Επιμέλεια: Μπάμπης Πετράκης
Για πρώτη φορά σε αυτή τη σύγκρουση, το Ιράν έβαλε στο στόχαστρο μια χώρα του ΝΑΤΟ. Την Τετάρτη, εκτόξευσε βαλλιστικό πύραυλο προς την Τουρκία. Το ΝΑΤΟ υποψιάζεται ότι ήταν εσκεμμένο: «Καταδικάζουμε το γεγονός ότι το Ιράν στρέφει τα πυρά του προς την Τουρκία», δήλωσε η εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ Allison Hart. Ένα σύστημα αεράμυνας του ΝΑΤΟ αναχαίτισε τον πύραυλο στην τουρκική συνοριακή περιοχή, ενώ τμήμα της αμυντικής βολίδας έπεσε σε ανοιχτό χώρο στην επαρχία Χατάι. Κανείς δεν τραυματίστηκε.
Η Τουρκία έχει διατηρήσει μέχρι στιγμής ουδέτερη στάση στον πόλεμο κατά του Ιράν. Πριν από την ισραηλινο-αμερικανική επίθεση στην Τεχεράνη, η Άγκυρα είχε κάνει πολλές προσπάθειες να μεσολαβήσει μεταξύ των εμπλεκομένων. Για την Τουρκία διακυβεύονται πολλά: ο ρόλος της ως μέλους του ΝΑΤΟ, οι σχέσεις με τις ΗΠΑ, η σταθερότητα στα σύνορά της – και φυσικά το κουρδικό ζήτημα, που κυριαρχεί στην εσωτερική και την ασφαλειακή πολιτική της Τουρκίας εδώ και δεκαετίες.
Σχετικά με τον πύραυλο παραμένουν ανοιχτά ερωτήματα. Για παράδειγμα, ποιος ακριβώς αποφάσισε την εκτόξευση. Η πλατφόρμα ειδήσεων «Middle East Eye» αναφέρει, επικαλούμενη πηγές με γνώση του περιστατικού, ότι το βλήμα μπορεί να εκτοξεύτηκε από μονάδες εντός του ιρανικού στρατού που λειτουργούν σε αποκεντρωμένο σύστημα. Η Τεχεράνη έχει υιοθετήσει αυτό το μοντέλο, που δίνει αυτονομία στους τοπικούς διοικητές, ως αντίδραση στις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις που σκότωσαν πολλούς υψηλόβαθμους Ιρανούς αξιωματούχους.
Σύμφωνα με την «Wall Street Journal», ο ιρανικός πύραυλος είχε πορεία προς τη στρατιωτική βάση Ιντσιρλίκ στην Τουρκία, όπου σταθμεύουν και αμερικανικά στρατεύματα. Η βάση αποτελεί σημαντικό προκεχωρημένο φυλάκιο του ΝΑΤΟ για επιχειρήσεις σε όλη την περιοχή – έπαιξε καθοριστικό ρόλο στον αγώνα κατά του ISIS. Εκεί βρίσκονται επίσης αμερικανικές ατομικές βόμβες στο πλαίσιο της πυρηνικής συμμετοχής του ΝΑΤΟ.
Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εξέδωσε το βράδυ της Τετάρτης την «αυστηρή» προειδοποίηση ότι ένα τέτοιο περιστατικό δεν πρέπει να επαναληφθεί – η Τουρκία είναι αποφασισμένη και ικανή να διασφαλίσει την ασφάλειά της.
Για το ΝΑΤΟ, το περιστατικό δεν έχει μέχρι στιγμής άμεσες στρατιωτικές συνέπειες. Θεωρητικά, η Άγκυρα θα μπορούσε να ζητήσει διαβουλεύσεις βάσει του Άρθρου 4, όπου τα μέλη του ΝΑΤΟ συζητούν όταν ένα μέλος αισθάνεται ότι η ασφάλειά του απειλείται. Θα ήταν κυρίως συμβολική κίνηση.
Από την τουρκική οπτική, η κατάσταση θυμίζει κινδύνους σε πολλαπλά επίπεδα. Μια μεγάλη ανησυχία της Άγκυρας είναι η στρατιωτικοποίηση του κουρδικού ζητήματος στο δυτικό Ιράν. Η πλατφόρμα «Al-Monitor» αναφέρει ότι μια συμμαχία ιρανο-κουρδικών ομάδων ετοιμάζεται να εισβάλει στο Ιράν «εντός λίγων ημερών» από το ιρακινό Κουρδιστάν, με στόχο τον έλεγχο συνοριακών περιοχών. Οι ομάδες φέρονται να έχουν ήδη εξοπλιστεί, ενώ αμερικανικές και ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές έχουν βομβαρδίσει θέσεις στο δυτικό Ιράν, πιθανώς για να προετοιμάσουν την επίθεση.
Από την τουρκική σκοπιά, αυτές οι εξελίξεις θυμίζουν τα χρόνια του συριακού εμφυλίου. Εκεί, στο βόρειο τμήμα της χώρας, υπό την ηγεσία των YPG – που η Άγκυρα θεωρεί παρακλάδι του PKK – δημιουργήθηκε μια αυτόνομη διοικητική δομή. Το PKK διεξήγαγε για δεκαετίες ένοπλο αγώνα κατά του τουρκικού κράτους, με δεκάδες χιλιάδες νεκρούς. Ενώ οι ΗΠΑ εξόπλιζαν και υποστήριζαν τις κουρδικές πολιτοφυλακές στη Συρία κατά του ISIS, η Τουρκία τις πολεμούσε ως τρομοκρατική οργάνωση.
Αν επιβεβαιωθούν οι αναφορές ότι αμερικανικοί κύκλοι έχουν επαφές ή ακόμα και υποστηρίζουν ιρανο-κουρδικές ομάδες, αυτό θα επιβαρύνει εκ νέου τις ήδη ευαίσθητες σχέσεις Ουάσινγκτον – Άγκυρας.
Στο Ιράκ, αρκετές ιρανο-κουρδικές ομάδες ενώθηκαν πρόσφατα με στόχο την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος. Μεταξύ τους είναι και η πολιτοφυλακή PJAK, αδελφή οργάνωση του PKK. Και οι δύο ομάδες βρίσκονται στη λίστα τρομοκρατίας της Τουρκίας.
Ταυτόχρονα, η ειρηνευτική διαδικασία μεταξύ PKK και τουρκικού κράτους είχε σημειώσει τεράστια πρόοδο τα τελευταία χρόνια. Η οργάνωση ανακοίνωσε τον Μάιο του 2025 τη διάλυσή της, μετά από διαπραγματεύσεις της φιλοκουρδικής DEM με την τουρκική κυβέρνηση. Τον Ιούλιο, σε τελετή στο κουρδικό τμήμα του Ιράκ, 30 μαχητές του PKK έκαψαν συμβολικά τα όπλα τους.
Ωστόσο, ακόμα και αυτή η διαδικασία κινδυνεύει από τις πρόσφατες περιφερειακές εξελίξεις. Αν ένοπλες δομές του PKK δραστηριοποιηθούν πέρα από τα σύνορα, η Άγκυρα μπορεί να θεωρήσει ότι ο αφοπλισμός δεν έχει ολοκληρωθεί στην πράξη. «Όσο η PJAK παραμένει ένοπλη, η τουρκική πλευρά μπορεί να καταλήξει ότι η διαδικασία δεν έχει τελειώσει», προειδοποιεί ο Özgür Ünlühisarcıklı, επικεφαλής του γραφείου Άγκυρας του German Marshall Fund of the United States.
Η Τουρκία δεν θα ανεχθεί έναν de facto κουρδικό κρατικό σχηματισμό που υποστηρίζεται από την ισραηλινή αεροπορία.
Με άλλα λόγια: Η τουρκική κυβέρνηση θα θεωρούσε ένοπλο αγώνα κουρδικών πολιτοφυλακών στη γειτονιά της ως απειλή για την ίδια της την ασφάλεια. Συγκεκριμένα, η Άγκυρα βλέπει τον κίνδυνο νέων στρατηγικών χώρων υποχώρησης, δικτύων logistics και πολιτικής αναβάθμισης ενός παράγοντα που πολεμούσε στρατιωτικά για δεκαετίες. Ένα τέτοιο σενάριο, όπως λέει ο Ünlühisarcıklı, σημαίνει για την Τουρκία «άλλο μια δεκαετία αστάθειας».
ΠΗΓΗ: Die Welt