου ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη. Παρατεταμένες επιθέσεις, σε συνδυασμό με την άρνηση της Τεχεράνης να διαπραγματευθεί με τις ΗΠΑ, θα μπορούσαν να εντείνουν τις εσωτερικές αντιπαραθέσεις μεταξύ υποστηρικτών και αντιπάλων του καθεστώτος.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, ενδέχεται να προκύψουν:
-
Αυξημένες ροές προς την Τουρκία, με έντονη πίεση στα σύνορα Ιράν–Τουρκίας και πιθανή διοχέτευση προς την ΕΕ, κυρίως μέσω Ελλάδας.
-
Μετακινήσεις από Πακιστάν και Αφγανιστάν προς το Ιράν, ιδίως εάν προκύψει κενό εξουσίας.
-
Μαζικές αιτήσεις ασύλου Ιρανών υπηκόων σε κράτη-μέλη της ΕΕ (Ελλάδα, Ιταλία, Γερμανία κ.ά.).
-
Περιορισμένες —λόγω γεωπολιτικής εχθρότητας— ροές προς χώρες του Κόλπου (Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα), κυρίως δια θαλάσσης.
-
Ενδεχόμενες μετακινήσεις προς Αρμενία ή Αζερμπαϊτζάν, σε συνάρτηση με τις πρόσφατες επιθέσεις που προκάλεσαν ζημιές σε βάσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, καθώς και σε υποδομές χωρών του Κόλπου.
• Περιφερειακή αποσταθεροποίηση και κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ (χαμηλός κίνδυνος)
Ένα διαρκές κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ —από όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας διακίνησης υγρών καυσίμων— θα επιβάρυνε σημαντικά τη διεθνή οικονομία, οδηγώντας σε απότομη αύξηση των τιμών πετρελαίου.
Σε μια τέτοια εξέλιξη, αναμένεται εντατικοποίηση της διπλωματικής πίεσης προς το Ιράν από συμμάχους του, όπως η Ρωσία και η Κίνα, αλλά και από τον ΟΗΕ προς όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές —ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν— με στόχο την αποκλιμάκωση μέσω διπλωματικών διαύλων.
Συνολικά, το μεταναστευτικό αποτύπωμα της σύγκρουσης θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια, την ένταση και κυρίως από το αν η κρίση θα παραμείνει ελεγχόμενη ή θα εξελιχθεί σε ευρύτερη περιφερειακή σύρραξη.