Σε έναν νέο διεθνή ανταγωνισμό που επεκτείνεται πλέον πολύ πέρα από τη Γη, η Ινδία επιχειρεί να αναδειχθεί σε μία από τις κεντρικές δυνάμεις της παγκόσμιας διαστημικής εποχής, αξιοποιώντας όχι μόνο τις τεχνολογικές της δυνατότητες αλλά και τη θέση της ως χώρας που μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στις παραδοσιακές διαστημικές δυνάμεις και τον Παγκόσμιο Νότο.
Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του ο Gurjit Singh, η αυξανόμενη αντιπαλότητα στο Διάστημα δημιουργεί για την Ινδία μια ιδιαίτερη ευκαιρία: να προωθήσει ένα μοντέλο στο οποίο η συνεργασία και όχι αποκλειστικά η αντιπαράθεση θα βρίσκεται στο επίκεντρο της εξερεύνησης του Διαστήματος.
Η Ινδία έχει αποκτήσει διεθνώς τη φήμη μιας αξιόπιστης και συγκριτικά χαμηλού κόστους διαστημικής δύναμης. Το επόμενο βήμα για το Νέο Δελχί είναι να μετατρέψει αυτή τη φήμη σε μακροχρόνιες διεθνείς συνεργασίες, με οικονομικές, επιστημονικές αλλά και γεωπολιτικές προεκτάσεις.
Από την εθνική ανάπτυξη στη Σελήνη
Η ιδιαιτερότητα του ινδικού διαστημικού προγράμματος βρίσκεται στις ίδιες τις καταβολές του.
Σε αντίθεση με τα αμερικανικά και σοβιετικά προγράμματα, τα οποία αναπτύχθηκαν μέσα στο περιβάλλον του Ψυχρού Πολέμου και του ανταγωνισμού των δύο υπερδυνάμεων, η ινδική προσπάθεια σχεδιάστηκε εξαρχής ως εργαλείο εθνικής και κοινωνικής ανάπτυξης.
Ο θεωρούμενος πατέρας του ινδικού διαστημικού προγράμματος, δρ. Vikram Sarabhai, συνέδεσε την ανάπτυξη διαστημικών τεχνολογιών με πρακτικές εφαρμογές για τον πληθυσμό: τηλεπικοινωνίες, μετεωρολογία, αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών, υγεία, γεωργία και εκπαίδευση.
Η φιλοσοφία αυτή εξακολουθεί να αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της ινδικής στρατηγικής και προσφέρει στο Νέο Δελχί ένα σημαντικό πλεονέκτημα στις σχέσεις του με τις χώρες του Παγκόσμιου Νότου, πολλές από τις οποίες ενδιαφέρονται περισσότερο για πρακτικές και οικονομικά προσιτές διαστημικές εφαρμογές παρά για αποστολές γοήτρου.
Ωστόσο, η Ινδία έχει πλέον περάσει σε ένα εντελώς διαφορετικό επίπεδο.
Οι αποστολές Chandrayaan, η αποστολή στον Άρη Mars Orbiter Mission, το ηλιακό παρατηρητήριο Aditya-L1 και το πρόγραμμα επανδρωμένων πτήσεων Gaganyaan αποδεικνύουν ότι η χώρα διαθέτει πλέον δυνατότητα σχεδιασμού και εκτέλεσης σύνθετων διαστημικών αποστολών.
Ιδιαίτερα η επιτυχής προσεδάφιση του Chandrayaan-3 κοντά στον νότιο πόλο της Σελήνης αποτέλεσε σημείο καμπής. Η Ινδία εισήλθε σε μια πολύ περιορισμένη ομάδα κρατών με δυνατότητα επιτυχούς ομαλής προσεδάφισης στη Σελήνη, αποδεικνύοντας ταυτόχρονα ότι μπορεί να πετύχει προηγμένα τεχνολογικά αποτελέσματα με σημαντικά χαμηλότερο κόστος σε σχέση με άλλες μεγάλες διαστημικές δυνάμεις.
Μια αγορά που οδεύει προς τα 1,8 τρισ. δολάρια
Η άνοδος της Ινδίας συμπίπτει με την εκρηκτική ανάπτυξη της παγκόσμιας διαστημικής οικονομίας.
Ο κλάδος αποτιμάται σήμερα σε περισσότερα από 600 δισ. δολάρια, ενώ εκτιμάται ότι μπορεί να προσεγγίσει τα 1,8 τρισ. δολάρια έως το 2035.
Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται πλέον στους πυραύλους και στις κρατικές αποστολές. Δορυφορικές επικοινωνίες, παρατήρηση της Γης, συστήματα πλοήγησης, υπηρεσίες για το κλίμα, ευρυζωνικές συνδέσεις μέσω δορυφόρων, υπηρεσίες εντός τροχιάς και μελλοντική εκμετάλλευση της Σελήνης δημιουργούν μια τεράστια νέα οικονομία.
Πολλά κράτη θέλουν να αποκτήσουν πρόσβαση σε αυτήν, χωρίς όμως να διαθέτουν δική τους τεχνολογική και βιομηχανική βάση.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες ευκαιρίες για την Ινδία.
Η έκρηξη του ιδιωτικού διαστημικού τομέα
Καθοριστικό σημείο υπήρξε η απελευθέρωση του ινδικού διαστημικού τομέα το 2020, όταν άνοιξε ουσιαστικά ο δρόμος για μεγαλύτερη συμμετοχή ιδιωτικών επιχειρήσεων.
Η δημιουργία του Indian National Space Promotion and Authorisation Centre (IN-SPACe), η ενίσχυση του εμπορικού ρόλου της NewSpace India Limited και η εμφάνιση δεκάδων νέων επιχειρήσεων δημιούργησαν ένα από τα ταχύτερα αναπτυσσόμενα διαστημικά οικοσυστήματα παγκοσμίως.
Εταιρείες όπως οι Skyroot Aerospace, Pixxel και Agnikul Cosmos αναπτύσσουν πυραύλους, δορυφορικές πλατφόρμες, γεωχωρικές εφαρμογές και προηγμένα συστήματα πρόωσης, προσελκύοντας τόσο διεθνείς πελάτες όσο και επενδυτικά κεφάλαια.
Το ζητούμενο πλέον είναι η διεθνοποίηση αυτού του οικοσυστήματος.
Η στρατηγική που περιγράφεται δεν θέλει την Ινδία απλώς ως έναν φθηνότερο προορισμό εκτόξευσης δορυφόρων. Στόχος είναι η δημιουργία ολοκληρωμένων πακέτων διαστημικής συνεργασίας, που θα μπορούν να περιλαμβάνουν σχεδιασμό και κατασκευή δορυφόρων, εκτοξεύσεις, διαχείριση αποστολών, επίγειους σταθμούς, εκπαίδευση αστροναυτών και τεχνολογική κατάρτιση.
Παράλληλα, οι υπηρεσίες αυτές μπορούν να συνδεθούν με κρίσιμους τομείς όπως η γεωργία, η αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών και η θαλάσσια ασφάλεια.
Το Διάστημα ως εργαλείο διπλωματίας
Η Ινδία έχει ήδη χρησιμοποιήσει τη διαστημική τεχνολογία ως μέσο άσκησης εξωτερικής πολιτικής.
Μέσω του South Asia Satellite παρείχε τηλεπικοινωνιακές και αναπτυξιακές δυνατότητες σε γειτονικές χώρες, ενώ ινδικοί πύραυλοι έχουν θέσει σε τροχιά εκατοντάδες ξένους δορυφόρους για κυβερνήσεις, πανεπιστήμια και ιδιωτικές εταιρείες.
Παράλληλα, η προσχώρηση της Ινδίας στις Artemis Accords δείχνει την πρόθεση του Νέου Δελχί να συμμετάσχει στο υπό διαμόρφωση διεθνές πλαίσιο για την ειρηνική εξερεύνηση της Σελήνης.
Οι συνεργασίες με τη NASA, την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος (ESA) και την ιαπωνική JAXA ενισχύουν ακόμη περισσότερο τις τεχνολογικές και επιστημονικές δυνατότητες της χώρας.
Το Νέο Δελχί επιχειρεί ταυτόχρονα να διαφοροποιήσει τη δική του πρόταση προς τον Παγκόσμιο Νότο: συνεργασία βασισμένη στην οικονομική προσιτότητα, την αξιοπιστία και την αμοιβαιότητα, χωρίς τη δημιουργία απόλυτης τεχνολογικής εξάρτησης.
Με αυτόν τον τρόπο, η διαστημική διπλωματία μετατρέπεται σε έναν ακόμη μοχλό της ευρύτερης ινδικής εξωτερικής πολιτικής.
Η μάχη για τους κανόνες του Διαστήματος
Υπάρχει όμως και μια βαθύτερη γεωπολιτική διάσταση.
Καθώς ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία και άλλες δυνάμεις εντείνουν τη δραστηριότητά τους πέρα από την ατμόσφαιρα, το μεγάλο ζήτημα των επόμενων ετών δεν θα είναι μόνο ποιος θα φτάσει πού, αλλά και ποιος θα γράψει τους κανόνες.
Ο συνωστισμός σε κρίσιμες τροχιές, τα διαστημικά συντρίμμια, η αξιοποίηση εξωγήινων πόρων και η ισότιμη πρόσβαση στις νέες οικονομικές ευκαιρίες δημιουργούν ζητήματα για τα οποία το σημερινό διεθνές θεσμικό πλαίσιο δεν προσφέρει όλες τις απαντήσεις.
Η Ινδία φιλοδοξεί να έχει λόγο στη διαμόρφωση αυτού του νέου συστήματος.
Η παραδοσιακή προσήλωσή της στην ειρηνική χρήση του Διαστήματος, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη τεχνολογική της ισχύ, της επιτρέπει να διεκδικεί έναν ρόλο μεσολαβητή και διαμορφωτή συναινέσεων ανάμεσα στις προηγμένες διαστημικές δυνάμεις και στα κράτη που τώρα επιχειρούν να εισέλθουν στη νέα διαστημική οικονομία.
Για να το πετύχει, πάντως, θα χρειαστεί να συνεχίσει τις μεταρρυθμίσεις στο εσωτερικό της: ταχύτερες αδειοδοτήσεις, μεγαλύτερη πρόσβαση των επιχειρήσεων σε επενδυτικά κεφάλαια, ισχυρότερη προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας και στενότερη συνεργασία ανάμεσα σε πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα, κράτος και βιομηχανία.
Από περιφερειακή δύναμη σε παγκόσμιο διαστημικό παίκτη
Η επόμενη δεκαετία αναμένεται να είναι καθοριστική.
Η Ινδία διαθέτει πλέον έναν συνδυασμό που λίγες χώρες μπορούν να προσφέρουν: προηγμένη επιστημονική γνώση, χαμηλότερο κόστος, ισχυρή κρατική διαστημική υποδομή, αναπτυσσόμενο ιδιωτικό οικοσύστημα και πολιτικές σχέσεις τόσο με τη Δύση όσο και με μεγάλο μέρος του Παγκόσμιου Νότου.
Εφόσον καταφέρει να συνδυάσει αυτά τα στοιχεία, το διαστημικό της πρόγραμμα μπορεί να εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της παγκόσμιας στρατηγικής της Ινδίας.
Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι πλέον μόνο η κατάκτηση της Σελήνης ή η αποστολή ανθρώπων στο Διάστημα. Είναι η δημιουργία ενός διεθνούς δικτύου κρατών, επιχειρήσεων και επιστημονικών φορέων που θα συνδέονται με την Ινδία μέσω της διαστημικής τεχνολογίας.
Και σε έναν κόσμο όπου ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων γίνεται ολοένα σκληρότερος, το Νέο Δελχί επιχειρεί να παρουσιάσει μια διαφορετική πρόταση: να μετατρέψει το Διάστημα όχι μόνο σε πεδίο ισχύος, αλλά και σε πεδίο συνεργασίας — με την Ινδία στο κέντρο του.