Γράφει ο Θεόδωρος Χαραλάμπους*
Τον Αύγουστο του 2024, 50 χρόνια μετά την Τουρκική εισβολή, αναδείξαμε την φιλοτουρκική στάση της τότε Σοβιετικής Ένωσης. Στο πόρισμα της Βουλής των Αντιπροσώπων, για τον Φάκελο Κύπρου, για καθαρά κομματικούς και μικροπολιτικούς λόγους, αποσιωπήθηκε η υποστήριξη της Σοβιετικής Ένωσης προς τα Τουρκικά στρατεύματα εισβολής
Φιλοτουρκική στάση όμως τηρήσαν και άλλες χώρες με δηλώσεις, ενέργειες και έμπρακτη βοήθεια στους εισβολείς. Αναδεικνύουμε σήμερα την στάση του Πακιστάν και του Ιράν τις κρίσιμες μέρες και ώρες της βάρβαρης Τουρκικής εισβολής, μέσα από τις γραπτές αναφορές των Πρεσβευτών των ΗΠΑ στις δύο χώρες.
ΠΑΚΙΣΤΑΝ 23 Ιουλίου 1974, ώρα 04.30 (Τρίτη):Τηλεγράφημα Canonical ID:1974ISLAMA07009_b:PAKISTAN SUPPORTS TURKISH CYPRUS POLICY.
Ο Πρεσβευτής των ΗΠΑ στο Πακιστάν Henry Byroade ενημερώνει γραπτώς, με επείγον τηλεγράφημα του, τον Υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ Δρ. Χένρι Κίσινγκερ, για την στάση της Πακιστανικής κυβέρνησης, αναφέροντας μεταξύ άλλων: «Το Πακιστάν διαβεβαίωσε την Τουρκία για την πλήρη υποστήριξη και αλληλεγγύη της, στην διαμάχη στην Κύπρο. Ο πρωθυπουργός Μπούτο (Zulfiker Ali Bhuto) προσέφερε εθελοντές στην Τουρκία, ενώ σχεδιάζει να στείλει ιατρική ομάδα και ιατρικά εφόδια». Αναφέρει ακόμη ο Αμερικανός πρέσβης «Πακιστανοί αξιωματούχοι αποδίδουν την κρίση αποκλειστικά στην Ελλάδα, λέγοντας ότι οι Τούρκοι δεν είχαν άλλη εναλλακτική λύση από την επέμβαση».
Ο πρωθυπουργός Μπούτο, σε δημόσια δήλωση του (21 Ιουλίου 1974), απηύθυνε έκκληση στον λαό του Πακιστάν να δείξει την υποστήριξη του στην Τουρκία. Δήλωσε ακόμη ότι η κυβέρνηση του «δεν μπορεί… να επιτρέψει στον εαυτό της να είναι παθητική ή αδιάφορη, και προσφέρει στην Τουρκία αδελφική υποστήριξη». Η Τουρκία, είπε, μπορεί να βασιστεί στην πλήρη κατανόηση και υποστήριξη του Πακιστάν. Και συνέχισε «Εάν προκύψει η ανάγκη, οι εθελοντές είναι έτοιμοι να παράσχουν οποιαδήποτε βοήθεια ζητηθεί, από την Τουρκική κυβέρνηση».
Ο πρωθυπουργός Μπούτο είχε στείλει νωρίτερα το ακόλουθο μήνυμα στον πρωθυπουργό της Τουρκίας Μπουλέντ Ετζεβίτ, το οποίο διαβιβάστηκε μέσω του Τούρκου πρέσβη στο Πακιστάν Ερτέμ Ερνέρ, στις 20 Ιουλίου 1974: «Το Πακιστάν στηρίζει την Τουρκία στην απόφασή της να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της σύμφωνα με τις συμφωνίες του 1959, και θα παράσχει, υπό τις περιστάσεις, κάθε δυνατή βοήθεια».. Όπως ανέφερε στον Τούρκο πρέσβη, Πακιστανικό αεροσκάφος θα μεταφέρει ιατρική ομάδα 20 ανδρών, ιατρικά εφόδια και κουβέρτες, το οποίο φέρεται να έχει προγραμματιστεί να αναχωρήσει από το Πακιστάν για την Τουρκία στις 22 Ιουλίου 1974. Ο Τούρκος πρέσβης εξέφρασε δημόσια την ευγνωμοσύνη της Τουρκίας για την υποστήριξη της Πακιστανικής κυβέρνησης.
ΙΡΑΝ 22 Ιουλίου 1974, ώρα 13.20 (Δευτέρα): Τηλεγράφημα Canonical ID:1974TEHRAN06056_b: IRAN SUPPORTS TURKEY’S ACTION ON CYPRUS.
Ο Πρεσβευτής των ΗΠΑ στο Ιράν Richard Helms ενημερώνει γραπτώς με επείγον τηλεγράφημα του τον Δρ. Χένρι Κίσινγκερ αναφέροντας μεταξύ άλλων: «Σε ανακοίνωση που εξέδωσε την Κυριακή το βράδυ (21 Ιουλίου 1974) το Ιρανικό Υπουργείο Εξωτερικών, εξέφρασε την υποστήριξή του στην επέμβαση της Τουρκίας στην Κύπρο, τόσο για τη διατήρηση της ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας όσο και για την προστασία των δικαιωμάτων των Τουρκοκυπρίων. Ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών, δήλωσε ότι οι παραβιάσεις των συμφωνιών Λονδίνου-Ζυρίχης από Ελληνοκύπριους και Έλληνες αξιωματικούς της Εθνοφρουράς προκάλεσαν μια κατάσταση που κατέστησε αναγκαία την Τουρκική στρατιωτική δράση».
Ανέφερε ακόμη, ο πρέσβης των ΗΠΑ, στο τηλεγράφημα του «Ο τύπος στο Ιράν καταδίκασε, ομόφωνα, τη συμμετοχή της Ελλάδας στο πραξικόπημα και υποστήριξε την Τουρκική δράση για την αντιμετώπιση της κατάστασης. Δημοσιογράφος της KAYHAN δημοσίευσε ρεπορτάζ από την Άγκυρα, αναφέροντας ότι το Ιράν δήλωσε την ετοιμότητά του να παράσχει στην Τουρκική κυβέρνηση, πλήρως εξοπλισμένο νοσοκομείο εκστρατείας». Και συνεχίζει ο Πρέσβης των ΗΠΑ «Η κυβέρνηση του Ιράν πιθανότατα θα προτιμούσε να μην λάβει δημόσια θέση στην Κυπριακή διαμάχη, προχώρησε όμως στην υποστήριξη της Τουρκίας λόγω των δεσμών και της συμμετοχής της στην στρατιωτική συμμαχία CENTO (Central Treaty Organisation: Στρατιωτική συμμαχία που σχηματίστηκε στις 24 Φεβρουαρίου 1955 από το Ιράν, το Πακιστάν, την Τουρκία, το Ηνωμένο Βασίλειο και το Ιράκ).Η κυβέρνηση του Ιράν θεωρεί ότι το να παραμείνει σιωπηλή και αδρανής ίσως αυτό βλάψει την εικόνα που προσπαθεί να δημιουργήσει (το Ιράν) ως υπεύθυνης χώρας που υποστηρίζει τις μικρότερες χώρες έναντι εξωτερικών παρεμβάσεων».
Χάριν της ιστορικής αλήθειας, η επιτροπή για τον Φάκελο της Κύπρου είχε την υποχρέωση να περιλάβει στο πόρισμα της, στην ενότητα «Ρόλος Ξένων Δυνάμεων», την άμεση φιλοτουρκική στάση της Σοβιετικής Ένωσης και την υποστήριξη και έμπρακτη βοήθεια από το Ιράν και το Πακιστάν στην τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974. Περιέλαβε όμως αντ’ αυτού χαλκευμένα έγγραφα και μαρτυρίες για καθαρά κομματικούς και προπαγανδιστικούς λόγους.
*Καθηγητής Πανεπιστημίου