Γράφει ο Μάικλ Ρούμπιν, Middle East Forum
Λίγο μετά τα μεσάνυχτα της 2ας Μαρτίου 2026, ένα ιρανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος, πιθανώς εκτοξευμένο από τον Λίβανο, έπληξε τη βάση της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας (RAF) στο Ακρωτήρι της Κύπρου. Η επίθεση ήταν αδικαιολόγητη· οι Βρετανοί δεν έχουν χρησιμοποιήσει το Ακρωτήρι ή τη Δεκέλεια, τα οποία μαζί αποτελούν τις Κυρίαρχες Περιοχές Βάσεων Ακρωτηρίου και Δεκέλειας, ένα βρετανικό υπερπόντιο έδαφος που καταλαμβάνει το 3% της κυπριακής επικράτειας. Η αντίδραση των Βρετανών στην επίθεση δείχνει ότι η συνεχιζόμενη παρουσία τους στην Κύπρο είναι επίσης αδικαιολόγητη.
Το Λονδίνο παραχώρησε την ανεξαρτησία στην Κύπρο στις 16 Αυγούστου 1960, αλλά διατήρησε κυρίαρχο έλεγχο στο Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια.
Το Ηνωμένο Βασίλειο απέκτησε την Κύπρο από την Οθωμανική Αυτοκρατορία μετά τον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο του 1877–78 και το Συνέδριο του Βερολίνου το 1878. Τεχνικά, η βρετανική κατοχή ήταν μια μίσθωση και η Οθωμανική Αυτοκρατορία παρέμενε κυρίαρχη, καθώς η Υψηλή Πύλη χρειαζόταν τη βρετανική προστασία απέναντι στον ρωσικό επεκτατισμό. Ωστόσο, λίγο μετά την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το Ηνωμένο Βασίλειο προσάρτησε επίσημα την Κύπρο. Μετά από μια σύντομη εξέγερση της Εθνικής Οργάνωσης Κυπρίων Αγωνιστών (ΕΟΚΑ), μιας ελληνοκυπριακής οργάνωσης, και στη συνέχεια διαπραγματεύσεις στο Λονδίνο και τη Ζυρίχη με τη συμμετοχή του Ηνωμένου Βασιλείου, της Τουρκίας, της Ελλάδας και τόσο Ελληνοκυπρίων όσο και Τουρκοκυπρίων, το Λονδίνο παραχώρησε την ανεξαρτησία στην Κύπρο στις 16 Αυγούστου 1960, αλλά διατήρησε κυρίαρχο έλεγχο στο Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια.
Πράγματι, το Άρθρο 1 της Συνθήκης μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και της Κύπρου, που αναγνώριζε την κυπριακή ανεξαρτησία, όριζε ότι «η επικράτεια της Κυπριακής Δημοκρατίας θα αποτελείται από το νησί της Κύπρου, μαζί με τα νησιά που βρίσκονται ανοικτά των ακτών της, με εξαίρεση τις δύο περιοχές… που αναφέρονται ως Κυρίαρχη Περιοχή Βάσεων Ακρωτηρίου και Κυρίαρχη Περιοχή Βάσεων Δεκέλειας». Ήταν μια προσβλητική πρόβλεψη, αλλά οι Κύπριοι αποφάσισαν ότι, με την ανεξαρτησία να διακυβεύεται, το τέλειο δεν μπορούσε να γίνει εχθρός του καλού.
Εκείνη την εποχή, το Ηνωμένο Βασίλειο εξακολουθούσε να είναι παγκόσμια δύναμη, έστω και σε σημαντική παρακμή. Τα περισσότερα κράτη του αραβικού Κόλπου βρίσκονταν ακόμη υπό βρετανικό προτεκτοράτο, αν όχι αποικιακό καθεστώς, όπως και η Νότια Υεμένη. Το Ακρωτήρι και η Δεκέλεια αποτελούσαν σημαντικούς υλικοτεχνικούς κόμβους για τα βρετανικά συμφέροντα σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Στις 16 Ιανουαρίου 1968, ο πρωθυπουργός της Βρετανίας σερ Χάρολντ Ουίλσον ανακοίνωσε στο κοινοβούλιο: «Η ασφάλειά μας βρίσκεται θεμελιωδώς στην Ευρώπη και πρέπει να βασίζεται στη Βορειοατλαντική Συμμαχία». Έτσι άρχισε η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από τις βάσεις «ανατολικά του Σουέζ». Στη Μέση Ανατολή αυτό οδήγησε στη μεταβίβαση βρετανικών βάσεων στον Περσικό Κόλπο στις αμερικανικές δυνάμεις, καθώς και στην ανεξαρτησία των αραβικών κρατών του Κόλπου.
Ο σύμβουλος εθνικής ασφάλειας Χένρι Κίσινγκερ δεν είχε αντίρρηση να διατηρήσουν οι Βρετανοί το προγεφύρωμά τους στην Κύπρο. Ο Κίσινγκερ ενδιαφερόταν ελάχιστα για την κυπριακή κυριαρχία, όπως έδειξε αργότερα η υποστήριξή του προς την Τουρκία κατά την εισβολή του 1974. Η λογική του Κίσινγκερ, όπως πάντα, ήταν η realpolitik. Η Σοβιετική Ένωση ήταν ο κύριος ανταγωνιστής της Αμερικής και οι Ηνωμένες Πολιτείες έπρεπε να επικεντρωθούν στην απειλή που αποτελούσε. Αν το Ηνωμένο Βασίλειο μπορούσε να συμβάλει στην ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου από τις Κυρίαρχες Περιοχές Βάσεών του στην Κύπρο, τόσο το καλύτερο. Άλλωστε, το σοβιετικό ναυτικό διατηρούσε στην Ανατολική Μεσόγειο την 5η Επιχειρησιακή Μοίρα με βάση τη Σεβαστούπολη, θέτοντας διαρκή πρόκληση, αν όχι απειλή, για τον 6ο Στόλο των ΗΠΑ.
Όσο η Βρετανία ήταν πρόθυμη να χρησιμοποιεί τα κυπριακά της εδάφη για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ασφάλειας, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής ήταν διατεθειμένοι να αφήσουν το καθεστώς του Ακρωτηρίου και της Δεκέλειας σε δεύτερη μοίρα. Αυτό άλλαξε με το Brexit, όταν το Ηνωμένο Βασίλειο αποχώρησε επισήμως από την Ευρωπαϊκή Ένωση, στην οποία ανήκουν τόσο η Ελλάδα όσο και η Κύπρος.
Η απόφαση του πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ να παραιτηθεί από τις διεκδικήσεις στα νησιά Τσάγκος, ανεξάρτητα από τα κίνητρά του, προκάλεσε ερωτήματα λόγω των παραλληλισμών μεταξύ του Βρετανικού Εδάφους του Ινδικού Ωκεανού και των Κυρίαρχων Περιοχών Βάσεων στην Κύπρο.
Το γεγονός ότι ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν επισκέφθηκε την Κύπρο για να εκφράσει υποστήριξη, ενώ ο Στάρμερ δεν το έκανε, απλώς προσθέτει προσβολή στην προσβολή.
Με τον Στάρμερ να αρνείται στις Ηνωμένες Πολιτείες τη χρήση του Ακρωτηρίου και της Δεκέλειας και να αρνείται, σε αντίθεση με τη Γαλλία, ακόμη και να στείλει αεροπλανοφόρο στην Ανατολική Μεσόγειο ή να αντιμετωπίσει την παράνομη ανάπτυξη τουρκικών F-16 στην κατεχόμενη βόρεια Κύπρο, το ερώτημα πλέον είναι αν υπάρχει οποιοσδήποτε στρατηγικός λόγος για να διατηρεί το Ηνωμένο Βασίλειο την αποικιακή του παρουσία στην Κύπρο.
Ο Στρατός των Ηνωμένων Πολιτειών διατηρεί θέρετρα σε όλο τον κόσμο για την ανάπαυση και την αναψυχή των στρατιωτών. Σήμερα, ένας βρετανικός στρατός σε παρακμή αντιμετωπίζει το Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια, ουσιαστικά, σαν το δικό του ξενοδοχείο Hale Koa.
Αυτός δεν ήταν ποτέ ο σκοπός τους, ούτε η Κύπρος θα έπρεπε να το αποδέχεται. Αν η κυπριακή κυβέρνηση δεν μπορεί να το πει λόγω διπλωματικών υπολογισμών, τότε ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο θα πρέπει να το πουν ευθέως: περισσότερο από εξήντα πέντε χρόνια μετά την ανεξαρτησία της Κύπρου, είναι ώρα οι βρετανικές δυνάμεις να φύγουν. Δεν είναι επιθυμητές. Δεν είναι αναγκαίες. Το Ακρωτήρι και η Δεκέλεια θα πρέπει να αποτελούν αποκλειστικά κυρίαρχο έδαφος της Κύπρου, όπως και κάθε κόκκος άμμου από το ακρωτήριο Αρναούτης έως το Ριζοκάρπασο.
Οι βάσεις δεν χρειάζεται να εξαφανιστούν· οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να μισθώσουν ορισμένες εγκαταστάσεις και να πληρώνουν ενοίκιο για πρόσβαση, όπως συμβαίνει σε μέρη όπως η Ρότα στην Ισπανία ή ο κόλπος της Σούδας στην Ελλάδα.
Όμως δεν θα πρέπει πλέον να υπάρχει καμία αμφιβολία: οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να χαρακτηρίσουν το Ηνωμένο Βασίλειο ως δύναμη κατοχής στην Κύπρο, δίπλα στην Τουρκία.