Το Shahed-136 ως παγκόσμιο πρότυπο! Όλοι το αντέγραψαν, η Ελλάδα ακόμη περιμένει;

Το Shahed 136 είναι ένα δελταπτέρυγο περιφερόμενο πυρομαχικό (loitering munition), ιρανικής σχεδίασης και κατασκευής, το οποίο παρουσιάστηκε το 2021. Η λέξη “Shahed” σημαίνει “μάρτυρας”, με την έννοια του παρατηρητή που βλέπει και βεβαιώνει (όχι αυτού που πεθαίνει για την πίστη του). Ακολουθεί τη σχεδιαστική γραμμή του παλαιότερου γερμανικού DAR (Die Drohne Antiradar) της Dornier και του ισραηλινού Harpy της ΙΑΙ, αμφότερα περιφερόμενα πυρομαχικά εναντίον ραντάρ, ενώ αποτελεί εξέλιξη του Shahed 131. Είναι ένα απλό και φθηνό αερόχημα, το οποίο μπορεί να πλήξει έναν προκαθορισμένο σταθερό στόχο, σε μεγάλη απόσταση.

Το πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση ενός επερχόμενου Shahed 136 είναι η ανίχνευσή του. Σε σχέση με τα συνήθη μαχητικά, το εν λόγω αερόχημα έχει μικρότερες διαστάσεις, χωρίς μεγάλες μεταλλικές επιφάνειες, πετά σε σχετικά χαμηλό ύψος και με χαμηλή ταχύτητα. Ως εκ τούτου, αποτελεί δύσκολο στόχο για ένα επίγειο ραντάρ, καθότι η κάλυψη περιορίζεται από την καμπυλότητα της γης.

Επομένως, απαιτείται ένα πυκνό δίκτυο επίγειων ραντάρ ή κάλυψη από ιπτάμενα ραντάρ, τα οποία έχουν πλεονέκτημα λόγω της θέσης τους. Εναλλακτικά, μπορούν να αξιοποιηθούν παρατηρητές, τουλάχιστον κατά τη διάρκεια της ημέρας. Πέραν αυτών, έχουν χρησιμοποιηθεί διατάξεις ακουστικών αισθητήρων (μικροφώνων), οι οποίες μπορούν να ακούσουν τον κινητήρα, αναγνωρίζοντας και τον τύπο του αεροχήματος.

Μετά την ανίχνευση ενός τέτοιου στόχου και με την παραδοχή ότι δεν είναι φίλιος, κρίνεται σκόπιμη η εμπλοκή και η κατάρριψή του, ει δυνατόν. Υπάρχουν οι ακόλουθες δυνατότητες:

α. Εξαπόλυση αντιαεροπορικού πυραύλου

Αν και η λύση αυτή προσφέρει αυξημένα ποσοστά επιτυχίας σε μεγάλη απόσταση, καθίσταται προφανής η διαφορά κόστους, καθώς θα δαπανήσουμε έναν πολύτιμο πύραυλο από το πεπερασμένο απόθεμα για ένα περιφερόμενο πυρομαχικό, το οποίο θα μπορούσε να είναι και δόλωμα (decoy), χωρίς πολεμική κεφαλή. Τα κόστη των σύγχρονων πυραύλων είναι δυσθεώρητα, ενώ θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι τα κόστη των αμερικανικών όπλων μέσω FMS είναι κατά πολύ μεγαλύτερα από το αντίστοιχο κόστος για τις ΗΠΑ. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι το κόστος ενός πυραύλου Patriot PAC-3 MSE μέσω FMS κυμαίνεται από 6 έως 12 εκατ. $.

β. Χρήση αντιαεροπορικού πυροβόλου

Αυτή είναι μία πιο λογική προσέγγιση, καθώς το κόστος είναι εξ ορισμού χαμηλότερο. Όμως, τίθεται θέμα κάλυψης, καθώς πυροβόλα με διαμέτρημα έως 40 mm δεν αναμένεται να έχουν εμβέλεια, καθώς και κάλυψη καθ’ ύψος, άνω των 4 χλμ. Επομένως, ένα α/α πυροβόλο, για να είναι αποτελεσματικό, θα πρέπει να είναι κατάλληλα τοποθετημένο είτε κοντά στο αντικείμενο που προστατεύει, είτε σε σημεία της διαδρομής που αναμένεται να ακολουθηθεί για κάποιον στόχο. Επίσης, απαιτείται σύστημα ελέγχου πυρός, για την αποτελεσματική εμπλοκή του στόχου. Ένα τέτοιο σύστημα σήμερα είναι το Oerlikon Skyranger της Rheinmetall, με πυροβόλο των 30 ή 35 mm.

γ. Αξιοποίηση μαχητικών αεροσκαφών – ελικοπτέρων

Ένα μαχητικό θα μπορούσε να εμπλέξει εύκολα ένα αερόχημα όπως το Shahed 136 (αφού του έχει υποδειχθεί η θέση του στόχου από το Σύστημα Αεροπορικού Ελέγχου), με τη βοήθεια του ραντάρ του ή ηλεκτρο-οπτικού συστήματος. Στη συνέχεια, θα μπορούσε να καταρρίψει το αερόχημα με τη χρήση πυραύλου αέρος-αέρος ή με το πυροβόλο του. Εδώ επίσης θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το κόστος, καθώς ένας σύγχρονος πύραυλος αέρος-αέρος AIM-120C-8 ή D-3 εμφανίζει κόστος άνω των 2,5 εκατ. $, όπως μπορούμε να διαπιστώσουμε από πρόσφατες εγκρίσεις των αμερικανικών αρχών.

Αντίστοιχα, το κόστος ενός πυραύλου ΑΙΜ-9Χ Block II εμφανίζεται γύρω στο 1 εκατ. $. Με σκοπό τη μείωση του κόστους, προτείνεται να αξιοποιηθούν παλαιοί πύραυλοι αέρος-αέρος, όπως οι ΑΙΜ-9 L/I, L/I-1, M που διαθέτει η ΠΑ, καθώς και οι Magic II για τα Mirage 2000-5. Προσφάτως, προτάθηκε η αξιοποίηση κατευθυνόμενων ρουκετών Advanced Precision Kill Weapon System (APKWS) με κόστος ~27.500$ έκαστη (τιμή 2022 για τις ΗΠΑ). Επίσης, θα πρέπει να εξετασθεί και η αξιοποίηση των Ε/Π του ΣΞ, όπως π.χ. τα AH-64 Apache, τα οποία διαθέτουν κατάλληλα ηλεκτρο-οπτικά συστήματα και πυροβόλο των 30 mm, ενώ θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν και ρουκέτες APKWS.

δ. Παρεμβολή του δορυφορικού σήματος πλοήγησης (GPS/GLONASS/BeiDou-3)

Πέραν των “κινητικών” λύσεων, κρίνεται σκόπιμη και η παρεμβολή του δορυφορικού σήματος και ιδίως η εφαρμογή spoofing, λαμβάνοντας υπόψη τους περιορισμούς που αναφέρθηκαν ανωτέρω. Έστω και ένα ποσοστό των περιφερόμενων πυρομαχικών να “χάσει το δρόμο του” και να μην χτυπήσει τον στόχο του λόγω παρεμβολής (και χωρίς σπατάλη όπλων), αυτό αποτελεί κέρδος.

ε. Χρήση αεροχημάτων ανάσχεσης (Interceptor Drone)

Η εμπειρία στην Ουκρανία οδήγησε στην ανάπτυξη ειδικών αεροχημάτων ανάσχεσης, τα οποία επιτίθενται στα περιφερόμενα πυρομαχικά κατηγορίας Shahed 136. Το πιο γνωστό είναι το Sting, το οποίο είναι ένα τετρακόπτερο υψηλής ταχύτητας, με μικρή πολεμική κεφαλή, κόστους ~2.100$. Καθοδηγείται από τον χειριστή εναντίον του στόχου, με τη βοήθεια θερμικής κάμερας που φέρει. Η εμβέλεια είναι της τάξης των 20-25 km. Κατά κανόνα, εξαπολύονται δύο Sting ανά στόχο (όπως γίνεται και με τα Patriot). Σύμφωνα με την κατασκευάστρια, η επιτυχία είναι της τάξης του 60-90%, αναλόγως της εμπειρίας του χειριστή. Η λύση αυτή χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο.

στ. Εξωτικές λύσεις

Πέραν των ανωτέρω, εμφανίζονται και κάποιες πιο εξωτικές λύσεις, όπως η χρήση όπλου με ισχυρό Laser ή ισχυρού μικροκυματικού παλμού (High Power Microwave), τα οποία προσφέρουν χαμηλό κόστος ανά βολή. Όμως, και οι δύο αυτές προτάσεις δεν είναι ώριμες, εκτιμάται ότι θα είναι πολύ υψηλού κόστους, ενώ η εμβέλεια είναι περιορισμένη. Ως εκ τούτου, επί του παρόντος δεν εξετάζονται.

Αντίγραφα του Shahed 136

Διαπιστώνεται ότι το Shahed 136 αποτελεί μία εξαιρετικά οικονομική και αποδοτική προσέγγιση στο σύγχρονο πεδίο μάχης, καθώς με σχετικά χαμηλό κόστος επιτυγχάνονται σοβαρά πλήγματα (ακόμα κι αν πετυχαίνει τον στόχο του στο 10% των περιπτώσεων). Ακόμα και ο ήχος του κινητήρα δρα ως εργαλείο ψυχολογικής πίεσης στον κόσμο. Χρησιμοποιείται ενίοτε σε συνδυασμό με άλλα όπλα, π.χ. με βαλλιστικούς πυραύλους ή πυραύλους πλεύσης (cruise), αποσκοπώντας στον κορεσμό της αντίπαλης αεράμυνας.

Συχνά εκτοξεύονται πολλά αεροχήματα-δολώματα (decoy), όπως τα ρωσικά Gerbera και Parody, με ακόμα χαμηλότερο κόστος, αυξάνοντας ακόμα περισσότερο τους στόχους που καλείται να αντιμετωπίσει η αντίπαλη αεράμυνα, η οποία προφανώς δεν μπορεί να γνωρίζει εκ των προτέρων ποιος στόχος είναι δόλωμα.

Αναγνωρίζοντας την επιχειρησιακή αξία των εν λόγω συστημάτων, πολλές χώρες αντέγραψαν το Shahed 136:

α. Ρωσία: Geran 2

β. Κίνα: Sunflower 200

γ. ΗΠΑ: Low-Cost Uncrewed Combat Attack System (LUCAS) [ https://www.twz.com/air/u-s-deploys-shahed-136-clones-to-middle-east-as-a-warning-to-iran ]

δ. Ινδία: Sheshnaag-150

ε. Τουρκία: Kargi (αντίγραφο του Harpy)

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Καθίσταται προφανές ότι ένα τέτοιο όπλο θα ήταν ιδανικό για την Ελλάδα, επιτρέποντας σε μεγάλο βαθμό την εγχώρια παραγωγή, την αυτάρκεια και την σημαντική αύξηση των αμυντικών δυνατοτήτων της χώρας.

Στο πλαίσιο αυτό, προ δυόμιση ετών προτείναμε την ανάπτυξη και κατασκευή περιφερόμενων πυρομαχικών ανάλογων του Shahed 136 από την εγχώρια αμυντική βιομηχανία, σημειώνοντας ότι “με τον τρόπο αυτό, χωρίς υπερβολικό κόστος και χωρίς σημαντική διαφυγή κονδυλίων στο εξωτερικό, οι Ένοπλες Δυνάμεις θα μπορούσαν να αποκτήσουν έναν σημαντικό αριθμό επιθετικών όπλων, επιτρέποντας την στοχοποίηση σε μεγάλες αποστάσεις, χωρίς κίνδυνο για το προσωπικό, αναγκάζοντας τον αντίπαλο να έρθει σε αμυντική θέση και αυτός πλέον να προσπαθεί να αντιμετωπίσει την απειλή.”

Επιπρόσθετα, προτείναμε την “εξέταση δυνατότητας αναθεώρησης του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου, με σκοπό την απλοποίηση και τον εξορθολογισμό των διαδικασιών, τουλάχιστον για τα προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης”, πρόταση η οποία τελικά εισακούσθηκε, με τη δημιουργία του ΕΛΚΑΚ, το οποίο μάλιστα έχει ήδη απευθύνει ορισμένες ανάλογες προσκλήσεις. Ας ελπίσουμε ότι οι συναφείς προσπάθειες θα ευοδωθούν το συντομότερο δυνατόν.