Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έδωσε στους μαχητές Πεσμεργκά μια αναπάντεχη ευκαιρία για επιστροφή στο Ιράν.
«Πεσμεργκά» σημαίνει αυτός που αντικρίζει τον θάνατο, πράγμα όχι σπάνιο στα μέρη αυτά. Λίγες μέρες μετά την επίθεση της 5ης Μαρτίου με drone και βαλλιστικό πύραυλο στη βάση τους στα περίχωρα του Ερμπίλ, μαχητές Πεσμεργκά της πολιτικής-στρατιωτικής οργάνωσης Κhabat μάς δείχνουν τις ζημιές και τα ελαφρά τραύματά τους από την έκρηξη.
Ηταν μία από τις σχεδόν 300 επιθέσεις στην επικράτεια του ημιαυτόνομου Ιρακινού Κουρδιστάν, που έχουν πραγματοποιήσει από την έναρξη του πολέμου οι παραστρατιωτικές οργανώσεις της «Ισλαμικής Αντίστασης στο Ιράκ» ή αυτές του, περισσότερο θεσμικού, οργανισμού-ομπρέλα με το όνομα «Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης – (PMF)» που δημιουργήθηκε το 2014 για να αντιμετωπίσει τον ISIS. Ολοι προασπιστές του καθεστώτος της Τεχεράνης στο ιρακινό έδαφος.
Μισή ώρα μετά την άφιξή μας στη βάση της Khabat, ένας ήχος από εναέριο μέσο σήμανε συναγερμό. Δεν πετάνε σκάφη αυτή την εποχή πάνω από το Ερμπίλ χωρίς να υπάρχει λόγος. O «Kακ Αγιούμπ», επικεφαλής της τοπικής ομάδας της οργάνωσης, δείχνει προς τον ορίζοντα, εξηγώντας πως αν το drone έρχεται από συγκεκριμένη κατεύθυνση θα αναχαιτιστεί, αλλά αν πλησιάζει με αντίθετη φορά καλά θα κάνουν να αναζητήσουν κάλυψη.
Μαχητές Πεσμεργκά στο αρχηγείο της Khabat (αριστερά). Ακόμα και εκεί βγάζουν τα παπούτσια τους και πατούν με τις κάλτσες στην πολυκαιρισμένη μοκέτα. Η βάση τους βρίσκεται στα περίχωρα της πόλης Ερμπίλ στην επικράτεια του ημιαυτόνομου Ιρακινού Κουρδιστάν, με την ακριβή τοποθεσία να παραμένει μυστική.
Ο ήχος απομακρύνεται και ο νεαρότερος από τους Πεσμεργκά δείχνει λιγότερο αγχωμένος. Ακολουθεί μια χαλαρή κουβέντα για τον θάνατο. Θα είναι τιμή τους να γίνουν μάρτυρες, λένε. «Δεν θέλουν να ζήσουν αρκετά για να δουν τον αγώνα τους για το Κουρδιστάν να εκπληρώνεται;» ρωτάμε. Οι μύες των προσώπων τους χαλαρώνουν. Είχαν την έκφραση του ατρόμητου μαχητή αλλά τώρα χαμογελούν. Βεβαίως, λένε – και μακάρι. Η ένοπλη Νιστιμάν φοράει ένα κολιέ που απεικονίζει αυτό που θα ήταν το Κουρδιστάν, εάν υπήρχε. Ο εν εξελίξει πόλεμος στη Μέση Ανατολή έδωσε στους Ιρανούς Κούρδους μαχητές στο Ιράκ μια αναπάντεχη προοπτική για την επιστροφή τους στα εδάφη τους στο Ιράν, που αποκαλούν «ανατολικό Κουρδιστάν» και από όπου εκτοπίστηκαν 47 χρόνια πριν. Δηλώνουν και μοιάζουν έτοιμοι να «αρπάξουν αυτή την ευκαιρία».
Διά αντιπροσώπων
Μέχρι η ευκαιρία να δοθεί, ο ουρανός στο βόρειο Ιράκ μετατρέπεται σε πεδίο ανταλλαγής πυρών. Μοιάζει με πόλεμο διά αντιπροσώπων, μεταξύ των συμμάχων των Αμερικανών, Ιρανών Κούρδων και των –κυρίως σιιτικών– οργανώσεων που δρουν για λογαριασμό της Τεχεράνης. Ενα drone καμικάζι, ίσως αυτό που ακουγόταν σταθερά το μεσημέρι πάνω από τη βάση, έπεσε τελικά 9 χιλιόμετρα μακριά της λίγη ώρα αργότερα, χωρίς να αφήνει πολλά περιθώρια αμφιβολίας για το ποιος ήταν ο στόχος του.
Οι Κούρδοι αποτελούν τη μεγαλύτερη πληθυσμιακά εθνοτική ομάδα χωρίς κυρίαρχο κράτος, αριθμώντας έως και 35 εκατ. ανθρώπους που ζουν κυρίως στη Μέση Ανατολή, από την Τουρκία και τη Συρία, έως το Ιράκ και το Ιράν.
Ο Χίουα Οσμάν εκπλήσσεται κάθε φορά που ακούει για την έφοδο των Πεσμεργκά στο Ιράν. Δεν χρειάζεται να ξεκινήσουν λίγες χιλιάδες μαχητών από το Ιράκ για να μπουν στο Ιράν, λέει. «Είναι ήδη εκεί» – και εννοεί τους Κούρδους που αποτελούν περίπου το 10% του πληθυσμού του Ιράν, δηλαδή 9 εκατομμύρια που θα στήριζαν, κατά τον Οσμάν, μία κουρδική εξέγερση με στόχο την αποσταθεροποίηση της Τεχεράνης.
«Αν τώρα μπορούμε να βοηθήσουμε, γιατί να μην πάμε; Δεν θα δημιουργήσουμε προβλήματα σε καμία χώρα», δηλώνει ο Μπαμπασέχ, ηγέτης – γενικός γραμματέας της οργάνωσης Khabat.
Ο γενικός διευθυντής του πολύγλωσσου, ανεξάρτητου ιρακινού Μέσου «+964» που μιλάει στην «Κ», αντλεί το επιχείρημά του από την πρόσφατη Ιστορία και τις διεργασίες που οδήγησαν στην εγκαθίδρυση της ημιαυτονομίας των Κούρδων στο βόρειο Ιράκ. Το 1991, μετά τον πόλεμο του Κόλπου, την αποδυνάμωση του Σαντάμ και με την παρότρυνση του πατέρα Μπους, οι πολιτικοί οργανισμοί των Κούρδων του Ιράκ, που βρίσκονταν εκτός της περιοχής του Κουρδιστάν, κατάφεραν κατόπιν λαϊκής εξέγερσης να καταλάβουν το βόρειο Ιράκ και να αναλάβουν τη διοίκησή του. «Περιμένω κάτι παρόμοιο», λέει ο Οσμάν. «Για να υπάρξει μια λαϊκή εξέγερση στο ιρανικό Κουρδιστάν δεν χρειάζεται να περάσουν μαχητές από εδώ, εκεί. Το μόνο που χρειάζεται είναι τα πολιτικά κόμματα να ενεργοποιήσουν τα δίκτυά τους μέσα στις διάφορες πόλεις και να οργανώσουν την εξέγερση».
Σε ένα από τα στρατηγεία της οργάνωσης, ο Μπαμπασέχ Χοσεϊνί (δεξιά) επισημαίνει πως η αλλαγή σχεδίου των ΗΠΑ να μην εμπλέξουν τους Κούρδους ενδεχομένως να προήλθε από την πίεση της τοπικής κυβέρνησης.
Ηδη από τις πρώτες ημέρες του πολέμου, διεθνή μέσα ενημέρωσης επικαλούνταν ασφαλείς πληροφορίες που ήθελαν τις αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες να εξοπλίζουν τις οργανώσεις των Κούρδων του Ιράν που ζουν στο Ιράκ. Αργότερα ο Τραμπ θα διέψευδε τη φημολογούμενη χερσαία επιχείρηση των Κούρδων στο Ιράν, λέγοντας πως ο πόλεμος είναι αρκετά περίπλοκος ως έχει. Οι πληροφορίες όμως άναψαν τη σπίθα της εξέγερσης στις οργανώσεις που περιμένουν υπομονετικά 47 χρόνια, όπως δεν παραλείπουν να υπενθυμίσουν, για να επιστρέψουν στους τόπους τους.
Διαφορετικοί ρόλοι
«Παρ’ όλα αυτά, θα πρέπει να δούμε πόσο μακριά θα φτάσει αυτός ο πόλεμος και αν η πρόθεση να αναλάβουν οι Κούρδοι τον έλεγχο αυτών των περιοχών (στο Ιράν) προέρχεται από μια καθαρά κουρδική απόφαση. Αυτή είναι η συζήτηση που κάνουμε τώρα στο Κουρδιστάν», λέει ο Οσμάν. Υπάρχουν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στους ρόλους που μπορεί να λάβουν οι Κούρδοι σε αυτόν τον πόλεμο: ως βασικοί παίκτες, ως σύμμαχοι των Αμερικανών ή ως «αντιπρόσωποι». Αλλά ο Οσμάν, η κυβέρνηση και εν πολλοίς η τοπική κοινωνία, επισημαίνουν ότι οι Κούρδοι δεν είναι «όπλα προς ενοικίαση».
Είναι πάντα καλό να βγάζεις τα παπούτσια, ακόμα και αν ο χώρος χρησιμοποιείται σαν αρχηγείο μαχητών. Οι Πεσμεργκά της Khabat με τη χαρακτηριστική στρατιωτική τους περιβολή πατούν με τις κάλτσες στην πολυκαιρισμένη μοκέτα και σερβίρουν τσάι σε ένα μικρό σαλόνι με πολυθρόνες και καναπέδες περιμετρικά σε κάθε τοίχο, που καταδεικνύουν χώρο συνελεύσεων. «Ισως η αλλαγή σχεδίου των ΗΠΑ να μην εμπλέξουν τους Κούρδους προήλθε από την πίεση της τοπικής κυβέρνησης», λέει καθισμένος σε μία από αυτές τις πολυθρόνες ο Μπαμπασέχ, ηγέτης – γενικός γραμματέας της Khabat, κάτω από μια φωτογραφία του πατέρα του και ιδρυτή της οργάνωσης. Η κουρδική περιφερειακή κυβέρνηση πασχίζει να μείνει εκτός της σύγκρουσης.
Η Νιστιμάν στη βάση της Κhabat. Βρίσκεται εκεί τα τελευταία επτά χρόνια και όπως λέει, «γυναίκες και άνδρες δεν διαφέρουν μέσα στην οργάνωση, όπως ακριβώς δεν υπάρχει καμία διάκριση ανάμεσα στους πιστούς διαφορετικών θρησκειών».
«Αργά ή γρήγορα, όμως, θα πρέπει να επιστρέψουμε. Επομένως, αν τώρα μπορούμε να στηρίξουμε και να βοηθήσουμε την κατάσταση, γιατί να μην πάμε; Δεν θα δημιουργήσουμε προβλήματα σε καμία χώρα. Θα αναλάβουμε έναν δημοκρατικό ρόλο, ενεργώντας ως ειρηνοποιοί και όχι δημιουργώντας προβλήματα σε άλλες ιρανικές εθνότητες, όπως οι Αζέροι, οι Τουρκμένοι, οι Μπαλούχ. Μέχρι στιγμής δεν καταλαβαίνω γιατί οι ΗΠΑ πήραν μια τέτοια απόφαση να μην εμπλέξουν τους Κούρδους του Ιράν – αν και αυτό δεν έχει οριστικοποιηθεί ακόμη», λέει.
«Αγαπάμε τις ΗΠΑ»
Παρά τη ρήξη που επήλθε πολύ πρόσφατα στις σχέσεις της Ουάσιγκτον με τους Κούρδους της Ροζάβα, ο Μπαμπασέχ και άλλοι Κούρδοι του Ιράν που ζουν στο Ιράκ, επιμένουν να βλέπουν τους Αμερικανούς ως αξιόπιστους εταίρους. «Είναι μια αδιαμφισβήτητη αλήθεια ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες χρησιμοποιούν τις δυνάμεις τους εναντίον ενός αλαζονικού, βίαιου και εγκληματικού καθεστώτος και παρέχουν μεγάλη υποστήριξη στους Ιρανούς και στους Κούρδους του Ιράν», αναφέρει ο Μπαμπασέχ. «Εχουμε το δικαίωμα να βλέπουμε τους εαυτούς μας ως φίλους των ΗΠΑ και να αγαπάμε τις ΗΠΑ αντί να τις μισούμε. Παρόλο που δεν έχουμε κάποια γραπτή συμφωνία με τις ΗΠΑ, στην πραγματικότητα θεωρούμε ότι είναι φίλοι μας και πιστεύουμε ότι κάνουν το σωστό».
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η Komala, μια από τις μεγαλύτερες ιρανοκουρδικές οργανώσεις που μαζί με την Khabat και τις PJAT, PDKI και PAK, συγκροτούν την «Ενωση Πολιτικών Δυνάμεων του Ιρανικού Κουρδιστάν» που δημιουργήθηκε τον Φεβρουάριο, μετά τις μεγάλες αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις στο Ιράν με στόχο τη συσπείρωση και των Κούρδων που ζουν εκεί. «Αν οι ΗΠΑ μας στηρίξουν, το εκτιμούμε. Αν όχι, δεν θα παραπονεθούμε. Η δύναμή μας προέρχεται από τον λαό μας και όχι από κάποια άλλη χώρα», λέει ο Αμζάτ Χουσεΐν Παναχί, υψηλόβαθμο στέλεχος της Komala και μεγάλος αδερφός του εκτελεσμένου στο Ιράν 22χρονου Ραμίν Χουσεΐν Παναχί, για την αναστολή εκτέλεσης του οποίου πραγματοποίησαν καμπάνιες το 2018 ανθρωπιστικές οργανώσεις όπως η Διεθνής Αμνηστία.
Η δύναμη του λαού και η νοσταλγία για τις προγονικές εστίες
Φαντάζει απίθανο καθώς παρατηρεί κανείς τον ελαφρύ οπλισμό τους, τα απλά μέσα που διαθέτουν, την αντάρτική τους κουλτούρα («έχουμε μόνο τα βουνά» είναι η φράση-λυγμός που επαναλαμβάνουν συχνά), πώς θα μπορέσουν να συγκρουστούν με το στιβαρό καθεστώς της Τεχεράνης. Ηδη μετρούν νεκρούς και δέχονται συχνές επιθέσεις από το Ιράν και τις δυνάμεις του στο Ιράκ. Από την άλλη, πλήγματα δέχεται και ο αντίπαλος, και ας μη διευκρινίζεται ποιος ή ποιοι τα ενορχηστρώνουν.
«Ολες οι κουρδικές οργανώσεις της ιρανικής αντιπολίτευσης, συμπεριλαμβανομένης της οργάνωσής μας, έχουν μέλη, υποστηρικτές, αστικούς Πεσμεργκά και οργανώσεις αντιπολίτευσης μέσα στο Ιράν. Επιπλέον, έχουμε τον λαό μας δίπλα στις οργανώσεις της αντιπολίτευσης. Είναι ενεργοί και περιμένουν να επιστρέψουμε κοντά τους», λέει ο Μπαμπασέχ.
Σε ένα χαμόσπιτο που σφύζει από τη θερμή κουρδική φιλοξενία στον παλιό προσφυγικό καταυλισμό της Kawa, στα περίχωρα του Ερμπίλ, συναντάμε τον 55χρονο Τζιχάνγκιρ Αχμαντί, πρόεδρο του καταυλισμού. Δεν είναι Πεσμεργκά, αλλά απλός Κούρδος του Ιράν που ζει εκτοπισμένος από μικρό παιδί. Στον τοίχο του σαλονιού μοναδικό στολίδι είναι ένας πίνακας που απεικονίζει το χωριό του στο Ιράν, όπως το θυμόταν ο επίσης εκτοπισμένος ζωγράφος. Αυτή η εικόνα είναι ανεκτίμητη για τον Αχμαντί· συντηρεί τη μνήμη που υποχρεωτικά ξεθωριάζει 47 χρόνια μετά. Στο πεδίο της Μέσης Ανατολής ο ένοπλος αγώνας για τη διεκδίκηση ζωτικού χώρου ίσως δεν είναι τόσο άδολος όσο η νοσταλγία απλών Κούρδων για τις προγονικές εστίες. Ο Τζιχάνγκιρ Αχμαντί έχει πάντως δύο επιθυμίες: από τη μία την επιστροφή στο χωριό του – το μεγάλο όραμα των ομοεθνών του. Και από την άλλη, ορμώμενος από αναγκαίο ρεαλισμό, να πάρει άσυλο στον Καναδά. Εκεί όπου κατάφεραν να μεταναστεύσουν τα παιδιά του, μακριά από τις διαρκείς ματαιώσεις της Μέσης Ανατολής.
Ελβίρα Κρίθαρη, kathimerini.gr