Γράφει ο Νικόλαος Ταμουρίδης Αντιστράτηγος (ε.α) – Επίτιμος Α’ Υπαρχηγός ΓΕΣ
Επειδή κατά την σημερινή εποχή, η Προπαγάνδα, με την χρησιμοποίηση των παντοδύναμων ΜΜΕ, βασιλεύει παντού και κανονίζει τη σκέψη μας, τις αντιδράσεις μας και τις δραστηριότητές μας, ας δούμε τα πιο βασικά στοιχεία αυτής.
Προπαγάνδα είναι η επιστημονική τεχνική της διαδόσεως των ιδεών με σκοπό τον επηρεασμό της κοινής γνώμης.
Η τεχνική του επηρεασμού της κοινής γνώμης ακολουθεί δύο δρόμους:
α. Τον δρόμο, που οδηγεί τις ιδέες στο μυαλό και τις ψυχές, και που περνά από το μυαλό μας, δηλ. από τη λογική, το συνειδητό, την νόηση. Αυτός ο δρόμος επιβάλλει τη μέθοδο της πειθούς.
β. Τον δρόμο, που επίσης οδηγεί τις ιδέες στο μυαλό και τις ψυχές, αλλά που περνά από την καρδιά μας, δηλ. από το ένστικτο, από το υποσυνείδητο, από τα συναισθήματα. Αυτός ο δρόμος επιβάλλει τη μέθοδο της υποβολής.
Η Πειθώ. Είναι η διαδικασία που χρησιμοποιείται προκειμένου να επηρεάσουμε την συμπεριφορά και τις σκέψεις μιας ομάδας ανθρώπων (ενός στόχου) στο συνειδητό, χρησιμοποιώντας λογικά επιχειρήματα, αποδείξεις, έγκυρες πληροφορίες και συναισθηματική σύνδεση. Η μέθοδος αυτή δεν προϋποθέτει την επιτυχία, καθόσον ο στόχος έχει τη δυνατότητα να αξιολογήσει το μήνυμα και να συμφωνήσει ή να διαφωνήσει.
Η Υποβολή. Είναι η διείσδυση ορισμένων ιδεών στο υποσυνείδητο των ανθρώπων. Αν στο υποσυνείδητο καρφωθεί μια ιδέα, μια τάση, τότε γίνεται χίλιες φορές πιο ισχυρή από ότι η πειθώ στο συνειδητό. Έτσι μετατρέπεται σε αυταπόδεικτη αλήθεια και οδηγεί ασυναίσθητα, ασυνείδητα και αυθόρμητα σε ενέργειες. Με τον τρόπο αυτό επηρεάζονται και καθοδηγούνται οι μάζες, καθόσον η ιδέα μετατρέπεται σε υλική δύναμη όταν μπει μέσα στις μάζες.
Βασικό εργαλείο, λοιπόν, της Προπαγάνδας είναι η Υποβολή, η οποία απευθύνεται στην καρδιά των ανθρώπων (οδός του συναισθήματος), σε αντίθεση με την Πειθώ, που απευθύνεται στο μυαλό τους (οδός της λογικής). Όταν η καρδιά και το μυαλό συγκρούονται, νικά πάντα η καρδιά.
Ο (προπαγανδιστικός) Μύθος. Μύθος είναι η Ιδέα στην κοινωνικοποιημένη μορφή της. Είναι η κινητήρια δύναμη μιας εθνικής, κοινωνικής ή θρησκευτικής κοινότητας. Ο μύθος ζει στον κόσμο των απλών ανθρώπων, γοητεύει τα πλήθη, κινεί τις μάζες και πείθει το λαό να υποβληθεί σε θυσίες.
Σαν παραδείγματα μπορούν να αναφερθούν:
–Στην πρώην Σοβιετική Ένωση, ο Μύθος της καπιταλιστικής κόλασης και του κομμουνιστικού παραδείσου. Εκατομμύρια κάτοικοι των κρατών που ελεγχόταν από την Σοβ. Ένωση, πίστευαν ότι ζουν στον παράδεισο, αφού στην άλλη πλευρά οι άνθρωποι ζούσαν σε κατάσταση πλήρους ανέχειας και απελπισίας, σε μια κόλαση!
–Στην Ελλάδα (μέχρι την Μικρασιατική καταστροφή): Η Μεγάλη Ιδέα. Ήταν το κυρίαρχο Όραμα του Ελληνισμού και το θεμέλιο της εξωτερικής πολιτικής του ελεύθερου ελληνικού κράτους, από τα μέσα του 19ου αιώνα έως το 1922. Αποσκοπούσε στην απελευθέρωση όλων των ελληνικών πληθυσμών υπό οθωμανική κυριαρχία, με τελικό σκοπό την ανασύσταση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
-Στην Ελλάδα σήμερα (υπάρχει ως όραμα στη μεγάλη πλειοψηφία των Ελλήνων): Το Ποθούμενο, η Πόλη και η Αγια-Σοφιά!
Το αξίωμα του μύθου. Για να γίνει ο μύθος κατανοητός πρέπει να αναλυθεί σε αξίωμα/αξιώματα, δηλαδή σε μικρό συμπυκνωμένο και σαφές κείμενο (μανιφέστο, διακήρυξη, έκκληση, σύνθημα), όπως «η Ελλάδα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών», «οι 10 εντολές», «το Πιστεύω», «το πάλι με χρόνους με καιρούς, πάλι δικά μας θα ‘ναι», «η Διακήρυξη της ανεξαρτησίας» κλπ. Επιπλέον, πολύ σημαντικό είναι να έχει ένα «σήμα», δηλ. σύμβολο/έμβλημα.
Στοιχεία επιτυχίας. Για να πετύχει η προπαγάνδα τους στόχους που κατά περίπτωση τίθενται, απαιτείται η γνώση και συμμόρφωση στα ακόλουθα θέματα:
-Η επανάληψη. Είναι αποδεδειγμένο ότι οι μάζες δεν έχουν μνήμη. Για το λόγο αυτό απαιτείται η συνεχής επανάληψη της προπαγανδιστικής ιδέας παντού και πάντα. Η επανάληψη είναι ικανή να μετατρέψει και ένα ψέμα σε αλήθεια. Επιπλέον, επιτυγχάνεται ο «Μιθριδατισμός» των μαζών, δηλ. ένα είδος ανοσίας απέναντι σε άλλες ιδέες και λογικά επιχειρήματα, έστω και αν αυτά περιέχουν λογική και αλήθεια.
-Το κλίμα δυνάμεως. Οι μάζες πηγαίνουν πάντα με το μέρος του ισχυροτέρου. Η ισχύς διαθέτει μια ακατανίκητη έλξη. Η δημιουργία επομένως της πεποίθησης ότι «θα νικήσουμε», «θα σωθούμε», επιβάλλεται να προηγείται κάθε άλλης προπαγανδιστικής υποβολής ιδεών.
-Η εμπιστοσύνη του κοινού. Επειδή σε κάθε δράση υπάρχει η φυσιολογική ενστικτώδης αντίδραση, ο κάθε προπαγανδιστής επιβάλλεται να αποκτήσει την εμπιστοσύνη του ακροατηρίου του. Ως τεχνάσματα απόκτησης εμπιστοσύνης επιλέγονται η εξομοίωση με το κοινό, το κύρος, η κολακεία και ο συνεχής συνδυασμός των τεχνασμάτων αυτών.
-Το συμβάδισμα με το κοινό αίσθημα. Ο προπαγανδιστής ποτέ δεν έρχεται σε σύγκρουση με το κοινό αίσθημα, ποτέ δεν είναι εναντίον του ρεύματος. Επιβάλλεται να αποφεύγεται η προσβολή των αρχών της ισχύουσας ηθικής και του προσανατολισμού του στόχου/λαού. Ιδιαίτερη προσοχή επιβάλλεται στις εθνικές παραδόσεις, στα ήθη και έθιμα, στην λαϊκή νοοτροπία, στα ταξικά συμφέροντα κλπ.
Η Χρυσή Τομή.
Τέλος, σύμφωνα με την ψυχολογία, οι άνθρωποι αποφασίζουν με την καρδιά (υποβολή) και στη συνέχεια δικαιολογούν την απόφασή τους με το μυαλό (πειθώ).
Επομένως, αν θέλουμε κάποιον να μας πιστέψει, του μιλάμε στο μυαλό, ενώ αν θέλουμε κάποιον να δράσει, του μιλάμε στην καρδιά.
Καταλήγοντας, η πιο ισχυρή μορφή επιρροής επιτυγχάνεται όταν η υποβολή ανοίγει την πόρτα της εμπιστοσύνης και η πειθώ έρχεται να «κλειδώσει» την απόφαση με λογικά επιχειρήματα!