Είναι πιθανή μια κουρδική εξέγερση στο Ιράν;

Μέχρι τις αρχές του 2026, το κουρδικό κίνημα στο Ιράν ήταν κατακερματισμένο. Αυτό άλλαξε κατά τη διάρκεια της πρόσφατης εσωτερικής κρίσης στο Ιράν, όταν έξι βασικές οργανώσεις (PJAK, KDPI, PAK, Komala, Khabat και Komala–RF) σχημάτισαν έναν συνασπισμό με στόχο την ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας και την προώθηση της αυτοδιάθεσης των Κούρδων.

Ιστορικά, οι οργανώσεις αυτές έχουν αναπτύξει δίκτυα αντίστασης, ενώ μεγάλο μέρος των μαχητών τους έχει βρει καταφύγιο στο Ιρακινό Κουρδιστάν. Ωστόσο, η έναρξη μιας ένοπλης εξέγερσης δεν εκτιμάται να φέρει τα επιθυμητά για τους Κούρδους αποτελέσματα για τρεις βασικούς λόγους:

Πρώτον, η στρατιωτική ισχύς των οργανώσεων παραμένει περιορισμένη. Η πιο ισχυρή οργάνωση είναι το PJAK (με περίπου 3.000 μαχητές), το οποίο διαθέτει διασυνοριακά δίκτυα και δεσμούς με το PKK. Οι υπόλοιπες οργανώσεις έχουν μικρότερη επιχειρησιακή ικανότητα: το KDPI διαθέτει περίπου 2.000 μαχητές αλλά χαλαρές δομές, ενώ άλλες ομάδες είναι κατακερματισμένες. Συνολικά, ακόμη και αν κινητοποιηθούν πλήρως, οι κουρδικές δυνάμεις δύσκολα ξεπερνούν τις μερικές χιλιάδες μαχητών, αριθμός ανεπαρκής για να αμφισβητήσει σοβαρά τον ιρανικό κρατικό μηχανισμό.

Δεύτερον, η γεωγραφία ευνοεί περιορισμένες επιχειρήσεις. Οι βάσεις των οργανώσεων στα ορεινά του Ιρακινού Κουρδιστάν επιτρέπουν διεισδύσεις και ανταρτοπόλεμο κατά μήκος των συνόρων. Αυτό μπορεί να υποχρεώσει το Ιράν να μετακινήσει μονάδες των Φρουρών της Επανάστασης από μεγάλα αστικά κέντρα προς το μέτωπο του Κουρδιστάν. Για να αποτρέψει την κινητοποίηση των Κούρδων, το Ιράν εξακολουθεί, εν μέσω πολέμου, να πραγματοποιεί πλήγματα εναντίον κουρδικών βάσεων στο Ιράκ. Σε κάθε περίπτωση, η κατάληψη μεγάλων αστικών κέντρων δεν είναι, προς το παρόν, ρεαλιστική.

Τρίτον, μια εξωτερική υποστήριξη δεν εκτιμάται να είναι καθοριστική. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν κατά καιρούς υποστηρίξει κουρδικές οργανώσεις, κυρίως ως μέσο πίεσης προς την Τεχεράνη. Σήμερα, υπάρχουν ενδείξεις επαφών της CIA με κουρδικές ομάδες και πιθανής στρατιωτικής ενίσχυσης, ενώ αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα σε περιοχές κοντά στα σύνορα θα μπορούσαν να διευκολύνουν την προετοιμασία μιας εξέγερσης. Παρ’ όλα αυτά, οι ΗΠΑ ιστορικά έχουν εγκαταλείψει τους Κούρδους συμμάχους τους, γεγονός που προκαλεί επιφυλάξεις για το πόσο διατεθειμένη είναι η Ουάσιγκτον να επενδύσει στους Κούρδους του Ιράν.

Ένας άλλος σημαντικός περιοριστικός παράγοντας είναι η εθνοτική ισορροπία της περιοχής. Οι Αζέροι, που αποτελούν τη πολυπληθέστερη εθνοτική ομάδα στο βόρειο Ιράν, εμφανίζονται αντίθετοι σε μια κουρδική εξέγερση και στα σενάρια κουρδικής αυτονομίας. Η πρόσφατη δημόσια έκκληση αζερικών οργανώσεων προς την Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν δείχνει ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να πυροδοτήσει εθνοτικές εντάσεις ή ακόμη και συγκρούσεις μεταξύ κοινοτήτων.

Παράλληλα, η προοπτική κουρδικής αυτονομίας θα οδηγούσε στην ισχυρή αντίδραση της Τουρκίας, η οποία θεωρεί οργανώσεις όπως το PJAK εχθρικές, λόγω της διασύνδεσής τους με το PKK. Όπως συνέβη στη Συρία μετά την ανάδυση της Ροζάβα, η Άγκυρα θα μπορούσε να κινηθεί στρατιωτικά για να αποτρέψει τη δημιουργία ενός νέου κουρδικού θύλακα στα σύνορά της.

Τέλος, το μεγαλύτερο μέρος της ιρανικής αντιπολίτευσης αντιτίθεται σε ένα τέτοιο σενάριο, καθώς φοβάται ότι θα απειλήσει την εδαφική ακεραιότητα της χώρας. Αυτή η αντίθεση είναι εντονότερη στους εθνικιστικούς κύκλους του ιρανικού αντικαθεστωτικού κινήματος.

Επομένως, μια κουρδική εξέγερση θα μπορούσε να αυξήσει την πίεση στο ιρανικό καθεστώς και να αποδυναμώσει την παρουσία του στα βορειοδυτικά, ιδιαίτερα σε περίοδο πολέμου. Ωστόσο, οι εσωτερικές διαιρέσεις, οι αντιδράσεις τρίτων δρώντων και οι πολιτικοί και στρατιωτικοί περιορισμοί καθιστούν πιθανότερο ένα περιορισμένο αντάρτικο στα ορεινά παρά μια γενικευμένη εξέγερση που θα απειλήσει άμεσα την Τεχεράνη ή θα οδηγήσει στη δημιουργία κουρδικού κράτους.

ΑΚΡΩΝΥΜΙΑ:

PJAK: Kurdistan Free Life Party

KDPI: Kurdish Democratic Party of Iran

PAK: Kurdistan Freedom Party

PKK: Kurdistan Workers’ Party