Από την εφημερίδα Αζάτ Ορ
Οι γεωγραφικοί και πολιτικοί περιορισμοί καθορίζουν τη σημερινή μορφή των εξωτερικών οικονομικών σχέσεων της Αρμενίας. Η χώρα δεν έχει πρόσβαση στη θάλασσα, ενώ τα σύνορά της με την Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν παραμένουν κλειστά. Έτσι, το μεγαλύτερο μέρος του εμπορίου της διέρχεται μέσω της Γεωργίας και του Ιράν. Αυτή η κατάσταση αυξάνει την εξάρτηση της οικονομίας από τις μεταφορικές διαδρομές της περιοχής και την κάνει πιο ευάλωτη σε περιφερειακές κρίσεις.
Το Ιράν είναι ένας από τους πέντε σημαντικότερους εμπορικούς εταίρους της Αρμενίας και κατέχει σημαντική θέση στις εισαγωγές της χώρας. Το 2025, παρότι το συνολικό εξωτερικό εμπόριο της Αρμενίας μειώθηκε, το εμπόριο με το Ιράν αυξήθηκε.
Σύμφωνα με την Κρατική Επιτροπή, το διμερές εμπόριο το 2025 έφτασε τα 768,1 εκατ. δολάρια, σημειώνοντας αύξηση 4,2% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.
Την ίδια περίοδο, ο συνολικός εξωτερικός εμπορικός κύκλος εργασιών της Αρμενίας μειώθηκε κατά 29%. Ως αποτέλεσμα, το μερίδιο του Ιράν στο εξωτερικό εμπόριο της χώρας αυξήθηκε από 2,4% το 2024 σε 4,45% το 2025.
Δεν υπάρχει σιδηροδρομική σύνδεση μεταξύ των δύο χωρών. Η βασική οδός μεταφοράς είναι η οδική διάβαση Μεγκρί–Νορντούζ.
Παράλληλα, συνεχίζεται η υλοποίηση του έργου του αυτοκινητόδρομου «Βορράς–Νότος», το οποίο αποσκοπεί στη βελτίωση της διαμετακομιστικής σύνδεσης της χώρας.
Κανάλι εφοδιαστικής (Logistics)
Αν επιβληθούν περιορισμοί στο έδαφος του Ιράν — όπως διακοπές στη λειτουργία των διασυνοριακών υποδομών ή αυστηρότεροι όροι ασφάλισης φορτίων — είναι πιθανό να αυξηθούν οι χρόνοι παράδοσης και το κόστος μεταφοράς.
Η διαδρομή μέσω της Γεωργίας παραμένει η βασική εμπορική οδός της Αρμενίας. Αν μέρος των φορτίων μεταφερθεί προς τον βόρειο διάδρομο, ενδέχεται να υπάρξει επιπλέον επιβάρυνση στις υποδομές και αύξηση του κόστους διαμετακόμισης. Το μέγεθος των επιπτώσεων θα εξαρτηθεί από το είδος και τη διάρκεια των περιορισμών.
Κανάλι τιμών και πληθωρισμού
Η περιοχή του Περσικού Κόλπου έχει καθοριστικό ρόλο στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου. Όταν αυξάνονται οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι, συνήθως αυξάνεται και η μεταβλητότητα στις τιμές του πετρελαίου.
Για την Αρμενία αυτό μπορεί να σημαίνει αύξηση στο κόστος των εισαγόμενων πετρελαϊκών προϊόντων και άνοδο των μεταφορικών εξόδων. Ακόμη και αν η χώρα δεν εισάγει άμεσα πετρέλαιο από το Ιράν, οι διεθνείς αυξήσεις τιμών επηρεάζουν την εγχώρια αγορά μέσω των εισαγωγών καυσίμων.
Ενεργειακό κανάλι
Το μεγαλύτερο μέρος του φυσικού αερίου που καταναλώνει η Αρμενία προέρχεται από τη Ρωσία και εισάγεται μέσω της εταιρείας «Gazprom Armenia», η οποία καλύπτει πλήρως το εσωτερικό δίκτυο παροχής αερίου.
Υπάρχει συμφωνία ανταλλαγής «αέριο έναντι ηλεκτρικής ενέργειας» με το Ιράν, η οποία έχει παραταθεί έως το 2030. Στο πλαίσιο αυτής της συμφωνίας, η Αρμενία εισάγει περίπου 360 εκατ. κυβικά μέτρα ιρανικού φυσικού αερίου ετησίως. Το αέριο αυτό χρησιμοποιείται αποκλειστικά στο σύστημα ανταλλαγής και δεν διοχετεύεται απευθείας στο εσωτερικό δίκτυο φυσικού αερίου.
Η αύξηση των ποσοτήτων συνδέεται με την ολοκλήρωση της τρίτης γραμμής ηλεκτρικής διασύνδεσης μεταξύ των δύο χωρών. Η κατασκευή της ξεκίνησε το 2017, αλλά καθυστέρησε λόγω οικονομικών δυσκολιών του ιρανικού αναδόχου. Η έναρξη λειτουργίας έχει προγραμματιστεί για το 2026.
Σε περίπτωση προβλημάτων στις διασυνοριακές υποδομές, θα χρειαστούν εναλλακτικές λύσεις στο πλαίσιο των υφιστάμενων συμβάσεων ή προσαρμογές στην εσωτερική κατανάλωση. Το εύρος των επιπτώσεων θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια και τη σοβαρότητα των περιορισμών.
Χρηματοοικονομικό κανάλι
Η γεωπολιτική αστάθεια συνήθως αυξάνει την επιφυλακτικότητα των επενδυτών, ιδιαίτερα στις αναδυόμενες αγορές. Σε τέτοιες συνθήκες μπορεί να αυξηθεί η μεταβλητότητα της συναλλαγματικής ισοτιμίας και να μεταβληθεί η πορεία των επενδύσεων.
Το δημόσιο χρέος της Αρμενίας παραμένει εντός αποδεκτών ορίων, αλλά επηρεάζεται από τις συναλλαγματικές διακυμάνσεις. Αν το εθνικό νόμισμα αποδυναμωθεί, το βάρος του χρέους μπορεί να αυξηθεί. Η τελική εξέλιξη θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια της κρίσης και από τις αποφάσεις νομισματικής πολιτικής της Κεντρικής Τράπεζας της Αρμενίας.
Μεσοπρόθεσμες διαρθρωτικές επιπτώσεις
Μια παρατεταμένη περίοδος αστάθειας στην περιοχή μπορεί να ενισχύσει τις προσπάθειες διαφοροποίησης των μεταφορικών διαδρομών. Στο πλαίσιο αυτό συζητείται η ανάπτυξη του εναλλακτικού διαδρόμου Περσικός Κόλπος – Μαύρη Θάλασσα. Επιπλέον, ισχύει ειδικό εμπορικό καθεστώς μεταξύ Ιράν και Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης (EAEU), το οποίο προβλέπει μειωμένους δασμούς για ορισμένες κατηγορίες προϊόντων.
Συμπέρασμα
Μια πιθανή κλιμάκωση γύρω από το Ιράν μπορεί να επηρεάσει την οικονομία της Αρμενίας μέσω των μεταφορών, των τιμών, της ενέργειας και του χρηματοοικονομικού τομέα.
Βραχυπρόθεσμα, ο τομέας των μεταφορών φαίνεται να είναι ο πιο ευάλωτος, λόγω της σημασίας της νότιας διαδρομής στο εξωτερικό εμπόριο. Το πόσο έντονες θα είναι οι επιπτώσεις θα εξαρτηθεί από τις εξελίξεις στην περιοχή και από τη χρονική διάρκεια των πιθανών περιορισμών.
Πηγή: Πρακτορείο ειδήσεων «ARKA» (1 Μαρτίου)
Διαβάστε και τα υπόλοιπα άρθρα της εφημερίδας στο PDF.