Η εμπλοκή του Πακιστάν στη Μέση Ανατολή έχει επεκταθεί σημαντικά, ιδίως μετά την υπογραφή συμφώνου στρατηγικής αμοιβαίας άμυνας με τη Σαουδική Αραβία τον Σεπτέμβριο του 2025, βάσει του οποίου μια επίθεση εναντίον του ενός θεωρείται επίθεση και κατά των δύο. Αν και η ενασχόληση του Πακιστάν με την περιοχή έχει μακρά ιστορία, οι μεταβαλλόμενες γεωπολιτικές δυναμικές έχουν ενισχύσει περαιτέρω τον ρόλο του. Ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική διάσταση σε αυτή την εξέλιξη: το Πακιστάν είναι πλέον ενσωματωμένο με την Κίνα. Η συνεργασία στον τομέα της άμυνας, της ασφάλειας και των υπηρεσιών πληροφοριών μεταξύ των δύο χωρών έχει επεκταθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Διεθνούς Ινστιτούτου Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (SIPRI), περισσότερο από το 80% των εισαγωγών όπλων του Πακιστάν μεταξύ 2021 και 2024 προήλθε από την Κίνα, γεγονός που αντανακλά τη βαθιά ενσωμάτωση και την αυξανόμενη διείσδυση της Κίνας στον αμυντικό τομέα του Πακιστάν. Αν και το Πακιστάν συνεχίζει να λειτουργεί αμερικανικές στρατιωτικές πλατφόρμες, συμπεριλαμβανομένων των μαχητικών αεροσκαφών F-16, και περιστασιακά λαμβάνει στρατιωτική βοήθεια από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο κύριος όγκος του στρατιωτικού του οπλοστασίου είναι πλέον κινεζικής προέλευσης. Το Πακιστάν προωθεί ενεργά το μαχητικό αεροσκάφος JF-17, το οποίο συνπαράγει με την Κίνα, καθώς και άλλα κινεζικής προέλευσης αμυντικά συστήματα, συμπεριλαμβανομένων drones και συστημάτων αεράμυνας όπως το HQ-9, καθώς και σχετικό στρατιωτικό εξοπλισμό.
Δεδομένων των πρόσφατων αναφορών για τον αυξανόμενο αριθμό αμυντικών συζητήσεων και προτεινόμενων συμφωνιών στις οποίες εμπλέκεται το Πακιστάν με πολλαπλές χώρες —συμπεριλαμβανομένου του Ιράκ, του Μπανγκλαντές, της Ινδονησίας, της Σαουδικής Αραβίας, της Λιβύης, του Μαρόκου, της Νιγηρίας, του Σουδάν και της Αιθιοπίας— ειδικά στα κινεζικά ειδησεογραφικά μέσα ενημέρωσης, υπάρχουν πληροφορίες που υποδηλώνουν ότι το Πακιστάν ενδέχεται να συνάπτει πολλαπλές συμφωνίες για το JF-17 με αυτές τις χώρες. Αυτές οι πλατφόρμες προωθούνται όλο και περισσότερο σε όλη την περιοχή μέσω αμυντικών εκθέσεων, στρατιωτικής διπλωματίας και πρωτοβουλιών συνεργασίας.
Μια τέτοια προτεινόμενη συμφωνία υποδηλώνει ότι το Πακιστάν θα μπορούσε να προμηθεύσει JF-17 στη Σαουδική Αραβία με αντάλλαγμα οικονομικές διευθετήσεις, συμπεριλαμβανομένης της παράτασης πίστωσης ύψους 2 δισεκατομμυρίων δολαρίων που χορήγησε το Ριάντ στο Ισλαμαμπάντ. Καμία τέτοια συμφωνία δεν έχει υλοποιηθεί ακόμη, κυρίως λόγω ανησυχιών σχετικά με την ποιότητα των κινεζικών όπλων, τη διαλειτουργικότητα με τα υπάρχοντα συστήματα αμερικανικής προέλευσης και ευρύτερων οικονομικών παραγόντων. Παρ’ όλα αυτά, η Κίνα χρησιμοποιεί το Πακιστάν για την προώθηση όπλων ως πύλη εισόδου στο αμυντικό τοπίο της περιοχής, και η προώθηση αυτών των συστημάτων από το Πακιστάν υποστηρίζει την ευρύτερη αμυντική-βιομηχανική παρουσία και τους στρατηγικούς στόχους της Κίνας.
Λαμβάνοντας υπόψη τις μεταβαλλόμενες δυναμικές στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, ιδίως μετά το Μνημόνιο Συναντίληψης ΗΠΑ-Ιράν, το Πακιστάν μπορεί να προωθήσει τα κινεζικά όπλα στην περιοχή καθώς οι αραβικές χώρες του Κόλπου επαναξιολογούν τις προτεραιότητες ασφαλείας τους. Για παράδειγμα, μετά την κατάπαυση του πυρός, το Πακιστάν έστειλε αμυντικό εξοπλισμό, στρατεύματα και άλλα μέσα στη Σαουδική Αραβία, συμπεριλαμβανομένων μαθητικών αεροσκαφών JF-17, ως μέρος των δεσμεύσεων του αμυντικού του συμφώνου. Αυτό δείχνει πώς τα στρατιωτικά συστήματα κινεζικής προέλευσης μπορούν να αποκτήσουν μεγαλύτερη ορατότητα στην περιοχή μέσω του Πακιστάν.
Η Κίνα χρησιμοποιεί επίσης το Πακιστάν στρατηγικά. Για παράδειγμα, η πρόσφατη αμυντική συμφωνία μεταξύ του Πακιστάν και του Λιβυκού Εθνικού Στρατού που αφορά 16 μαχητικά αεροσκάφη JF-17, εκπαιδευτικά αεροσκάφη και ένα ευρύτερο πακέτο στρατιωτικού εξοπλισμού αξίας άνω των 4 δισεκατομμυρίων δολαρίων, καταδεικνύει πώς η Κίνα μπορεί να επεκτείνει το αμυντικό της αποτύπωμα αποφεύγοντας την άμεση κριτική. Τέτοιες διευθετήσεις έχουν προκαλέσει επικρίσεις επειδή ενδέχεται να υπονομεύουν το εμπάργκο όπλων των Ηνωμένων Εθνών στη Λιβύη, κλιμακώνοντας την εσωτερική σύγκρουση της Λιβύης μέσω της αλλαγής της στρατιωτικής ισορροπίας, εγείροντας ερωτήματα για τη νομιμότητα του αποδέκτη και εντείνοντας τις ευρύτερες γεωπολιτικές εντάσεις σε ένα ήδη κατακερματισμένο περιβάλλον περιφερειακής ασφάλειας.
Οι αμυντικές συμφωνίες συνεπάγονται μακροχρόνιες αμυντικές εταιρικές σχέσεις και επιρροή. Δεν πρόκειται μόνο για μία πλατφόρμα, αλλά για το ευρύτερο κινεζικό αμυντικό οικοσύστημα, συμπεριλαμβανομένων των drones, των συστημάτων αεράμυνας και άλλων οπλικών πλατφορμών. Τέτοιες διευθετήσεις συνήθως περιλαμβάνουν μακροχρόνιες δεσμεύσεις που σχετίζονται με τη συντήρηση, τα ανταλλακτικά, την εκπαίδευση και την εφοδιαστική υποστήριξη.
Επιπλέον, εάν το πιθανό «Ισλαμικό ΝΑΤΟ», το οποίο συζητούν πολλές από αυτές τις χώρες, συμπεριλαμβανομένου του Πακιστάν και της Τουρκίας, λάβει σάρκα και οστά, η Κίνα ενδέχεται να θεωρήσει ότι αποκτά μια διευρυμένη αγορά. Η Κίνα διαφημίζει επιθετικά τις οπλικές της πλατφόρμες και χτίζει αφηγήματα γύρω από τα αμυντικά της συστήματα στην περιοχή. Έχει επιδιώξει να αξιοποιήσει την εκτεταμένη προπαγάνδα σχετικά με την υποτιθέμενη επιτυχία του JF-17 και άλλων κινεζικών οπλικών πλατφορμών στη σύγκρουση του Μαΐου 2025 μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν.
Στον απόηχο της συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν, η Κίνα ενδέχεται να κατακλύσει το Ιράν με οπλισμό, ενσωματώνοντας περαιτέρω τη ζώνη των διαλειτουργικών χωρών της. Αυτό αντανακλά μια ευρύτερη στροφή στην προσέγγιση της Κίνας για την περιφερειακή ασφάλεια, όπου ασκεί όλο και περισσότερο επιρροή μέσω δικτύων παρά μέσω άμεσης παρουσίας.
Middle East Forum