Με σοβαρή διπλωματική κρίση βρίσκονται αντιμέτωποι το Σουδάν και η Αιθιοπία, που προχώρησαν σε αμοιβαίες απελάσεις διπλωματών και στο κλείσιμο προξενικών αρχών, ενώ ανταλλάσσουν κατηγορίες για υποστήριξη ένοπλων οργανώσεων που επιχειρούν στο έδαφός τους. Η αντιπαράθεση προκαλεί ανησυχίες για ενδεχόμενη επέκταση των εσωτερικών πολεμικών συγκρούσεων πέρα από τα εθνικά σύνορα, με απρόβλεπτες συνέπειες για την ευρύτερη περιοχή της Ερυθράς Θάλασσας.
– Υεμένη, Σουδάν, Αιθιοπία: Πώς συνδέονται μεταξύ τους οι τρεις πόλεμοι (Διονύσιος Σκλήρης)
Στις 4 Νοεμβρίου η αιθιοπική κυβέρνηση διέταξε το κλείσιμο του σουδανικού προξενείου στην Ασόσα, κοντά στα σύνορα των δύο χωρών, και την απέλαση έξι μελών του προσωπικού του. Η απόφαση είχε κοινοποιηθεί στις 2 Νοεμβρίου, με προθεσμία 48 ωρών για την αναχώρηση των διπλωματικών υπαλλήλων. Η απάντηση του Σουδάν ήταν άμεση: οι αρχές του ανακοίνωσαν το κλείσιμο του αιθιοπικού προξενείου στην πόλη Γκενταρέφ και την απέλαση των υπαλλήλων του.
Οι καταγγελίες για επιθέσεις με drones
Η διπλωματική αντιπαράθεση σχετίζεται με τον εμφύλιο πόλεμο του Σουδάν ανάμεσα στον τακτικό στρατό, υπό τον στρατηγό Αμπντέλ Φατάχ αλ Μπουρχάν, και τις παραστρατιωτικές Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF), υπό τον Μοχάμεντ Χαμντάν Νταγκάλο. Το Σουδάν κατηγορεί την Αιθιοπία ότι επιτρέπει στις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης να χρησιμοποιούν το έδαφός της για την εξαπόλυση επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον σουδανικών πόλεων και υποδομών. Την 1η Νοεμβρίου, το Σουδάν ανακοίνωσε ότι προσέφυγε στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και στο Συμβούλιο Ειρήνης και Ασφάλειας της Αφρικανικής Ένωσης, καταγγέλλοντας την εμπλοκή της Αιθιοπίας.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε το Μεταβατικό Συμβούλιο Κυριαρχίας του Σουδάν, κατά τη διάρκεια του 2026 πραγματοποιήθηκαν 70 επιθέσεις από αιθιοπικό έδαφος, με τη χρήση 187 drones μονής κατεύθυνσης, προκαλώντας σχεδόν 500 νεκρούς και τραυματίες μεταξύ των αμάχων. Οι αριθμοί δεν έχουν επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητες πηγές. Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι επιθέσεις εναντίον ενεργειακών εγκαταστάσεων. Στις αρχές Νοεμβρίου, πλήγματα σε υποσταθμούς ηλεκτροδότησης στις πόλεις Αλ Ντάμπα και Αμπού Χαμάντ προκάλεσαν εκτεταμένες διακοπές ρεύματος. Η καταστροφή ενεργειακών υποδομών επηρεάζει την υδροδότηση και τη λειτουργία νοσοκομείων. Το Σουδάν υποστηρίζει επίσης ότι τα drones, που χρησιμοποιούνται στις επιθέσεις, προέρχονται από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία κατηγορούνται για στρατιωτική υποστήριξη των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (RSF). Όμως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Αιθιοπία αρνούνται τις κατηγορίες.
Το μέτωπο του Τιγκράι
Η Αιθιοπία από την πλευρά της κατηγορεί το Σουδάν ότι υποστηρίζει τις ένοπλες δυνάμεις που αντιμάχονται την ομοσπονδιακή κυβέρνηση στην περιοχή του Τιγκράι. Οι συγκρούσεις αναζωπυρώθηκαν τον Σεπτέμβριο, ανατρέποντας την εύθραυστη σταθερότητα που είχε διαμορφωθεί μετά τη συμφωνία ειρήνης του 2022. Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Άμπι Άχμεντ υποστηρίζει ότι το Σουδάν, η Αίγυπτος και η Ερυθραία ενισχύουν τις δυνάμεις των ανταρτών στο Τιγκράι. Η κρίση στις σχέσεις Αιθιοπίας και Ερυθραίας έχει επίσης συνέπειες για την περιοχή. Την 1η Οκτωβρίου, η Αντίς Αμπέμπα απέλασε δέκα διπλωμάτες της Ερυθραίας και ανακοίνωσε το κλείσιμο της πρεσβείας της στην Ασμάρα. Η Ερυθραία απάντησε διακόπτοντας τις διπλωματικές σχέσεις. Βρισκόμαστε πλέον πολύ μακριά από την περίοδο 2020-2022, όταν οι δύο χώρες είχαν συνεργαστεί στρατιωτικά κατά τον πόλεμο του Τιγκράι.
Το ζήτημα του φράγματος στον Γαλάζιο Νείλο
Η ένταση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία λόγω της εμπλοκής της Αιγύπτου, η οποία βρίσκεται σε μακροχρόνια αντιπαράθεση με την Αιθιοπία για το Μεγάλο Φράγμα της Αιθιοπικής Αναγέννησης στον Γαλάζιο Νείλο. Η Αίγυπτος θεωρεί ότι η λειτουργία του φράγματος ενδέχεται να απειλήσει την υδατική της ασφάλεια, καθώς εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα ύδατα του Νείλου. Η Αιθιοπία, αντιθέτως, θεωρεί το έργο ως απαραίτητη προϋπόθεση για την οικονομική ανάπτυξη και την ενεργειακή της αυτονομία. Ταυτοχρόνως, η προσπάθεια της περίκλειστης Αιθιοπίας να εξασφαλίσει πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα αποτελεί πρόσθετη πηγή αντιπαράθεσης με την Ερυθραία. Έτσι, οι συγκρούσεις για την εδαφική κυριαρχία, την πρόσβαση στη θάλασσα και τον έλεγχο των υδάτινων πόρων αλληλοτροφοδοτούνται.
Κίνδυνοι για επέκταση του πολέμου
Παρά την κλιμάκωση, το Σουδάν δηλώνει ότι επιθυμεί να αποφύγει μια άμεση στρατιωτική αναμέτρηση. Ο Αμτζάντ Φαρίντ, σύμβουλος πολιτικών και εξωτερικών υποθέσεων του Μεταβατικού Συμβουλίου Κυριαρχίας, υπογράμμισε ότι το Σουδάν διατηρεί το δικαίωμα υπεράσπισης της εδαφικής του ακεραιότητας, αλλά καταβάλλει προσπάθειες για να αποτρέψει έναν ανοικτό πόλεμο με την Αιθιοπία. Μια νέα σύγκρουσης θα επεβάρυνε ακόμη περισσότερο το Σουδάν, όπου περισσότεροι από 14 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί εξαιτίας του εμφυλίου πολέμου, σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ. Ισχυρός κίνδυνος προκύπτει από την πιθανότητα οι εμφύλιες συγκρούσεις στο Σουδάν και την Αιθιοπία να συνδεθούν σε ένα ενιαίο περιφερειακό μέτωπο, παρασύροντας γειτονικές χώρες και εξωτερικές δυνάμεις σε μια περιοχή κομβική για τις στρατηγικές προσβάσεις προς την Ερυθρά Θάλασσα και τη Διώρυγα του Σουέζ.
Για την Αιθιοπία είναι ζωτικής σημασίας το να έχει πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα, την οποία έχασε μετά την ανεξαρτησία της Ερυθραίας το 1993. Για τον λόγο αυτό, τον Ιανουάριο 2024 προχώρησε σε μνημόνιο κατανόησης με τη Σομαλιλάνδη, ώστε να μπορεί να διεξάγεται το εμπόριό της διά του λιμανιού της Μπερμπέρα για 50 χρόνια. Το μνημόνιο της 1ης Ιανουαρίου 2024 προέβλεπε πρόσβαση της Αιθιοπίας σε παράκτια ζώνη μήκους περίπου 20 χιλιομέτρων για 50 χρόνια, με δυνατότητα ναυτικής εγκατάστασης. Η Σομαλιλάνδη έχει αποσχιστεί από τη Σομαλία και δεν έχει εξασφαλίσει αρκούντως τη διεθνή αναγνώριση και για αυτό προσβλέπει στην Αιθιοπία για την αρχή μιας παρόμοιας αναγνώρισης σε συνδυασμό με οικονομικά και ευρύτερα εμπορικά οφέλη.
Οι περιφερειακές ευθυγραμμίσεις
Η Αιθιοπία από την άλλη επιθυμεί να μην εξαρτάται για την πρόσβασή της στη θάλασσα μονομερώς από το Τζιμπουτί, όθεν διέρχεται το 95% των εισαγωγών και των εξαγωγών της. Ωστόσο, η συμμαχία αυτή με τη μη αναγνωρισμένη διεθνώς Σομαλιλάνδη δημιουργεί αντισυσπειρώσεις: Η Σομαλία, που βλέπει με κακό μάτι αυτή τη συμμαχία, συσπειρώνεται εναντίον της Αιθιοπίας μαζί με την Αίγυπτο, η οποία διαφωνεί εντόνως με την Αιθιοπία λόγω του Μεγάλου Αιθιοπικού Φράγματος στον Άνω Νείλο, που θεωρεί ότι βλάπτει ζωτικά συμφέροντά της. Η Τουρκία, η οποία έχει οικοδομήσει την ισχυρότερη βάση της στην Αφρική στο Μογκαντίσου της Σομαλίας αντιτίθεται επίσης σε παρόμοιες πρωτοβουλίες της Αιθιοπίας, καθώς έχει στενές σχέσεις με τη Σομαλία όχι μόνο σε στρατιωτικό, αλλά και σε οικονομικό επίπεδο. Ωστόσο, η Τουρκία στο πλαίσιο της επέκτασής της στην Αφρική διαθέτει καλές διπλωματικές σχέσεις και με την Αιθιοπία εργαλειοποιώντας προς τούτο και την ανθρωπιστική βοήθεια όσο και διπλωματικές πρωτοβουλίες διαμεσολάβησης στο Τιγκράι. Οι ευρύτερες περιφερειακές ευθυγραμμίσεις είναι ότι η Ερυθραία συνδέεται με την Αίγυπτο και τη Σαουδική Αραβία, τη Σομαλία, τις Ένοπλες Δυνάμεις του Σουδάν, ενώ η Αιθιοπία συνδέεται με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ισραήλ και τη Σομαλιλάνδη.
Για την Ελλάδα η σημασία του ζητήματος είναι κυρίως αφενός ότι εντείνεται η διπλωματική σημασία αλλά και η στρατιωτική, οικονομική και πολιτική παρουσία της Τουρκίας, που έχει διαύλους και με τις δύο πλευρές, στο Κέρας της Αφρικής, στο πλαίσιο μάλιστα μιας νεο-οθωμανικής ιδεολογίας. Και, αφετέρου, η εμπλοκή της συμμαχικής Αιγύπτου, αλλά και του Ισραήλ σε μάλλον διαφορετικά μέτωπα, τηρουμένης της πολυπλοκότητας της κατάστασης, σε μια περιοχή, η οποία είναι σημαντική, καθώς συνδέεται με «σημεία πνιγμού» της παγκόσμιας οικονομίας στην Ερυθρά Θάλασσα.
tovima.gr