Σε ευθεία και ιδιαίτερα σκληρή επίθεση κατά του Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος προχώρησε η Υπηρεσία Εξωτερικών Πληροφοριών της Ρωσίας (SVR), ανεβάζοντας επικίνδυνα τους τόνους στη μακρόχρονη αντιπαράθεση μεταξύ Κωνσταντινούπολης και Μόσχας.
Σύμφωνα με όσα μετέδωσε το ρωσικό πρακτορείο TASS, η SVR κατηγορεί τον Οικουμενικό Πατριάρχη ότι δρα στο ουκρανικό και ευρύτερο εκκλησιαστικό πεδίο με «ενεργή υποστήριξη δυτικών μυστικών υπηρεσιών», υποστηρίζοντας μάλιστα ότι οι βρετανικές υπηρεσίες πληροφοριών παρέχουν κάλυψη στις κινήσεις του, καλλιεργώντας –κατά τη ρωσική εκδοχή– «ρωσοφοβικά αισθήματα» στην Ευρώπη.
Η ρίζα της σύγκρουσης: Ουκρανία και αυτοκεφαλία
Η επίθεση της Μόσχας εντάσσεται στο πλαίσιο της βαθιάς ρήξης που άνοιξε μετά την απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου να χορηγήσει αυτοκεφαλία στην Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία, κίνηση που θεωρήθηκε από τη ρωσική πλευρά ευθεία αμφισβήτηση της πνευματικής και γεωεκκλησιαστικής της επιρροής. Από τότε, η σύγκρουση δεν περιορίζεται σε θεολογικό επίπεδο, αλλά έχει λάβει σαφή γεωπολιτικά χαρακτηριστικά.
Βαλτική, εθνικιστές και «τεχνητές δομές»
Στην ανακοίνωσή της, η SVR ισχυρίζεται ότι ο κ. Βαρθολομαίος «βρήκε κοινό έδαφος» με τις αρχές των χωρών της Βαλτικής, επιδιώκοντας –όπως αναφέρει– να αποσπάσει τις Ορθόδοξες Εκκλησίες Λιθουανίας, Λετονίας και Εσθονίας από το Πατριαρχείο Μόσχας.
Η ρωσική υπηρεσία προχωρά ακόμη παραπέρα, μιλώντας για «ιδεολογικούς συμμάχους» του Οικουμενικού Πατριαρχείου, τους οποίους ταυτίζει με «τοπικούς εθνικιστές και νεοναζί», κατηγορώντας την Κωνσταντινούπολη ότι επιχειρεί να οδηγήσει ιερείς και πιστούς σε «τεχνητές θρησκευτικές δομές» που –κατά τη ρητορική της Μόσχας– δημιουργούνται εσκεμμένα για να διασπάσουν τον «ρωσικό ορθόδοξο κόσμο».
Μαυροβούνιο και Σερβική Εκκλησία στο στόχαστρο
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο Μαυροβούνιο, με τη SVR να ισχυρίζεται ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης σχεδιάζει να παραχωρήσει αυτοκεφαλία στη μη αναγνωρισμένη Ορθόδοξη Εκκλησία της χώρας, με στόχο –όπως υποστηρίζει– να πληγεί η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία. Η ρωσική πλευρά μιλά για «εκστρατεία καταστολής» και για ένα «ύπουλο πνεύμα» που εξαπλώνεται στην Ανατολική Ευρώπη.
Ρητορική σύγκρουση με θεολογικές αιχμές
Σε ένα από τα πλέον ακραία σημεία της ανακοίνωσης, η SVR υιοθετεί θεολογική γλώσσα, αναφέροντας ότι «στους εκκλησιαστικούς κύκλους σημειώνεται πως ο Βαρθολομαίος διαλύει κυριολεκτικά το ζωντανό Σώμα της Εκκλησίας», παραλληλίζοντάς τον με τους «ψευδοπροφήτες» της Καινής Διαθήκης και παραπέμποντας στην Επί του Όρους Ομιλία:
«Έρχονται σε σας με ενδύματα προβάτων, αλλά εσωτερικά είναι λύκοι αρπακτικοί. Θα τους αναγνωρίσετε από τους καρπούς τους».
Εκκλησία, πολιτική και γεωπολιτική
Η συγκεκριμένη παρέμβαση της SVR επιβεβαιώνει ότι η αντιπαράθεση Κωνσταντινούπολης–Μόσχας έχει ξεφύγει προ πολλού από τα στενά όρια της εκκλησιαστικής δικαιοδοσίας. Η Ρωσία αντιμετωπίζει τον Οικουμενικό Πατριάρχη όχι μόνο ως θρησκευτικό ηγέτη, αλλά ως παράγοντα που επηρεάζει στρατηγικά συμφέροντα, σε μια περίοδο όπου το ουκρανικό μέτωπο, η Βαλτική και τα Βαλκάνια αποτελούν πεδία σκληρού ανταγωνισμού.
Το αν η νέα αυτή επίθεση θα οδηγήσει σε περαιτέρω κλιμάκωση ή θα μείνει στο επίπεδο της ρητορικής, μένει να φανεί. Το βέβαιο είναι ότι η σύγκρουση για την «πρωτοκαθεδρία» στον ορθόδοξο κόσμο έχει μετατραπεί σε μέτωπο ευρύτερης γεωπολιτικής σύγκρουσης.