Από ένα «εργοστάσιο υφασμάτων» στην έρημο Νεγκέβ έως τις 90 πυρηνικές κεφαλές που εκτιμάται ότι διαθέτει το Ισραήλ. Το CNN ξετυλίγει το παρασκήνιο μιας μυστικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ,
Ήταν αρχές του 1960 όταν μια ομάδα Αμερικανών διπλωματών πετούσε με ισραηλινό ελικόπτερο πάνω από την έρημο Νεγκέβ.
Ένας από τους επιβάτες παρατήρησε ένα τεράστιο εργοτάξιο να ξεπροβάλλει μέσα στο άγονο τοπίο και ρώτησε τον Ισραηλινό συνοδό τους τι κατασκευαζόταν εκεί.
«Εργοστάσιο υφασμάτων», απάντησε εκείνος. Στην πραγματικότητα, οι Αμερικανοί είχαν μόλις αντικρίσει την Ντιμόνα, την εγκατάσταση που θα γινόταν η καρδιά του μυστικού πυρηνικού προγράμματος του Ισραήλ.
Εξήντα και πλέον χρόνια αργότερα, αυτό το «εργοστάσιο υφασμάτων» εξακολουθεί να συμβολίζει ένα από τα μεγαλύτερα κοινά μυστικά της διεθνούς διπλωματίας: το πυρηνικό οπλοστάσιο του Ισραήλ, την ύπαρξη του οποίου ούτε το ίδιο ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγνωρίζουν επισήμως.
Σε εκτενές αποκαλυπτικό ρεπορτάζ του Ντέιβις Γουίνκι, το CNN ανασυνθέτει την ιστορία αυτής της σιωπής μέσα από αποχαρακτηρισμένα αμερικανικά έγγραφα, μαρτυρίες και συνεντεύξεις με ειδικούς και πολιτικούς. Και θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα: Μπορεί αυτή η πολιτική να επιβιώσει σε μια Μέση Ανατολή που βρίσκεται αντιμέτωπη με τον κίνδυνο πυρηνικής κλιμάκωσης;
Η ιστορία της πυρηνικής ασάφειας ξεκινά στον Ψυχρό Πόλεμο.
Ήδη από τη δεκαετία του 1960, οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών είχαν σοβαρές ενδείξεις ότι το Ισραήλ κατασκεύαζε πυρηνικά όπλα. Ο Τζον Κένεντι προσπάθησε να εμποδίσει την εξέλιξη αυτή, ενώ ο Χένρι Κίσινγκερ είχε διαπιστώσει από τις επαφές του με Ισραηλινούς αξιωματούχους ότι η απόφαση για την απόκτηση πυρηνικής αποτροπής ήταν ουσιαστικά ειλημμένη.
Η Ουάσιγκτον φοβόταν ότι η δημόσια παραδοχή ενός ισραηλινού πυρηνικού οπλοστασίου θα ωθούσε τις αραβικές χώρες να αναζητήσουν αντίστοιχα όπλα, πιθανότατα με τη βοήθεια της Σοβιετικής Ένωσης.
Η λύση φαίνεται ότι διαμορφώθηκε τον Σεπτέμβριο του 1969, σε μια κατ’ ιδίαν συνάντηση του Ρίτσαρντ Νίξον με την Ισραηλινή πρωθυπουργό Γκόλντα Μέιρ στον Λευκό Οίκο.
Δεν υπάρχει γνωστό γραπτό πρακτικό της συνομιλίας. Ωστόσο, μεταγενέστερα έγγραφα δείχνουν ότι η αμερικανική απαίτηση περιορίστηκε σε δύο όρους: να μην υπάρξει δημόσια παρουσίαση ισραηλινών πυρηνικών όπλων και να μη διεξαχθούν πυρηνικές δοκιμές.
Έκτοτε, η αμερικανική πίεση ουσιαστικά σταμάτησε.
Οι μυστικές εγκαταστάσεις και ο άνθρωπος που μίλησε
Το CNN αποκαλύπτει επίσης πώς οι Ισραηλινοί απέκρυπταν κρίσιμες εγκαταστάσεις από τους Αμερικανούς επιθεωρητές.
Σύμφωνα με ισραηλινό ντοκιμαντέρ του 2024, πριν από τις επισκέψεις των επιθεωρητών στη Ντιμόνα, οι υπεύθυνοι έκρυβαν πίσω από τοίχο τον ανελκυστήρα που οδηγούσε στις υπόγειες εγκαταστάσεις παραγωγής πλουτωνίου.
Το 1986, όμως, η σιωπή έσπασε. Ο Μορντεχάι Βανούνου, πρώην τεχνικός της Ντιμόνα, παρέδωσε στους βρετανικούς Sunday Times φωτογραφίες και λεπτομέρειες για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Πριν δημοσιευτούν οι αποκαλύψεις, πράκτορας της Μοσάντ τον παρέσυρε στη Ρώμη, όπου απήχθη και μεταφέρθηκε μυστικά στο Ισραήλ. Καταδικάστηκε για προδοσία και συναφή αδικήματα κατασκοπείας και πέρασε 18 χρόνια στη φυλακή.
Παρά τις αποκαλύψεις, η επίσημη πολιτική δεν άλλαξε, σύμφωνα με το CNN.
Σήμερα, σύμφωνα με την οργάνωση Nuclear Threat Initiative, που επικαλείται το CNN, το Ισραήλ εκτιμάται ότι διαθέτει περίπου 90 πυρηνικές κεφαλές, χωρίς να έχει υπογράψει τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων.
Το Ιράν αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού
Η παλιά συμφωνία δοκιμάζεται πλέον από μια εντελώς διαφορετική γεωπολιτική πραγματικότητα.
Ο πόλεμος ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν, οι πυρηνικές φιλοδοξίες της Τεχεράνης και η προοπτική αμερικανοσαουδαραβικής πυρηνικής συνεργασίας δημιουργούν νέα δεδομένα.
Ο ειδικός σε θέματα μη διάδοσης πυρηνικών όπλων Τζέιμς Άκτον, του Carnegie Endowment for International Peace, εκτιμά μιλώντας στο CNN ότι υπάρχει πιθανότητα 50% το Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο μέσα στα επόμενα τρία χρόνια.
Την ίδια στιγμή, η Σαουδική Αραβία έχει προειδοποιήσει ότι θα επιδιώξει και η ίδια την απόκτηση πυρηνικών όπλων εάν το πράξει η Τεχεράνη.
Η αμερικανική σιωπή αρχίζει να σπάει
Ο Δημοκρατικός βουλευτής Χοακίν Κάστρο χαρακτηρίζει την αμερικανική πολιτική πυρηνικής ασάφειας «απερίσκεπτη και επικίνδυνη».
Το ερώτημά του είναι απλό αλλά εκρηκτικό: Πώς μπορούν οι ΗΠΑ να πολεμούν στο πλευρό του Ισραήλ χωρίς να υπάρχει δημόσια σαφήνεια για τις κόκκινες γραμμές που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στη χρήση πυρηνικών όπλων;
Τον Ιούνιο, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο παραδέχθηκε ενώπιον του Κογκρέσου ότι το μεγαλύτερο μέρος του κόσμου θεωρεί πως το Ισραήλ διαθέτει πυρηνικά, αλλά ούτε το Ισραήλ ούτε οι ΗΠΑ το αναγνωρίζουν επισήμως.
Ο καθηγητής του Georgetown Μάθιου Κρένιγκ προειδοποιεί, πάντως, ότι μια επίσημη παραδοχή θα μπορούσε να πυροδοτήσει πυρηνική κούρσα εξοπλισμών στη Μέση Ανατολή.
Naftemporiki.gr