Μια λιγότερο γνωστή αλλά ιδιαίτερα σημαντική σελίδα της ιστορίας του Χριστιανισμού στην Κίνα αναδεικνύει δημοσίευμα του περιοδικού Bitter Winter, το οποίο παρουσιάζει τη μελέτη του καθηγητή Jacob Chengwei Feng για την παρουσία της λεγόμενης Νεστοριανής Εκκλησίας της Ανατολής στην Κίνα κατά την περίοδο της δυναστείας των Τανγκ.
Το άρθρο, γραμμένο από τον Ιταλό κοινωνιολόγο των θρησκειών Massimo Introvigne, εξετάζει πώς ο Χριστιανισμός προσαρμόστηκε στον κινεζικό πολιτισμό ήδη από τον 7ο αιώνα, πολύ πριν από τη σύγχρονη πολιτική εκστρατεία «κινεζοποίηση των θρησκειών» που προωθεί σήμερα το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα.
Ο Χριστιανισμός στην Κίνα της δυναστείας Τανγκ
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι πρώτοι σημαντικοί φορείς του Χριστιανισμού που εγκαταστάθηκαν στην Κίνα ήταν οι ιεραπόστολοι της Νεστοριανής Εκκλησίας της Ανατολής, οι οποίοι ανέπτυξαν μια μορφή κινεζικού χριστιανισμού γνωστή ως Jingjiao, δηλαδή «Φωτεινή Θρησκεία».
Οι μοναχοί αυτοί δεν προσπάθησαν απλώς να μεταφέρουν τη δυτική θεολογία στην Άπω Ανατολή. Αντίθετα, προχώρησαν σε μια βαθιά πολιτισμική και θεολογική προσαρμογή, επιχειρώντας έναν δημιουργικό διάλογο με τις παραδόσεις της Κίνας.
Η έννοια του qi και η θεολογία του Αγίου Πνεύματος
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία που αναδεικνύει η μελέτη του Feng είναι ο τρόπος με τον οποίο οι Νεστοριανοί ιεραπόστολοι μετέφρασαν θεολογικές έννοιες του Χριστιανισμού στο κινεζικό φιλοσοφικό πλαίσιο.
Για παράδειγμα, η έννοια του Αγίου Πνεύματος αποδόθηκε μέσω του όρου qi, μιας θεμελιώδους έννοιας της κινεζικής κοσμολογίας που σημαίνει «πνοή», «ενέργεια» ή «ζωτική δύναμη».
Με τον τρόπο αυτό, οι χριστιανοί ιεραπόστολοι κατάφεραν να εξηγήσουν το μήνυμα της πίστης τους σε ένα κοινό εξοικειωμένο με τις ιδέες του Ταοϊσμού και της κινεζικής φιλοσοφίας.
Διάλογος με την επιστήμη και τον Ταοϊσμό
Η παρουσία των Νεστοριανών μοναχών στην Κίνα δεν περιορίστηκε στη θρησκευτική διδασκαλία. Όπως σημειώνει η μελέτη, οι ιεραπόστολοι είχαν σημαντική κατάρτιση σε τομείς όπως:
-
η ιατρική
-
η αστρονομία
-
τα μαθηματικά
-
η φιλοσοφία
Η γνώση αυτή τους επέτρεψε να αποκτήσουν κύρος τόσο στην αυλή των αυτοκρατόρων των Τανγκ όσο και στους κύκλους των ταοϊστών διανοουμένων.
Ο διάλογος ανάμεσα στον Χριστιανισμό και τον Ταοϊσμό υπήρξε ιδιαίτερα γόνιμος, καθώς οι δύο παραδόσεις μοιράζονταν ορισμένες κοσμολογικές αντιλήψεις, αν και είχαν διαφορετικούς στόχους:
ο Ταοϊσμός αναζητούσε την αθανασία, ενώ ο χριστιανισμός τη θέωση του ανθρώπου.
Η περίφημη Στήλη των Νεστοριανών
Ένα από τα πιο σημαντικά ιστορικά τεκμήρια αυτής της παρουσίας είναι η περίφημη Νεστοριανή Στήλη της Σιάν, που χρονολογείται στο 781 μ.Χ. και καταγράφει την ιστορία του χριστιανισμού στην Κίνα.
Το μνημείο αυτό αποτελεί μια από τις σημαντικότερες αποδείξεις ότι ο Χριστιανισμός είχε ήδη ριζώσει στον κινεζικό πολιτισμό περισσότερο από μια χιλιετία πριν.
Μια διαφορετική έννοια της κινεζοποίησης
Το άρθρο του Bitter Winter επισημαίνει ότι η ιστορική αυτή εμπειρία διαφέρει ριζικά από τη σύγχρονη πολιτική του κινεζικού κράτους.
Σήμερα, ο όρος “κινεζοποίηση” χρησιμοποιείται για να δηλώσει την προσαρμογή των θρησκειών στις αρχές και την ιδεολογία του Κομμουνιστικού Κόμματος.
Αντίθετα, στην περίπτωση του Jingjiao η προσαρμογή ήταν αποτέλεσμα διαλόγου, πολιτισμικής ανταλλαγής και θεολογικής δημιουργίας.
Μια χαμένη αλλά σημαντική κληρονομιά
Η οργανωμένη παρουσία της Νεστοριανής Εκκλησίας στην Κίνα εξαφανίστηκε περίπου τον 14ο αιώνα, ωστόσο η ιστορική της κληρονομιά παραμένει σημαντική.
Η μελέτη του Feng υπενθυμίζει ότι ο Χριστιανισμός δεν αποτελεί απλώς μια δυτική θρησκεία που εισήχθη πρόσφατα στην Κίνα, αλλά μέρος της κινεζικής πολιτισμικής ιστορίας εδώ και περισσότερα από 1.000 χρόνια.
Το παράδειγμα του Jingjiao δείχνει ότι η πραγματική «κινεζοποίηση» της πίστης μπορεί να προκύψει μέσα από διάλογο και πολιτισμική δημιουργικότητα, χωρίς πολιτικό καταναγκασμό.