Από την ομάδα Facebook “Αρμένιοι και φίλοι Αρμενίων”
Της Artemis Nahabedian
Ταλαάτ Πασάς, η Γενοκτονία των Αρμενίων και η επίδραση στην εξέλιξη του διεθνούς δικαίου
Ο Ταλαάτ Πασάς αποτέλεσε κεντρική προσωπικότητα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά την περίοδο του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου και κύριο οργανωτή της Γενοκτονίας των Αρμενίων. Ως Υπουργός Εσωτερικών και αργότερα Μεγάλος Βεζίρης, οι ενέργειες του και οι πολιτικές του διαμόρφωσαν δραματικά την τύχη εκατοντάδων χιλιάδων Αρμενίων.
Οι προσωπικές απόψεις του Ταλαάτ για τους Αρμένιους καταγράφονται σε διάφορα τηλεγραφήματα και έγγραφα της εποχής, καθώς και στις μαρτυρίες ξένων διπλωματών όπως ο Henry Morgenthau Sr.. Στα έγγραφα αυτά φαίνεται να θεωρούσε τους Αρμένιους ως απειλή για τη σωτηρία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, δικαιολογώντας τις μαζικές εκτοπίσεις και τις σφαγές ως αναγκαία μέτρα. Τα τηλεγραφήματα αυτά, γνωστά ως «τηλεγραφήματα Ταλαάτ», περιγράφουν εντολές για εκτοπισμούς χωρίς διάκριση ηλικίας ή φύλου και αποδίδουν την κεντρική ευθύνη στον ίδιο.
Ο Ταλαάτ διατηρούσε προσωπικές σημειώσεις γνωστές ως «Μαύρο Βιβλίο», όπου κατέγραφε στατιστικά στοιχεία για τον πληθυσμό των Αρμενίων πριν και μετά τις εκτοπίσεις. Οι αριθμοί αυτοί δείχνουν δραματική μείωση των αρμενικών κοινοτήτων σε πολλές επαρχίες, γεγονός που ενισχύει την εκτίμηση των ιστορικών για την οργανωμένη φύση των μαζικών θανάτων και των εκτοπισμών.
Μετά το τέλος του πολέμου και την αποτυχία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η Αρμενική Επαναστατική Ομοσπονδία οργάνωσε τη μυστική επιχείρηση Operation Nemesis, με στόχο την εξόντωση των υπευθύνων για τη γενοκτονία. Ο Σογομόν Τεχλιριάν ανέλαβε την εκτέλεση του Ταλαάτ Πασά στο Βερολίνο στις 15 Μαρτίου 1921. Η εκτέλεση πραγματοποιήθηκε δημόσια, με τον Τεχλιριάν να συλλαμβάνεται αμέσως και να παραδίδεται στη γερμανική δικαιοσύνη.
Η δίκη του Τεχλιριάν στο Βερολίνο προσέλκυσε διεθνές ενδιαφέρον. Παρουσιάστηκαν στοιχεία για τη γενοκτονία και τις προσωπικές απώλειες του εκτελεστή, και το δικαστήριο τον αθώωσε το 1921, κρίνοντας ότι η πράξη του ήταν αντίδραση σε εγκλήματα που δεν τιμωρήθηκαν. Η δίκη μετατράπηκε ουσιαστικά σε μία πρώιμη διεθνή συζήτηση για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, φωτίζοντας την ανάγκη νομικής προστασίας των πληθυσμών από οργανωμένη βία.
Η υπόθεση του Ταλαάτ και του Τεχλιριάν επηρέασε βαθιά τη διεθνή νομική σκέψη. Ο Ραφαήλ Λέμκιν, μελετώντας τη γενοκτονία των Αρμενίων και τη δίκη, θέτει το θεμελιώδες ερώτημα:
“Γιατί τιμωρείται ένας άνθρωπος που σκοτώνει έναν άλλον, αλλά όχι εκείνος που καταστρέφει εκατομμύρια;”
Αυτό το ερώτημα οδήγησε τον Λέμκιν το 1944 να διατυπώσει τον όρο “γενοκτονία” (genocide), συνδέοντας το λατινικό “-cide” (σκοτώνω) με το ελληνικό “genos” (γένος, λαός). Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τα εγκλήματα του Ολοκαύτωμα, οι ιδέες του Λέμκιν οδήγησαν στη Σύμβαση του ΟΗΕ για τη Γενοκτονία το 1948, θεσπίζοντας τη γενοκτονία ως διεθνές έγκλημα και θέτοντας το πλαίσιο για τη διεθνή προστασία των πληθυσμών.
Η ιστορία του Ταλαάτ Πασά, από τις πολιτικές του αποφάσεις και το “Μαύρο Βιβλίο”, μέχρι τη εκτέλεση του και τη δίκη του Τεχλιριάν, συνδέεται άμεσα με την καθιέρωση των εννοιών της διεθνούς ποινικής δικαιοσύνης. Η δράση του και οι συνέπειες της πολιτικής του υπενθυμίζουν ότι η βία κατά μεγάλων πληθυσμών δεν μπορεί να δικαιολογείται, ενώ η μελέτη αυτών των γεγονότων οδήγησε στην καθιέρωση μέτρων για την προστασία της ανθρωπότητας και στην εδραίωση του διεθνούς δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η επιχείρηση Nemesis θεωρείται από πολλούς μία από τις σημαντικότερες οργανωμένες “επιχειρήσεις εκδίκησης” για εγκλήματα πολέμου, διότι…
έφερε διεθνή προσοχή στη γενοκτονία των Αρμενίων και…επηρέασε τη σκέψη που αργότερα οδήγησε στη δημιουργία των νόμων για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.Η επ. Nemesis εκτέλεσε και άλλους πρώην αξιωματούχους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας…
Τον Σαΐντ Χαλίμ Πασά, το 1921 στη Ρώμη (πρώην Μεγάλο Βεζίρη)
Τον Τζεμάλ Πασά, το 1922 στην Τιφλίδα
(έναν από τους τρεις κύριους ηγέτες των Νεοτούρκων)
και τον Μπεχαεντίν Σακίρ, το 1922 στο Βερολίνο (ηγετικό μέλος των Νεοτούρκων)
Σήμερα τα ερωτήματα αυξήθηκαν σχετικά με τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.
Υπάρχει εφαρμογή των μέτρων;
Ποιοι οφείλουν να το κάνουν;
Επηρεάζονται; Κατευθύνονται;
Γιατί παραμένουν ατιμώρητοι όσοι εξακολουθούν να καταστρέφουν λαούς και να αφανίζουν έθνη;
Υπάρχει εν τέλει δικαιοσύνη;
Σκέψεις μου…
Καλή Κυριακή
Άρτεμις 
