Έντονη κριτική στην εξωτερική πολιτική της Τουρκίας υπό τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ασκεί ο πολιτικός αναλυτής της Ανατολικής Μεσογείου Νίκος Μιχαηλίδης σε άρθρο του που δημοσιεύθηκε στο MEMRI μια δεξαμενή σκέψης, η οποία διαβάζεται από στελέχη της αμερικανικής κυβέρνησης και της δημόσιας διοίκησης. διπλωμάτες, στρατιωτικούς, υπηρεσίες πληροφοριών. Σύμφωνα με τον ίδιο, η πολιτική της Άγκυρας έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια σε μια μορφή νεοοθωμανικού επεκτατισμού, ο οποίος – όπως υποστηρίζει – υπονομεύει τη συνοχή του ΝΑΤΟ και δημιουργεί σοβαρή αστάθεια στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το δόγμα της «στρατηγικής αυτονομίας»
Ο Μιχαηλίδης επισημαίνει ότι από τα μέσα της δεκαετίας του 2010 η τουρκική εξωτερική πολιτική βασίζεται στο δόγμα της «στρατηγικής αυτονομίας». Η Άγκυρα επιδιώκει μεγαλύτερη ανεξαρτησία από τις παραδοσιακές δυτικές συμμαχίες, ιδιαίτερα από τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ, ενώ ταυτόχρονα ενισχύει τις σχέσεις της με δυνάμεις όπως η Ρωσία και η Κίνα.
Σύμφωνα με την ανάλυση, η Τουρκία διατηρεί την ιδιότητα μέλους στο ΝΑΤΟ ώστε να αξιοποιεί τα πλεονεκτήματα της συμμαχίας, ενώ παράλληλα ακολουθεί μια πολιτική «εξισορρόπησης», προχωρώντας σε στρατιωτικές παρεμβάσεις και αναπτύσσοντας εγχώρια αμυντική βιομηχανία.
Ωστόσο, ο αρθρογράφος υποστηρίζει ότι η πολιτική αυτή οδηγεί περισσότερο σε «καιροσκοπικές κινήσεις» και σε νέες εξαρτήσεις – κυρίως από τη Ρωσία – παρά σε μια συνεκτική στρατηγική.
Η Ανατολική Μεσόγειος και το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας»
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις διεκδικήσεις της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο Μιχαηλίδης χαρακτηρίζει τη «Γαλάζια Πατρίδα» ως αναθεωρητικό δόγμα που αγνοεί το Δίκαιο της Θάλασσας και αμφισβητεί τα κυριαρχικά δικαιώματα Ελλάδας και Κύπρου.
Όπως αναφέρει, η αποστολή ερευνητικών πλοίων όπως το Oruç Reis και το Yavuz σε αμφισβητούμενες περιοχές, συνοδεία πολεμικών πλοίων, δημιουργεί κινδύνους στρατιωτικής έντασης. Παράλληλα, επισημαίνει ότι οι τουρκικές πιέσεις υπονομεύουν ενεργειακά έργα όπως ο αγωγός EastMed, ο οποίος θα μπορούσε να συμβάλει στη διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών της Ευρώπης.
Παρεμβάσεις σε περιφερειακές συγκρούσεις
Στο άρθρο γίνεται επίσης αναφορά στη στρατιωτική παρουσία της Τουρκίας σε διάφορες συγκρούσεις. Η συμφωνία θαλάσσιων ζωνών που υπέγραψε η Άγκυρα με την κυβέρνηση της Τρίπολης στη Λιβύη το 2019, σύμφωνα με τον Μιχαηλίδη, αναδιαμορφώνει αυθαίρετα τα όρια στην Ανατολική Μεσόγειο και εντείνει τη σύγκρουση στη χώρα.
Παράλληλα, αναφέρεται στις τουρκικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Συρία, οι οποίες – όπως υποστηρίζει – έπληξαν κουρδικές δυνάμεις που συνεργάζονταν με τις ΗΠΑ στον αγώνα κατά του ISIS.
Την ίδια στιγμή, επισημαίνει ότι η στρατηγική συνεργασία Ισραήλ με Ελλάδα και Κύπρο ενισχύεται, κάτι που αντανακλά – κατά την άποψή του – τη διπλωματική απομόνωση της Τουρκίας.
Οι σχέσεις με τη Δύση και το ΝΑΤΟ
Σημαντικό σημείο της ανάλυσης αφορά τη σχέση της Τουρκίας με τη Δύση. Η αγορά του ρωσικού συστήματος S-400 το 2019 οδήγησε σε κυρώσεις από τις ΗΠΑ και στον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα των μαχητικών F-35.
Ο Μιχαηλίδης υποστηρίζει επίσης ότι οι οικονομικές σχέσεις της Άγκυρας με τη Ρωσία υπονομεύουν τις δυτικές κυρώσεις, ενώ παράλληλα κατηγορεί την Τουρκία ότι χρησιμοποιεί το μεταναστευτικό ως μοχλό πίεσης προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σχέσεις με τη Χαμάς και περιφερειακές εντάσεις
Το άρθρο αναφέρεται ακόμη στη στάση της Τουρκίας απέναντι στη Χαμάς. Σύμφωνα με τον αναλυτή, η Άγκυρα παρέχει πολιτική στήριξη στην οργάνωση, φιλοξενώντας στελέχη της και επιτρέποντας τη λειτουργία δικτύων οικονομικής υποστήριξης στην Κωνσταντινούπολη.
Κατά τον ίδιο, αυτή η πολιτική επιβαρύνει τις σχέσεις με το Ισραήλ και δυσχεραίνει ευρύτερα περιφερειακά σχέδια συνεργασίας, όπως ο οικονομικός διάδρομος IMEC που θα συνδέει την Ινδία με την Ευρώπη μέσω της Μέσης Ανατολής.
Έκκληση για πιο αυστηρή στάση των ΗΠΑ
Ο Μιχαηλίδης καταλήγει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να υιοθετήσουν πιο αυστηρή στάση απέναντι στην Άγκυρα. Προτείνει αυστηρούς όρους στις πωλήσεις όπλων, ενίσχυση συνεργασιών με χώρες της περιοχής που αντιπαρατίθενται με την Τουρκία και αυστηρότερη εφαρμογή κυρώσεων.
Παράλληλα, επικρίνει δηλώσεις Αμερικανών αξιωματούχων που – όπως σημειώνει – υποβαθμίζουν τις τουρκικές ενέργειες, εκτιμώντας ότι αυτό ενθαρρύνει την επιθετική πολιτική της Άγκυρας.
Σύμφωνα με τον ίδιο, χωρίς σαφή αντίδραση από τις ΗΠΑ και τους δυτικούς συμμάχους, η πολιτική της Τουρκίας κινδυνεύει να οδηγήσει σε περαιτέρω αποσταθεροποίηση σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη γεωπολιτικά περιοχή.