Γράφει ο Κωνσταντίνος Καραγάτσος
Το Φεβρουάριο 2026, η Γερμανική κυβέρνηση παράτεινε για άλλους 6 μήνες (Μάρτιος – Σεπτέμβριος 2026) την επαναφορά των ελέγχων στα εσωτερικά χερσαία της σύνορα, ενώ είχε αρχικά εξαγγείλει τη λήξη τους τον Μάρτιο 2026.
Οι προσωρινοί έλεγχοι στα εσωτερικά χερσαία σύνορα είχαν επιτραπεί για πρώτη φορά το Σεπτέμβριο 2024 από την κυβέρνηση του Όλαφ Σολτς, η οποία είχε επικαλεστεί «απειλές για τη δημόσια ασφάλεια και τάξη λόγω υψηλών επιπέδων παράνομης μετανάστευσης και διακίνησης μεταναστών, καθώς και πιέσεων στο σύστημα υποδοχής ασύλου».
Υπενθυμίζεται ότι η Γερμανία έχει μεγάλο εύρος γειτνιαζόντων χερσαίων συνόρων (περίπου 3.700 χλμ.) με 9 χώρες (Ολλανδία, Βέλγιο, Λουξεμβούργο, Γαλλία, Αυστρία, Ελβετία, Πολωνία, Τσεχία και Δανία).
Ανακοινώνοντας την παράταση στην εφημερίδα BILD, ο Υπουργός Εσωτερικών της Γερμανίας Αλεξάντρ Ντόμπριντ δήλωσε: «οι έλεγχοι στα σύνορα είναι ένα στοιχείο αναδιοργάνωσης της της μεταναστευτικής μας πολιτικής»
Η σκληρή στάση του Βερολίνου προβάλλεται, μέσω των αυξημένων ελέγχων και απελάσεων, ως απόδειξη αποφασιστικότητας απέναντι στη μετανάστευση και ως αποστασιοποίηση από την παραδοσιακά πιο φιλόξενη γερμανική πολιτική ασύλου. Εντάσσεται σε μία γενικότερη στρατηγική του Καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς να εμφανιστεί πιο αυστηρός στο μεταναστευτικό, σε μία προσπάθεια ανακοπής της δημοσκοπικής αύξησης και εν κατακλείδι, της εκλογικής δυναμικής της ακροδεξιάς Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD).
Σύμφωνα με ειδικούς, οι έλεγχοι έχουν συμβολικό χαρακτήρα και δεν συνδέονται άμεσα με τη μείωση του αριθμού αιτήσεων ασύλου που καταγράφεται την τελευταία 2ετία. Επίσης, γερμανικό δικαστήριο έκρινε παράνομη, βάσει του ευρωπαϊκού δικαίου, την πρακτική άμεσης επαναπροώθησης αιτούντων ασύλου στα σύνορα.
Οι επικριτές της στάσης της Γερμανικής κυβέρνησης διατείνονται ότι η πρακτική αυτή υπονομεύει την ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων-εμπορευμάτων (βασική φιλοσοφία του Κεκτημένου Σένγκεν), η οποία συνιστά και το θεμέλιο της ενιαίας αγοράς.
Σημειώνεται επίσης ότι οι έλεγχοι αυτοί έχουν προκαλέσει οργή σε γειτονικές χώρες της Γερμανίας, κυρίως την Πολωνία, λόγω τεράστιων καθυστερήσεων και κυκλοφοριακών προβλημάτων στα χερσαία νομοθετημένα σημεία διέλευσης των συνόρων. Η Βαρσοβία απάντησε με αντίποινα επιβάλλοντας δικούς της ελέγχους στα χερσαία κοινά σύνορα με τη Γερμανία, κλιμακώνοντας την ένταση σε μία περίοδο που η ΕΕ αναζητά ενιαία αντιμετώπιση στα ζητήματα μετανάστευσης και ασφάλειας.
Το άρθρο 1 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1717 «για την τροποποίηση του Κανονισμού (ΕΕ) 2016/399 περί Κώδικα της Ένωσης σχετικά με το καθεστώς διέλευσης προσώπων από τα σύνορα (Κώδικας Συνόρων Σένγκεν)», τροποποιεί άρθρα του Κανονισμού (ΕΕ) 2016/399, συγκεκριμένα:
Αντικαθίσταται το άρθρο 25:
«Όταν στο χώρο χωρίς ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα υπάρχει σοβαρή απειλή για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια σε ένα Κράτος Μέλος, αυτό μπορεί να επαναφέρει τον έλεγχο των συνόρων σε όλα τα εσωτερικά του σύνορα ή σε συγκεκριμένα τμήματά τους.
Σοβαρή απειλή για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια μπορεί, ιδίως να θεωρηθεί ότι προκύπτει από:
• τρομοκρατικά συμβάντα ή απειλές και απειλές που συνδέονται με το σοβαρό οργανωμένο έγκλημα
• μεγάλης κλίμακας καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στον τομέα της δημόσιας υγείας
• εξαιρετική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από αιφνίδιες μεγάλης κλίμακας μη επιτρεπόμενες μετακινήσεις υπηκόων τρίτων χωρών μεταξύ των Κρατών Μελών, που ασκούν σημαντική πίεση στους συνολικούς πόρους και τις ικανότητες των καλά προετοιμασμένων αρμόδιων αρχών και η οποία ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο τη συνολική λειτουργία του χώρου χωρίς ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα, όπως αποδεικνύεται από την ανάλυση πληροφοριών και όλα τα διαθέσιμα δεδομένα, μεταξύ άλλων από αρμόδιους οργανισμούς της Ένωσης
• διεθνείς εκδηλώσεις μεγάλης κλίμακας ή μεγάλης προβολής.
Σε κάθε περίπτωση, ο έλεγχος των συνόρων στα εσωτερικά σύνορα επαναφέρεται μόνο ως μέτρο έσχατης ανάγκης. Η εμβέλεια και διάρκεια της προσωρινής επαναφοράς του ελέγχου συνόρων περιορίζονται στα απολύτως απαραίτητα για την αντιμετώπιση της σοβαρής απειλής που διαπιστώνεται.
Ο έλεγχος των συνόρων μπορεί να επανεισαχθεί ή να παραταθεί δυνάμει των άρθρων 25α και 28 μόνο όταν ένα Κράτος Μέλος έχει διαπιστώσει ότι το εν λόγω μέτρο είναι αναγκαίο και αναλογικό…
Παρεμβάλλεται άρθρο 25α:
Σύμφωνα με την παρ. 5: «…ο έλεγχος των συνόρων στα εσωτερικά σύνορα μπορεί να επαναφέρεται για χρονικό διάστημα μέγιστης διάρκειας 6 μηνών. Όταν η σοβαρή απειλή για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια διαρκεί πέραν της εν λόγω περιόδου, το Κράτος Μέλος μπορεί να παρατείνει τον έλεγχο συνόρων στα εσωτερικά σύνορα για ανανεώσιμες περιόδους μέγιστης διάρκειας 6 μηνών… Η μέγιστη διάρκεια του ελέγχου των συνόρων στα εσωτερικά σύνορα δεν υπερβαίνει τα 2 έτη».
Αντικαθίσταται το άρθρο 26:
«Για να διαπιστωθεί αν η επαναφορά του ελέγχου συνόρων στα εσωτερικά σύνορα είναι αναγκαία και αναλογική σύμφωνα με το άρθρο 25 παρ.2, τα Κράτη Μέλη αξιολογούν ιδίως:
• την καταλληλότητα του μέτρου της επαναφοράς του ελέγχου συνόρων στα εσωτερικά σύνορα, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση της σοβαρής απειλής που διαπιστώθηκε και, ιδίως, το αν η επαναφορά του ελέγχου συνόρων στα εσωτερικά σύνορα είναι πιθανό ν’ αντιμετωπίσει επαρκώς την απειλή για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια…
• τον πιθανό αντίκτυπο ενός τέτοιου μέτρου στην κυκλοφορία των προσώπων εντός του χώρου χωρίς ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα και στη λειτουργία των διασυνοριακών περιφερειών, λαμβάνοντας υπόψη τους ισχυρούς κοινωνικούς και οικονομικούς δεσμούς μεταξύ τους.
Αντικαταστάθηκε το άρθρο 27:
«Οι κοινοποιήσεις των Κρατών Μελών για την επαναφορά ή την παράταση του ελέγχου συνόρων στα εσωτερικά σύνορα περιλαμβάνουν:
• τους λόγους επαναφοράς ή παράτασης…
• την εμβέλεια της προτεινόμενης επαναφοράς ή παράτασης…
• τις ονομασίες των νόμιμων σημείων διέλευσης
• την ημερομηνία και διάρκεια της σχεδιαζόμενης επαναφοράς ή παράτασης
• την αξιολόγηση της αναγκαιότητας και αναλογικότητας…
• όπου απαιτείται, τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν από άλλα Κράτη Μέλη.
Παρεμβάλλεται άρθρο 27α:
«Μετά την παραλαβή των κοινοποιήσεων του άρθρου 27 παρ. 1, η (Ευρωπαϊκή) Επιτροπή μπορεί, με δική της πρωτοβουλία, ή οφείλει, κατόπιν αιτήματος Κράτους Μέλους που θίγεται άμεσα από τον έλεγχο συνόρων στα εσωτερικά σύνορα, να θεσπίσει διαδικασία διαβούλευσης, συμπεριλαμβανομένων κοινών συνεδριάσεων μεταξύ του Κράτους Μέλους που σχεδιάζει να επαναφέρει ή να παρατείνει έλεγχο των συνόρων στα εσωτερικά σύνορα και των άλλων Κρατών Μελών, ιδίως εκείνων που επηρεάζονται άμεσα από τα εν λόγω μέτρα και των σχετικών οργανισμών της Ένωσης.
Ο στόχος της διαβούλευσης είναι να εξεταστούν ιδίως η απειλή για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια, η αναλογικότητα και η αναγκαιότητα της σχεδιαζόμενης επαναφοράς του ελέγχου συνόρων στα εσωτερικά σύνορα, λαμβανομένων υπόψη της καταλληλότητας εναλλακτικών μέτρων και, αν ο έλεγχος των συνόρων έχει ήδη επανέλθει, οι επιπτώσεις αυτού, καθώς και οι τρόποι διασφάλισης της εφαρμογής αμοιβαίας συνεργασίας μεταξύ των Κρατών Μελών για την επαναφορά του ελέγχου συνόρων στα εσωτερικά σύνορα…
Μετα την παραλαβή των κοινοποιήσεων που υποβάλλονται σχετικά με την επαναφορά ή την παράταση του ελέγχου συνόρων στα εσωτερικά σύνορα η Ευρ. Επιτροπή οφείλει ή οποιοδήποτε Κράτος Μέλος μπορεί… να εκδώσει γνώμη αν, με βάση τις πληροφορίες που περιέχονται στην κοινοποίηση…ή τυχόν πρόσθετες πληροφορίες, έχει ανησυχίες για την αναγκαιότητα ή την αναλογικότητα της σχεδιαζόμενης επαναφοράς ή παράτασης του ελέγχου συνόρων στα εσωτερικά σύνορα.
Μετά την παραλαβή των κοινοποιήσεων που υποβάλλονται σχετικά με την παράταση του ελέγχου συνόρων στα εσωτερικά σύνορα βάσει του άρθρου 25α, παρ. 4, η οποία έχει ως αποτέλεσμα τη συνέχιση του ελέγχου συνόρων στα εσωτερικά σύνορα για 12 μήνες συνολικά, η Ευρ. Επιτροπή εκδίδει γνώμη για την αναγκαιότητα και την αναλογικότητα του εν λόγω ελέγχου συνόρων…».
Εκπρόσωπος της Ευρ. Επιτροπής επιβεβαίωσε ότι η διαδικασία αυτή θα ενεργοποιηθεί, χωρίς να δώσει σαφές χρονοδιάγραμμα.
Επιπλέον, η Ευρ. Επιτροπή φέρεται να ετοιμάζεται να υποβάλλει τη Γερμανία σε εξονυχιστική αξιολόγηση του τρόπου εφαρμογής των κανόνων και δικλείδων ασφαλείας του χώρου Σένγκεν, στον απόηχο αποκαλύψεων ότι το Βερολίνο χρησιμοποίησε το Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν (SIS) για να μπλοκάρει την είσοδο Ουκρανών πολιτών που είχαν φυλακιστεί σε ιδρύματα υπό ρωσικό έλεγχο.
Κεντρικό σημείο αυτής της αξιολόγησης αναμένεται να είναι η χρήση από τη Γερμανία του άρθρου 24 του Κανονισμού SIS, που επιτρέπει σε κάθε Κράτος Μέλος να καταχωρεί στο SIS, προειδοποιήσεις για άτομα που θεωρεί απειλή για τη δημόσια τάξη ή ασφάλεια, καταχωρήσεις που συνεπάγονται αυτόματο αποκλεισμό απ’ όλο το χώρο Σένγκεν.
Με αφορμή τις συνεχόμενες επεκτάσεις, από τη Γερμανία, των εσωτερικών ελέγχων στα κοινά χερσαία της σύνορα με γειτονικές χώρες, με αφορμή «απειλές για τη δημόσια ασφάλεια και τάξη λόγω υψηλών επιπέδων παράνομης μετανάστευσης και διακίνησης μεταναστών, καθώς και πιέσεων στο σύστημα υποδοχής ασύλου», εγείρονται αντίστοιχοι προβληματισμοί για τη χώρα μας, ιδίως μετά την αυξημένη παράνομη είσοδο προσφύγων και μεταναστών από την Ανατολική Λιβύη στην Κρήτη και τη Γαύδο, ειδικά τους μήνες Ιούνιο και Ιούλιο 2025, που καταγράφτηκαν «καραβιές» των 300-400 και 500 ατόμων.
Η Ελλάδα είχε επικαλεστεί, τη θερινή περίοδο 2025, «κατάσταση ανωτέρας βίας» κι είχε αναστείλει για 3 μήνες, με νομοθετική ρύθμιση, την εξέταση αιτήσεων ασύλου. Ωστόσο, η Ελλάδα δεν αιτήθηκε την επαναφορά ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο, που σημειώθηκε κατακόρυφη αύξηση προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών από τη Λιβύη στην Κρήτη, όπως έπραξαν η Γερμανία κι άλλα Κράτη Μέλη ΕΕ, με αφορμή απειλές για τη δημόσια τάξη η ασφάλειά τους.
Στην τρέχουσα χρονική περίοδο που αρχίζουν να καταγράφονται αυξητικά, περιστατικά προσφυγικών – μεταναστευτικών ροών από τη Λιβύη στην Κρήτη, δεδομένης της μετατόπισης εκατ. Σουδανών εντός του Σουδάν αλλά και σε γειτονικές του χώρες, ιδίως στη Λιβύη, καθώς και του εκτοπισμού εκατοντάδων χιλιάδων Ιρανών εντός του Ιράν, καθώς και Λιβανέζων ή προσφύγων εντός του Λιβάνου, συνεπεία της πολεμικής ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή, στο κατώφλι της ανατολικής Μεσογείου, υπάρχει σοβαρή πιθανότητα πυροδότησης αυξημένων προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών προς τη χώρα μας, κυρίως μέσω Τουρκίας και Λιβύης και, κατά συνέπεια απειλών για τη δημόσια τάξη και ασφάλεια της χώρας.
Η Ελλάδα, ευρισκόμενη στο κατώφλι της Ανατολικής Μεσογείου και της φλεγόμενης Μέσης Ανατολής, δυνητικά, θα μπορούσε να εξετάσει, σε συνάρτηση με την παρακολούθηση των μεταναστευτικών τάσεων προς τη χώρα μας το επόμενο χρονικό διάστημα, τη σκοπιμότητα επαναφοράς των ελέγχων στα εσωτερικά της σύνορα για περιορισμένη χρονική διάρκεια, βάσει του αναθεωρημένου άρθρου 25 του Κανονισμού (ΕΕ) 2016/399.