Με παρέμβασή του στον Ρ/Σ Real FM και στον Νίκο Χατζηνικολάου, ο Προκόπης Παυλόπουλος τοποθετήθηκε για το κρίσιμο ζήτημα της ερμηνείας του άρθρου 110 παρ. 2 και 3 του Συντάγματος, δηλαδή για το ποια Βουλή νοείται ως «δεύτερη» (αναθεωρητική) και τι συμβαίνει όταν, μετά τις εκλογές, προκύπτει μια «εφήμερη» Βουλή που δεν μπορεί να σχηματίσει βιώσιμη κυβέρνηση.
Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας έθεσε ως κεντρική θέση ότι «ως δεύτερη, αναθεωρητική, Βουλή νοείται μόνον εκείνη που μετά τις εκλογές έχει τον αναγκαίο χρόνο και την πλήρη δυνατότητα ολοκλήρωσης του αναθεωρητικού έργου», την πρωτοβουλία εκκίνησης του οποίου έχει αναλάβει η προηγούμενη Βουλή. Με άλλα λόγια, η δεύτερη φάση της αναθεώρησης δεν “κολλάει” μηχανικά στην πρώτη Βουλή που προκύπτει χρονικά μετά τις εκλογές, αλλά σε εκείνη που μπορεί πράγματι να φέρει εις πέρας το έργο.
Η βάση: τελεολογική ερμηνεία του Συντάγματος
Αφετηρία της ανάλυσής του ήταν μια «στοιχειώδης» –όπως τη χαρακτήρισε– νομική παρατήρηση: οι συνταγματικές διατάξεις ερμηνεύονται κατ’ εξοχήν τελεολογικά, δηλαδή με βάση το πνεύμα και τον σκοπό τους. Ειδικά όταν πρόκειται για κανόνες του Συντάγματος, που αποτελούν την κορυφή της έννομης τάξης, η ερμηνεία δεν μπορεί να είναι στενή, τυπική ή ευκαιριακή.
Σε αυτό το πλαίσιο παρέθεσε το περιεχόμενο των παρ. 2 και 3 του άρθρου 110: η πρώτη Βουλή διαπιστώνει την ανάγκη αναθεώρησης και καθορίζει τις διατάξεις που θα αναθεωρηθούν με αυξημένες πλειοψηφίες και δύο ψηφοφορίες, ενώ η «επόμενη Βουλή» αποφασίζει στην πρώτη σύνοδό της, με απόλυτη πλειοψηφία, επί των αναθεωρητέων διατάξεων.
Ο σκοπός του άρθρου 110: συνέχεια, θεσμική τάξη και ολοκλήρωση
Κατά τον Παυλόπουλο, ο σκοπός αυτής της διφασικής διαδικασίας είναι σαφής: η αναθεώρηση να γίνεται με θεσμική τάξη, σεβασμό των όρων του Συντάγματος και απρόσκοπτη συνέχιση από τη Βουλή που θα προκύψει μετά τις εκλογές, ώστε να υπάρξει οριστική ολοκλήρωση.
Το κρίσιμο σημείο στην επιχειρηματολογία του είναι ότι τυχαία εκλογικά γεγονότα δεν πρέπει να μπορούν να τινάξουν στον αέρα μια διαδικασία «κορυφαία και κρίσιμη» όπως η συνταγματική αναθεώρηση, ειδικά όταν η πρώτη φάση έχει ολοκληρωθεί κανονικά από τη Βουλή που είχε την αρμοδιότητα πριν από τις εκλογές.
Τι γίνεται αν προκύψει «εφήμερη» Βουλή
Ο Παυλόπουλος περιέγραψε τη βασική προβληματική περίπτωση: μετά τις εκλογές να προκύψει μια «εφήμερη» Βουλή, δηλαδή ένα κοινοβουλευτικό σχήμα που μεν συνέρχεται, αλλά λόγω συσχετισμών δεν μπορεί να καταλήξει σε βιώσιμη κυβέρνηση και άρα δεν μπορεί να ασκήσει προσηκόντως το κανονιστικό έργο της.
Σε μια τέτοια συνθήκη, τόνισε, η αναθεωρητική διαδικασία «δεν διακόπτεται κατ’ ουδένα τρόπο». Η ουσιαστική αναθεωρητική αρμοδιότητα, κατά την ερμηνεία του, «μεταβιβάζεται» στη Βουλή εκείνη –όποτε αυτή εκλεγεί– που θα έχει πραγματικά τη δυνατότητα να ασκήσει πλήρως τα αναθεωρητικά της καθήκοντα και να ολοκληρώσει το έργο που εκκίνησε και προώθησε η προηγούμενη Βουλή.
Και εδώ εντάσσει το επιχείρημα της δημοκρατικής νομιμοποίησης: οι εκλογές παρεμβάλλονται ακριβώς για να έχουν οι νέες συνταγματικές ρυθμίσεις «νωπή και γνήσια δημοκρατική νομιμοποίηση», όχι για να μετατρέψουν την αναθεώρηση σε διαδικασία-λάστιχο ή σε όμηρο πολιτικής αστάθειας.
Η «αντίθετη εκδοχή» και ο κίνδυνος ακύρωσης της αναθεώρησης
Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας χαρακτήρισε «συνταγματικώς ανεπίτρεπτη» την αντίθετη ερμηνεία: ότι δηλαδή, αν η πρώτη μετεκλογική Βουλή είναι αδύναμη/εφήμερη, αυτό οδηγεί σε ακύρωση στην πράξη του έργου της πρώτης φάσης και σε διακοπή της διαδικασίας.
Κατά τον Παυλόπουλο, κάτι τέτοιο θα καθιστούσε την αναθεώρηση «έρμαιο άκαρπων εκλογικών αναμετρήσεων», με αποτέλεσμα να ακυρώνεται, χωρίς συνταγματική λογική, το προκαταρκτικό στάδιο που ολοκληρώθηκε σύννομα πριν από τις εκλογές.
Ιδιαίτερη αιχμή άφησε και για το επιχείρημα πως μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να βαφτιστεί ως «εικαζόμενη βούληση» του εκλογικού σώματος να διακοπεί η αναθεώρηση. Το χαρακτήρισε αβάσιμο και αυθαίρετο, σημειώνοντας ότι αντιστρατεύεται ευθέως τον λόγο ύπαρξης της διφασικής διαδικασίας: να ολοκληρωθεί η αναθεώρηση με νωπή δημοκρατική νομιμοποίηση, όχι να ακυρώνεται από συγκυρίες.
Το συμπέρασμα της παρέμβασης
Συνοψίζοντας, ο Προκόπης Παυλόπουλος έδωσε ένα καθαρό στίγμα: η έννοια της «επόμενης Βουλής» στο άρθρο 110 δεν μπορεί να διαβαστεί μηχανιστικά, αλλά τελεολογικά. Αναθεωρητική είναι εκείνη η Βουλή που έχει τον χρόνο, τη σταθερότητα και την πραγματική δυνατότητα να ολοκληρώσει τη δεύτερη φάση. Διαφορετικά, η αναθεώρηση κινδυνεύει να μετατραπεί σε παιχνίδι πολιτικών αδιεξόδων – κάτι που, όπως υπογράμμισε, δεν αντέχει ούτε το Σύνταγμα ούτε η θεσμική σοβαρότητα της χώρας.