Μια ομιλία με έντονο ιδεολογικό, ιστορικό και γεωπολιτικό φορτίο πραγματοποίησε ο καθηγητής Γεωπολιτικής και Σύγχρονων Στρατιωτικών Τεχνολογιών Κωνσταντίνος Γρίβας, μιλώντας για τον Νικηταρά, έναν από τους πιο εμβληματικούς ήρωες της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Ο καθηγητής δεν περιορίστηκε σε μια τυπική ιστορική αναφορά στο πρόσωπο του «Τουρκοφάγου», αλλά επιχείρησε να τον εντάξει σε ένα ευρύτερο γεωϊστορικό και πολιτισμικό πλαίσιο, συνδέοντας την Επανάσταση του ’21 με την εθνική ταυτότητα, τη γεωπολιτική θέση του Ελληνισμού και τη σύγχρονη ιστορική αυτοσυνειδησία.
Από την αρχή της τοποθέτησής του, ο Κωνσταντίνος Γρίβας ξεκαθάρισε ότι η μελέτη για τον Νικηταρά και συνολικά για την Επανάσταση του 1821 δεν αφορά μόνο το παρελθόν, αλλά και το παρόν και το μέλλον του Ελληνισμού. Όπως τόνισε, σε μια εξαιρετικά επικίνδυνη εποχή, η ανακάλυψη του «ποιοι είμαστε» είναι κρίσιμο ζητούμενο για την εθνική επιβίωση και τον προσανατολισμό της χώρας. Με αυτή την έννοια, η επανασύνδεση με το ιστορικό παρελθόν δεν είναι μια ρομαντική άσκηση μνήμης, αλλά μια πράξη εθνικής αυτογνωσίας.
Ο καθηγητής υποστήριξε ότι η κυρίαρχη ιστορική ανάγνωση της Επανάστασης του 1821 έχει σε μεγάλο βαθμό επιβληθεί απ’ έξω και δεν ανταποκρίνεται στην ιστορική αλήθεια ούτε στις πραγματικές διαστάσεις του γεγονότος. Στο πλαίσιο αυτό, επαίνεσε το βιβλίο της συγγραφέως που παρουσίαζε, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για σοβαρή ιστορική έρευνα, βασισμένη σε αρχειακό υλικό και όχι σε δευτερογενείς αναπαραγωγές. Τόνισε ακόμη ότι αποτυπώνει με ακρίβεια τόσο την προσωπικότητα του Νικηταρά όσο και τη συνολικότερη πραγματικότητα της Επανάστασης.
Στο πιο ουσιαστικό μέρος της παρέμβασής του, ο Γρίβας περιέγραψε τον Νικηταρά όχι μόνο ως ήρωα, στρατιωτικό ηγέτη και εξαιρετικό πολεμιστή, αλλά ως κάτι βαθύτερο και σπανιότερο: ως έναν «πολεμιστή άγιο». Όπως είπε, πρόκειται για μια μορφή που μπορεί να υπάρξει μόνο μέσα στο ελληνικό και ορθόδοξο ιστορικό βίωμα, έναν άνθρωπο που δια του πολέμου, της θυσίας και της αυταπάρνησης πετυχαίνει την «κένωση», αφήνοντας πίσω τον εαυτό του και εντασσόμενος στο ιστορικό και πνευματικό συνεχές του Ελληνισμού. Ο Νικηταράς, κατά την ανάλυσή του, δεν πολεμούσε για πλούτο, προσωπική άνοδο ή ιδιοτέλεια, αλλά υπέρ πίστεως και πατρίδας, ως φορέας μιας βαθύτερης ιστορικής και πνευματικής αποστολής.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στο οικογενειακό και μαρτυρικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναδείχθηκε ο Νικηταράς, αναφερόμενος στον αδελφό του, ο οποίος, όπως τόνισε, εκτελέστηκε σε ηλικία 11 ετών επειδή αρνήθηκε να αλλαξοπιστήσει. Ο Γρίβας χρησιμοποίησε αυτό το παράδειγμα για να καταδείξει ότι η χριστιανική πίστη δεν ήταν ένα ξένο ή επιβεβλημένο σώμα στην ελληνική ταυτότητα, αλλά οργανικό στοιχείο της ιστορικής συνέχειας του Ελληνισμού.
Από εκεί και πέρα, ο καθηγητής στάθηκε έντονα στην ιστορική αυτοσυνειδησία των αγωνιστών του 1821. Υποστήριξε ότι ο Νικηταράς και οι άλλοι ήρωες της Επανάστασης δεν ήταν αμόρφωτοι ή αποκομμένοι από το παρελθόν, όπως συχνά υπονοεί μια σύγχρονη αποδομητική ιστοριογραφία. Αντιθέτως, όπως υποστήριξε, είχαν σαφή συναίσθηση της συνέχειας του Ελληνισμού από την αρχαιότητα, το Βυζάντιο και έως τη δική τους εποχή. Δεν χρειάζονταν, όπως είπε, κάποιον μεταγενέστερο διαφωτιστή για να τους πει ότι είναι οι συνεχιστές των αρχαίων Ελλήνων· το βίωναν ήδη ως ζωντανή ιστορική αλήθεια.
Σε αυτό το σημείο, ο λόγος του πέρασε από την ιστορική αφήγηση στη γεωπολιτική ερμηνεία. Ο Γρίβας υποστήριξε ότι η Ελληνική Επανάσταση του 1821 δεν ήταν απλώς ένα ακόμη εθνικό ξέσπασμα, αλλά ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της παγκόσμιας ιστορίας. Τη χαρακτήρισε ως την πρώτη μεγάλη εθνικοαπελευθερωτική επανάσταση της νεότερης εποχής και τόνισε ότι λειτούργησε ως πυροδότης για μεταγενέστερα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα στα Βαλκάνια και αλλού.
Κατά την ανάλυσή του, το πραγματικό διακύβευμα της Επανάστασης ήταν πολύ μεγαλύτερο από τη δημιουργία ενός μικρού ελλαδικού κράτους. Οι αγωνιστές, όπως είπε, δεν οραματίζονταν μια περιορισμένη κρατική κατασκευή, αλλά την αποκατάσταση ενός ευρύτερου ιστορικού και αυτοκρατορικού ελληνικού κόσμου, με επίκεντρο την Κωνσταντινούπολη. Σε αυτή τη βάση, υποστήριξε ότι η Επανάσταση απειλούσε να ανατρέψει τις ισορροπίες ανάμεσα στις χερσαίες και τις θαλάσσιες δυνάμεις του πλανήτη, ιδίως στην Ανατολική Μεσόγειο, που χαρακτήρισε ως ένα από τα κρισιμότερα γεωπολιτικά σημεία του κόσμου.
Ο Κωνσταντίνος Γρίβας ανέπτυξε την άποψη ότι τόσο οι δυτικές δυνάμεις όσο και η Ρωσία φοβήθηκαν την πιθανότητα να αναδειχθεί ξανά ένας ισχυρός ελληνικός πολιτικός και πολιτισμικός φορέας στην περιοχή. Έτσι, κατά την ερμηνεία του, όταν πλέον κατέστη σαφές ότι η Επανάσταση δεν μπορούσε να ηττηθεί, οι μεγάλες δυνάμεις αποφάσισαν να τη χειραγωγήσουν, επιτρέποντας την ανεξαρτησία των Ελλήνων, αλλά μέσα σε στενά γεωγραφικά και πολιτικά όρια. Με άλλα λόγια, κατά τη θέση του, το μικρό ελλαδικό κράτος που προέκυψε δεν ήταν η ολοκλήρωση του οράματος του ’21, αλλά αποτέλεσμα εξωτερικών γεωστρατηγικών σχεδιασμών.
Στο ίδιο πλαίσιο, άσκησε σφοδρή κριτική στη διδασκαλία και στην κυρίαρχη αφήγηση για την Επανάσταση, υποστηρίζοντας ότι οι Έλληνες δεν διδάχθηκαν ποτέ πραγματικά τι ήταν το 1821. Κατά την άποψή του, καλλιεργήθηκε συστηματικά η ιδέα ότι οι Έλληνες δεν μπόρεσαν να νικήσουν μόνοι τους και σώθηκαν αποκλειστικά από τις ξένες δυνάμεις, ιδίως μετά το Ναυαρίνο. Αντίθετα, ο ίδιος υποστήριξε ότι η πορεία του αγώνα, οι στρατιωτικές δυνατότητες των Ελλήνων και η συνολική γεωπολιτική δυναμική έδειχναν πως η Επανάσταση είχε δικό της ιστορικό βάθος και δεν ήταν προϊόν εξωτερικής «σωτηρίας».
Το πιο αιχμηρό σημείο της παρέμβασής του ήταν όταν συνέδεσε την παραμορφωμένη ανάγνωση του ’21 με μια συνολική διαδικασία εθνικής υπονόμευσης. Κατά τον ίδιο, έχει επιβληθεί εδώ και χρόνια μια εσωτερικευμένη αφήγηση μειονεξίας, που θέλει τους σύγχρονους Έλληνες μικρούς, μίζερους, ασήμαντους και αποκομμένους από το ιστορικό τους βάθος. Απέναντι σε αυτή τη λογική, αντιπαρέβαλε το πρότυπο του Νικηταρά και των αγωνιστών της Επανάστασης, καλώντας ουσιαστικά σε μια εθνική και ψυχική ανάκτηση της ιστορικής αυτοπεποίθησης.
Ολοκληρώνοντας, ο Κωνσταντίνος Γρίβας υπογράμμισε ότι οι Έλληνες οφείλουν να θυμηθούν ποιοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι, όχι ως μουσειακές μορφές ή ως ακίνδυνες επετειακές φιγούρες, αλλά ως ζωντανά παραδείγματα ήθους, αυταπάρνησης και εθνικής αποστολής. Το κεντρικό μήνυμα της ομιλίας του ήταν σαφές: να ανασυρθεί από μέσα μας ο «Νικηταράς» και να θαφτεί ο «ραγιάς» που, όπως είπε, έχει καλλιεργηθεί μέσα στην ελληνική ψυχή από δεκαετίες ιδεολογικής αποδόμησης.