Σε μια εκτενή συνέντευξη που κινήθηκε από τη γεωπολιτική και τις ελληνοτουρκικές σχέσεις μέχρι την Κύπρο, την έννοια της ισχύος, τον πολιτισμό και τον ρόλο της τέχνης, ο καθηγητής Ιωάννης Μάζης μίλησε στο Αχελώος TV, καταθέτοντας παράλληλα στοιχεία από την προσωπική και ακαδημαϊκή του διαδρομή.
Ιδιαίτερο βάρος έδωσε στα ζητήματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής και στις σχέσεις με την Τουρκία, υποστηρίζοντας ότι η γεωγραφία παραμένει ο σταθερός παράγοντας πάνω στον οποίο οικοδομούνται οι συμπεριφορές των κρατών.
«Η πολιτική ενός κράτους εντοπίζεται στη γεωγραφία του», υπενθύμισε, παραπέμποντας στη γνωστή ρήση του Ναπολέοντα και εξηγώντας ότι η γεωγραφική πραγματικότητα δεν αλλάζει και, ακριβώς γι’ αυτό, παράγει διαχρονικά συγκεκριμένες πολιτικές και στρατηγικές συμπεριφορές.
«Τι δηλητηριάζει τις σχέσεις Ελλάδας–Τουρκίας»
Ο Ιωάννης Μάζης αναφέρθηκε στη μακρόχρονη ενασχόλησή του με την Τουρκία, την Κύπρο, την Ανατολική Μεσόγειο, την υφαλοκρηπίδα και την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, σημειώνοντας ότι ένα από τα βασικά ερωτήματα που επιχείρησε να απαντήσει μέσα από το επιστημονικό του έργο ήταν τι πραγματικά βρίσκεται πίσω από τη διαρκή ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Όπως εξήγησε, επιδίωξε να εντοπίσει τόσο τα λάθη της ελληνικής όσο και της τουρκικής πλευράς, όχι μέσα από συγκυριακές πολιτικές αναγνώσεις, αλλά εξετάζοντας τους σταθερούς γεωγραφικούς και γεωπολιτικούς παράγοντες.
Στο πλαίσιο αυτό στάθηκε ιδιαίτερα στο Κυπριακό, ασκώντας κριτική στην αντίληψη ότι η Κύπρος αποτελεί ένα «αγκάθι» το οποίο θα μπορούσε να αποσυνδεθεί από τις ελληνοτουρκικές σχέσεις προκειμένου αυτές να βελτιωθούν.
Ο καθηγητής ήταν κατηγορηματικός:
«Αν ξεχάσουμε την Κύπρο από την εξίσωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις θα βελτιωθούν; Μα το κάναμε και είδαμε αν βελτιώθηκαν».
Κατά τον ίδιο, η σημερινή πραγματικότητα δείχνει ότι η τουρκική απειλητική ρητορική δεν περιορίζεται μόνο απέναντι στην Ελλάδα, ενώ έκανε ειδική αναφορά και στην ένταση της Άγκυρας με το Ισραήλ.
Μάζης: Χρειαζόμαστε Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας
Ένα ακόμη σημείο στο οποίο στάθηκε ήταν η ανάγκη δημιουργίας πραγματικού Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας στην Ελλάδα.
Ο Ιωάννης Μάζης υπενθύμισε ότι είχε θέσει το ζήτημα εδώ και χρόνια, επισημαίνοντας ότι σήμερα η χώρα διαθέτει Σύμβουλο Εθνικής Ασφαλείας, αλλά όχι ένα θεσμοθετημένο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας με τη δομή και τη λειτουργία που ο ίδιος θεωρεί αναγκαία.
Η επισήμανση συνδέθηκε με την ευρύτερη θέση του ότι τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας πρέπει να αντιμετωπίζονται μέσα από σταθερούς μηχανισμούς ανάλυσης και όχι μόνο μέσα από τη διαχείριση της εκάστοτε κρίσης.
«Όποιος ελέγχει την κυκλοφορία αγαθών, ελέγχει την ισχύ»
Αναπτύσσοντας τη δική του προσέγγιση για τη γεωπολιτική, ο καθηγητής υπογράμμισε τη σημασία των δικτύων μεταφοράς ανθρώπων και εμπορευμάτων.
Κατά την ανάλυσή του, εκείνος που μπορεί να ελέγξει κρίσιμους διαδρόμους και κόμβους κυκλοφορίας αποκτά τη δυνατότητα να συγκεντρώνει ισχύ και, μέσω αυτής, να επηρεάζει τις εξελίξεις στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή.
Έφερε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τα Στενά του Ορμούζ, θέλοντας να δείξει πώς η γεωγραφία μετατρέπεται σε οικονομική, στρατιωτική και τελικά πολιτική ισχύ.
Για τον Ιωάννη Μάζη, η γεωπολιτική δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια θεωρία αποκομμένη από τη γεωγραφική πραγματικότητα. Αντιθέτως, όπως τόνισε, είναι «κόρη της γεωγραφίας».
Οι τέσσερις πυλώνες της ισχύος
Ο καθηγητής παρουσίασε ακόμη το σχήμα μέσα από το οποίο προσεγγίζει την έννοια της ισχύος, διακρίνοντας τέσσερις βασικές συνιστώσες:
την άμυνα και την ασφάλεια, την οικονομία, την πολιτική και, τέλος, τον πολιτισμό και την πληροφορία.
Η άμυνα και η οικονομία συγκροτούν, σύμφωνα με την ανάλυσή του, τη λεγόμενη «σκληρή ισχύ», ενώ η πολιτική, ο πολιτισμός και η πληροφορία λειτουργούν στο πεδίο της «ήπιας ισχύος».
Έδωσε μάλιστα ιδιαίτερη έμφαση στον πολιτισμό, τον οποίο χαρακτήρισε εξαιρετικά ισχυρό γεωπολιτικό εργαλείο, ακριβώς επειδή μπορεί να επηρεάζει μια κοινωνία χωρίς στρατούς, πολεμικές συγκρούσεις ή άμεση καταναγκαστική ισχύ.
Όπως είπε, μπορεί να λειτουργήσει είτε «δυναμωτικά» είτε ως «δηλητήριο» για μια κοινωνία, ανάλογα με το ποιος τον χρησιμοποιεί και για ποιον σκοπό.
Η CIA και η τέχνη ως εργαλείο ισχύος
Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρθηκε στην έρευνά του για τη γεωστρατηγική χρήση της σύγχρονης τέχνης και ειδικότερα στον ρόλο αμερικανικών μηχανισμών κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.
Ο Ιωάννης Μάζης μίλησε για τη μελέτη της Frances Stonor Saunders σχετικά με την παρέμβαση της CIA στον χώρο της τέχνης και την προώθηση του αμερικανικού αφηρημένου εξπρεσιονισμού, αναφέροντας μεταξύ άλλων καλλιτέχνες όπως ο Jackson Pollock και ο Mark Rothko.
Σύμφωνα με την παρουσίασή του, η τέχνη αξιοποιήθηκε και ως εργαλείο πολιτιστικής αντιπαράθεσης απέναντι στον σοσιαλιστικό ρεαλισμό της Σοβιετικής Ένωσης, αλλά παράλληλα και ως μέσο μεταφοράς του παγκόσμιου καλλιτεχνικού κέντρου βάρους από το Παρίσι στη Νέα Υόρκη.
Η σχέση του με τις Ένοπλες Δυνάμεις
Ο καθηγητής αναφέρθηκε επίσης στη μακρόχρονη παρουσία του στις ανώτατες και μεταπτυχιακές σχολές των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Όπως ανέφερε, έχει διδάξει μεταξύ άλλων στη Σχολή Εθνικής Άμυνας, στη Σχολή Πολέμου Ναυτικού, στη Σχολή Πληροφοριών Στρατού και στη Σχολή Εθνικής Ασφάλειας, ενώ συμμετείχε και στη διαμόρφωση προγραμμάτων σπουδών και στην ανάπτυξη διεθνών επιστημονικών δράσεων.
Αποκάλυψε μάλιστα ότι εδώ και περίπου μία δεκαετία δηλώνει ότι δεν επιθυμεί αμοιβή για τη διδασκαλία του στις σχολές που εξακολουθούν να τον προσκαλούν, χαρακτηρίζοντας τη συνεισφορά αυτή «καθήκον».
Από τη γεωπολιτική στη ζωγραφική
Η συζήτηση έκλεισε με μια διαφορετική πλευρά του Ιωάννη Μάζη.
Ο καθηγητής, ο οποίος έχει επιστρέψει στα θρανία ως φοιτητής της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών, αποκάλυψε ότι ένας από τους βασικούς στόχους του για τα επόμενα χρόνια είναι να εξελιχθεί όσο περισσότερο μπορεί ως ζωγράφος και εικαστικός.
Μετά από δεκαετίες έρευνας πάνω στη γεωπολιτική, στην ισχύ και στις διεθνείς σχέσεις, η τέχνη αποτελεί πλέον, όπως ο ίδιος εξομολογήθηκε, μια δημιουργική διαδρομή που τον «κάνει ευτυχισμένο» και την οποία δεν σκοπεύει να εγκαταλείψει.