Επιμέλεια: Χρήστος Κωνσταντινίδης
Το ευρωπαϊκό «οικοδόμημα σταθερότητας» (MFF–NGEU–RRF) δεν παράγει αυτάρκεια, αλλά έναν μηχανισμό διαρκούς εξάρτησης. Την ώρα που οι Βρυξέλλες μιλούν για «στρατηγική αυτονομία», οι μεγάλες οικονομίες—με πρώτη τη Γερμανία—παίζουν επιλεκτική διπλωματία με την Κίνα, κρατώντας ανοικτές τις στρόφιγγες των εισαγωγών και των βιομηχανικών αλυσίδων. Αυτό είναι το συμπέρασμα που εξάγει η έρευνα του Χρήστου Χόνδρου στη Δεξαμενή Σκέψης “Apollo Center of Public Policy and Democracy” με τίτλο “Διαχρονικές Ευρωπαϊκές Παθογένειες Οικονομικής Διαχείρισης και Ανάπτυξης εν Συστοιχία του Υπερσυστήματος“.
«Ο σκληρός πυρήνας» της ευρωπαϊκής οικονομίας: ΜFF και η λογική των “πακέτων”
Στην πρώτη ενότητα, ο Χόνδρος περιγράφει την πολιτική οικονομία της ΕΕ ως σύστημα μακροπρόθεσμης δημοσιονομικής και νομισματικής σταθερότητας, με την κατανομή πόρων να γίνεται πρακτικά ανάμεσα σε «καθαρούς συνεισφέροντες» και «καθαρούς δικαιούχους», με βάση το Ακαθάριστο Εθνικό Εισόδημα (GNI) και τα επταετή Πολυετή Δημοσιονομικά Πλαίσια (MFF). Το MFF 2021–2027 αποτυπώνεται ως ένα τεράστιο “οικονομικό πακέτο” με προκαθορισμένα ποσά και χρονικούς ορίζοντες, που διοχετεύεται σε πολιτικές συνοχής, αγροτική πολιτική, καινοτομία, περιβάλλον, μετανάστευση/σύνορα, άμυνα, εξωτερικές σχέσεις και διοίκηση.
Το κρίσιμο σημείο είναι, ότι περίπου το 80% των δαπανών συγκεντρώνεται σε συνοχή, περιφερειακή ανάπτυξη και αγροτική-περιβαλλοντική πολιτική, ενώ η άμυνα παραμένει χαμηλά—ένα μήνυμα για το πού “ποντάρει” ιστορικά η Ένωση και τι θεωρεί δευτερεύον.
NGEU–RRF: Η «ενίσχυση» που δένει την οικονομία σε αναπνευστήρα
Η ανάλυση περνά στα συμπληρωματικά εργαλεία: άρθρα ανακατανομής πόρων, χρησιμοποίηση αδιάθετων κονδυλίων, και κυρίως το Next Generation EU (NGEU). Εκεί ο Χόνδρος υπογραμμίζει ότι το μεγαλύτερο μέρος (περίπου 80%) κατευθύνεται στο Recovery and Resilience Facility (RRF). Η εικόνα που χτίζει είναι πως το βάρος πέφτει στην επιβίωση και “θεραπεία” χρόνιων παθολογιών της ενιαίας αγοράς, όχι σε αναπτυξιακό άλμα που θα μειώσει τις δομικές ανισότητες.
«Παράδοξο εξάρτησης»: Οι δικαιούχοι παίρνουν χρήμα, αλλά πληρώνουν το τίμημα
Εδώ μπαίνει η βασική θέση του κειμένου: οι καθαροί δικαιούχοι δεν «αναπτύσσονται» αυτόματα επειδή εισπράττουν—γιατί τα ευρωπαϊκά κονδύλια δεν καλύπτουν το 100% του κόστους, απαιτούν εθνική συγχρηματοδότηση και (κυρίως) σχέδιο. Αν δεν υπάρχει στρατηγική, η χρηματοδότηση λειτουργεί ως αναβολή της κρίσης: καλύπτει τρύπες, δεν αλλάζει παραγωγικό μοντέλο, και η εξάρτηση διαιωνίζεται με νέα χρέη.
Από την άλλη, οι καθαροί συνεισφέροντες “γράφουν” εθνικό έλλειμμα υπέρ της Ένωσης, αλλά κερδίζουν από την ενιαία αγορά: διοχετεύουν προϊόντα/υπηρεσίες στις ελλειμματικές οικονομίες και αξιοποιούν το θεσμικό πλαίσιο ανταγωνισμού και τις ρήτρες της αγοράς. Με απλά λόγια: οι ισχυροί πληρώνουν για να κρατήσουν το σύστημα όρθιο—και να συνεχίσουν να πουλάνε μέσα στο σύστημα.
Η «υβριδική διείσδυση» τρίτων: Φθηνά προϊόντα, ευρωπαϊκή ετικέτα
Ο Χόνδρος προσθέτει μια αιχμηρή παρατήρηση. Η ΕΕ δεν υπολόγισε επαρκώς την τροχιά ανάπτυξης των γύρω κρατών και των ανταγωνιστικών μπλοκ. Έτσι, αντιευρωπαϊκοί ή απλώς ανταγωνιστικοί παίκτες “μπαίνουν” στην ευρωπαϊκή αγορά υβριδικά, καλύπτοντας ελλείψεις με φθηνά προϊόντα, εργαλεία, υλικά, που συχνά ανακυκλώνονται και βαφτίζονται «ευρωπαϊκά» μέσω των ισχυρών οικονομιών και των αλυσίδων εφοδιασμού.
Η «έκθεση Ντράγκι» ως καμπανάκι: Ακριβή ενέργεια, χαμηλή τεχνολογία, αδύναμη άμυνα
Στη δεύτερη ενότητα, η έρευνα ερμηνεύει την έκθεση Ντράγκι ως παραδοχή υστέρησης. Η ΕΕ είναι ακριβότερη ενεργειακά (2–3 φορές από ΗΠΑ, Κίνα), υποεπενδύει σε τεχνολογία-Τεχνητή Νοημοσύνη (μόνο 4 από τις 50 μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες είναι ευρωπαϊκές), και παραμένει εξαρτημένη αμυντικά από τις ΗΠΑ, με περιορισμένο αριθμό κρατών να πιάνουν το 2% του ΑΕΠ στις αμυντικές δαπάνες. Παράλληλα, εμφανίζεται “διαρροή εγκεφάλων”: νέοι Ευρωπαίοι φεύγουν στις ΗΠΑ, εκπαιδεύονται, απορροφώνται ως εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό.
Το συμπέρασμα που βγάζει είναι ξεκάθαρο! Η ΕΕ πρέπει να διπλασιάσει τη χρηματοδότηση και στήριξη σε κλίμακα εκατοντάδων δισεκατομμυρίων, αν θέλει να κλείσει το χάσμα.
ΗΠΑ: Συγκέντρωση με ενέργεια και βιομηχανία— Η Ευρώπη με “Green Deal” και κανονισμούς
Στην τρίτη ενότητα, ο Χόνδρος αντιπαραβάλλει την αμερικανική στρατηγική «Drill, baby, drill» (ενέργεια ως βάση ισχύος, έσοδα, βιομηχανική αναγέννηση, θέσεις εργασίας) με την ευρωπαϊκή επιμονή στο Green Deal και το RePowerEU μέχρι το 2050. Περιγράφει το αμερικανικό μοντέλο ως πιο συγκεντρωτικό και επιχειρησιακό, με στενή σύνδεση πολιτικής εξουσίας και εταιρικών συμφερόντων, και το ευρωπαϊκό ως πιο κανονιστικό, βραδύτερο και λιγότερο ικανό να μετατρέψει την πολιτική σε παραγωγική ισχύ.
Κίνα: Πενταετή πλάνα, εξαγωγική μηχανή και εμπορικό έλλειμμα-θηλιά για την ΕΕ
Στην τέταρτη ενότητα, το βάρος πέφτει στην εμπορική εξάρτηση. Η ΕΕ εισάγει πολύ περισσότερα απ’ όσα εξάγει προς Κίνα, με μεγάλο αρνητικό ισοζύγιο και κρίσιμους τομείς (μηχανήματα, οχήματα, τηλεπικοινωνιακός εξοπλισμός, επεξεργαστές, ηλεκτρικές μηχανές). Αυτό δεν είναι απλώς “στατιστικό”, είναι δομική εξάρτηση παραγωγής.
Το “α λα καρτ” του Βερολίνου: Aποσύνδεση στα λόγια, συνεργασία στην πράξη
Το περισσότερο πολιτικό σκέλος είναι η γερμανική «επιλεκτική διπλωματία». Η Γερμανία στηρίζει θεσμικά την ευρωπαϊκή αυτονομία, αλλά ταυτόχρονα διατηρεί θεσμοθετημένα κανάλια ενεργειακής και κλιματικής συνεργασίας με την Κίνα (πλαίσια ανταλλαγής τεχνογνωσίας, ομάδες εργασίας, εμπλοκή φορέων όπως η GIZ και το BMWK). Ο Χόνδρος θυμίζει και το ιστορικό της γερμανικής πρωτοπορίας στα φωτοβολταϊκά, που κατέληξε να ενισχύσει την κινεζική μαζική παραγωγή και να πιέσει τους Γερμανούς παίκτες κόστους.
Η τελική αιχμή του κειμένου είναι σαφής. Kανένας ηγέτης στην ΕΕ δεν επιδιώκει πραγματική πλήρη απεξάρτηση από την Κίνα, ειδικά όταν η ίδια η πράσινη μετάβαση “πατάει” πάνω σε κινεζικές αλυσίδες υλικών και προϊόντων.
Συμπερασματικά, η έρευνα του Χρήστου Χόνδρου στη Δεξαμενή Σκέψης “Apollo Center of Public Policy and Democracy” αποδομεί τον μηχανισμό χρηματοδότησης της ΕΕ (MFF–NGEU–RRF) και εξηγεί γιατί η “συνοχή” συχνά παράγει εξάρτηση αντί για ανάπτυξη, αναλύοντας την Έκθεση Ντράγκι για την ανταγωνιστικότητα, της ενεργειακής υστέρησης της Ευρώπης, της τεχνολογικής καθυστέρησης στην Τεχνητή Νοημοσύνη και της αμυντικής εξάρτησης από τις ΗΠΑ.
Το μεγάλο ερώτημα που θέτει σαν επιμύθιο είναι το εξής: Μπορεί η ΕΕ να μιλήσει σοβαρά για στρατηγική αυτονομία όταν έχει εμπορικό έλλειμμα-θηλιά με την Κίνα και η Γερμανία ακολουθεί “α λα καρτ” διπλωματία;