Γράφει ο Γιάννος Χαραλαμπίδης, ΣΗΜΕΡΙΝΗ
Η αεροπορική Βάση «Ανδρέας Παπανδρέου» αποκτά, πλέον, αμερικανικό και συμμαχικό χαρακτήρα, με την προοπτική να έχει τη δυνατότητα φιλοξενίας φίλιων δυνάμεων του ΝΑΤΟ, της ΕΕ και του Ισραήλ, ειδικώς σε περιόδους κρίσης. Ήδη, η Κυπριακή Δημοκρατία έχει υπογράψει συμφωνία με τις ΗΠΑ, εξ ου και οι προσφορές για την αναβάθμιση της Βάσης. Όπως πληροφορούμαστε, το κόστος υπολογίζεται να φτάσει περίπου τα 30 εκατομμύρια ευρώ. Τα δεδομένα αυτά και ειδικότερα η όποια εναλλακτική επιλογή μπορεί η Κύπρος να προσφέρει στις ΗΠΑ, στο ΝΑΤΟ και σε άλλους συμμάχους δυσαρεστεί την Τουρκία, η οποία δυσανασχετεί. Ούτε στους Βρετανούς αρέσουν τα τεκταινόμενα, αλλά με ποιο αιτιολογικό θα πουν όχι στους Αμερικανούς, οι οποίοι εντάσσουν το όλο εγχείρημα στη συμμαχική συλλογική ασφάλεια;
Διοίκηση, επιχειρησιακές ικανότητες
Συναφείς πληροφορίες αναφέρουν ότι, επί τη βάσει της συμφωνίας μεταξύ Κύπρου και ΗΠΑ, η διοίκηση της Βάσης παραμένει στην Εθνική Φρουρά, δηλαδή στην Κυπριακή Δημοκρατία. Επιχειρησιακά, όμως, θα είναι δύσκολο να πιστέψει κάποιος ότι δεν θα είναι υπό την αιγίδα των ΗΠΑ, όταν μάλιστα τις αφορά άμεσα και όταν πρόκειται για συντονισμό ενεργειών. Ταυτοχρόνως, θα ήταν δυνατό να επισημανθούν τα ακόλουθα:
Πρώτον: Οι Αμερικανοί θα προσφέρουν το “know how” για την αναβάθμιση της Βάσης, που θα περιλαμβάνει μεταξύ άλλων: 1. Επιμήκυνση του διαύλου του αεροδρομίου. 2. Νέα ραντάρ και άλλα συστήματα επικοινωνίας, που θα είναι συνδεμένα με τις κυπριακές και αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις. Ή και με άλλες συμμαχικές. 3. Ενίσχυση του εγγύς συστήματος αεράμυνας της Βάσης. Γίνεται δε αντιληπτό ότι θα είναι δικτυωμένο κατ’ ελάχιστον με τις ΗΠΑ. 4. Σύγχρονες υπόγειες αποθήκες καυσίμων.
Δεύτερο: Θα υπάρχει δυνατότητα: 1) Στάθμευσης και ανεφοδιασμού ελικοπτέρων (από αεροπλανοφόρα), καθώς και μεταγωγικών και μαχητικών αεροσκαφών. 2) Παροχής πάσης φύσεως διευκολύνσεων σε περιόδους ειρήνης, αλλά κυρίως κρίσεων (μεταφορά στρατευμάτων, τραυματιών ή/και ανάληψη ανθρωπιστικών δράσεων), που καθιστά τη Βάση κόμβο για επιχειρήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και Μέση Ανατολή. 3) Επιχειρήσεων επιτήρησης, θαλάσσιας έρευνας και διάσωσης, καθώς και υποστήριξης UAV ή αεροσκαφών ναυτικής συνεργασίας. 4) Κοινών ασκήσεων με Κύπρο και εταίρους, που σημαίνει την ενίσχυση διαλειτουργικότητας με δυνάμεις ΝΑΤΟϊκών κρατών στην περιοχή και με το Ισραήλ, με το οποίο ήδη υπάρχει μια τέτοια συνεργασία.
Δαπάνες και ανταλλάγματα
Για την κάλυψη των δαπανών, που ειδικώς για την Κύπρο θεωρούνται ως επένδυση στον τομέα της ασφάλειας και της όποιας γεωπολιτικής και γεωστρατηγικής αναβάθμισης, υπάρχουν δυο επιλογές: Η μία είναι να βρεθεί μια φόρμουλα να πληρωθούν από κοινού με τις ΗΠΑ και η άλλη είναι να γίνει πλήρης ανάληψη των εξόδων από την κυπριακή Κυβέρνηση στη λογική τής «μεγαλύτερης αυτονομίας» ή/και με την ανταλλαγή από πλευράς Αμερικανών σε οπλικά συστήματα εφόσον δεν υπάρχει πλέον το εμπάργκο και οι σχέσεις των δύο χωρών έχουν περάσει σε μια νέα φάση.
Ο μονοπωλιακός ρόλος που σπάει και το Ιντζιρλίκ
Τόσο η Άγκυρα όσο και το Λονδίνο, που διαθέτουν Βάσεις στο νησί, βλέπουν τον άλλοτε δικό τους «μονοπωλιακό» ρόλο να σπάει, με τους Αμερικανούς να έχουν πλέον μια Βάση στην Ανατολική Μεσόγειο για πολλαπλές χρήσεις, που αναβαθμίζει την Κύπρο γεωπολιτικά και γεωστρατηγικά. Υπάρχει μάλιστα σύνδεση με τη Βάση του Ιντζιρλίκ στην Τουρκία, στην εξής στρατηγική λογική: 1. Η μεν Βάση αυτή χρησιμοποιείται για τη Μέση Ανατολή, πλησίον της Συρίας και του Ιράκ για βαριά επιχειρησιακή χρήση διαθέτοντας ακόμη και πυρηνικά, παρότι οι ΗΠΑ ποτέ δεν επιβεβαίωσαν ή διέψευσαν κάτι τέτοιο. Η δε Βάση «Ανδρέας Παπανδρέου» μπορεί να καλύπτει την Ανατολική Μεσόγειο και την ασφάλεια του Ισραήλ ως κύριου συμμάχου των ΗΠΑ, και στο οποίο προσφέρεται στρατηγικό βάθος και ενίσχυση της αποτροπής. 2. Η Βάση στην Πάφο δημιουργεί συνθήκες στρατηγικής ευελιξίας στις ΗΠΑ και μερική εναλλακτική επιλογή – σε σχέση με το Ιντζιρλίκ – όταν η Τουρκία, όπως συνέβη το 2016, υψώνει φωνή και ενεργεί έως και εκβιαστικά, προκαλώντας προβλήματα στις σχέσεις της με τους Αμερικανούς. Εξ ου και οι όποιες αντιδράσεις της Άγκυρας για τη γεωστρατηγική αναβάθμιση της Κύπρου.
Οφέλη και ασφάλεια
Τα οφέλη των ΗΠΑ, ή ακόμη και του Ισραήλ από τις εξελίξεις αυτές, είναι δεδομένα. Το ερώτημα είναι τι πρόσθετα οφέλη θα έχει η ίδια η Κυπριακή Δημοκρατία και δη στην πράξη. Συν του ότι θα πρέπει να ιδωθεί στις πραγματικές της διαστάσεις, αλλά και μελλοντικά. Γιατί τονίζονται αυτά; Διότι, για παράδειγμα, και στην Ελλάδα διαθέτουν Βάσεις οι ΗΠΑ, αλλά τα «ήπια νερά του Αιγαίου» διατηρούνται – εν μέσω συχνών τουρκικών τρικυμιών – λόγω των υποχωρήσεων των Αθηνών και της εμπέδωσης των γκρίζων ζωνών και μιας μορφής συγκυριαρχίας, την οποία διεκδικεί και οικοδομεί η Άγκυρα. Από την άλλη, θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος ότι, εάν δεν ήταν οι ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ, θα ήταν δυνατό να ήταν χειρότερα τα πράγματα στο Αιγαίο για την Ελλάδα, καθώς και λιγότερες οι πιθανότητες αποτροπής πολέμου, τον οποίο οι ΗΠΑ δεν επιθυμούν, για ευνόητους λόγους. Κατά το παρελθόν, η Βάση «Α. Παπανδρέου» δεχόταν ενοχλήσεις από τους Τούρκους, που μετρούσαν αντιστάσεις και αντιδράσεις. Καταγράφονται, μάλιστα, και επεισόδια, που αφορούσαν τον εγκλωβισμό τουρκικών αεροσκαφών και δη από τους ρωσικούς πυραύλους TOR-M1, που είναι ακόμη σε λειτουργία. Λαμβάνοντας υπόψη τις νέες συνθήκες, που θα δημιουργηθούν, οι πιθανότητες τέτοιων προκλητικών πρακτικών μειώνονται δραματικά, διότι πώς οι Τούρκοι θα ήταν δυνατό να κτυπήσουν μια Βάση, όπου εδρεύουν και οι Αμερικανοί; Συνεπώς, είναι θετική η αναβάθμιση της Βάσης «Α. Παπανδρέου» για τη γεωστρατηγική της σημασία και τον συμμαχικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει, αλλά θα ήταν σφάλμα να εμφανιστεί ως πανάκεια της επίλυσης των ζητημάτων ασφάλειας και απειλών από την Τουρκία, κάτι που είναι συναφές με μια ευρύτερη στρατηγική, η οποία περιλαμβάνει τις υφιστάμενες συνθήκες, και εκείνες που θα δημιουργηθούν στο βάθος χρόνου, σε συνάρτηση με το Κυπριακό και την πολιτειακή μορφή της λύσης.
Στρατηγική σύνδεση με Βάση, Ελλάδα και λύση…
Επειδή τα περί στρατηγικής και της σημασίας μιας τέτοιας συμμαχικής σχέσης, ο γραφών και οι στήλες αυτές υποστήριζαν και ανέλυαν επί μακρόν, θα ήταν δυνατό να επισημανθούν τα εξής:
Πρώτον, πού είναι η Ελλάδα στο κάδρο των εξελίξεων, όταν η Βάση της Πάφου ονομάζεται «Ανδρέας Παπανδρέου», λόγω του ότι είχε οικοδομηθεί για τη μόνιμη στάθμευση ελληνικών πολεμικών αεροσκαφών στο πλαίσιο του Δόγματος του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου ένεκα της κατοχής και στη νομική, ηθική και εθνική λογική των εγγυητικών της δικαιωμάτων, εφόσον η Κύπρος είναι υπό κατοχήν και επιβάλλεται η υπεράσπιση της κυριαρχίας της;
Δεύτερο, ποια είναι η σύνδεση της όποιας γεωστρατηγικής αναβάθμισης με τις εξελίξεις στο Κυπριακό; Δηλαδή θα οικοδομείται αυτή η σχέση με τις ΗΠΑ: 1) Για μια διχοτομική λύση ομοσπονδίας ή για την αποκατάσταση της παραβιασθείσας εννόμου τάξεως από την Τουρκία και της πλήρους εφαρμογής των αρχών και αξιών της ΕΕ και των ιδίων των ΗΠΑ, όπως αυτές καταγράφονται στο Σύνταγμα των Αμερικανών; 2) Για να μοιραστούν εν συνεχεία σε μιαν αποστρατιωτικοποιημένη Κύπρο, τμήματα της κυπριακής κυριαρχίας, οι Αμερικανοί με τους Βρετανούς και τους Τούρκους. Εφόσον δε οι τελευταίοι είναι οι πιο ισχυροί στην περιοχή, σε αυτούς θα αναθέσουν οι Σύμμαχοι την ευθύνη για τα δικά μας θέματα ασφάλειας. Τονίζεται, μάλιστα, ότι οι Βάσεις, καθότι συνιστούν τμήμα της άμυνα κ.λπ, ανήκουν στον σκληρό πυρήνα της κυριαρχίας των κρατών. Ως εκ τούτου, εάν δεν μπορούν να ασκούν την κυριαρχία τους αξιοπρεπώς και επαρκώς, καθίστανται προτεκτοράτα. Βεβαίως, στο παιχνίδι είναι και οι Ισραηλινοί, που βρίσκονται σε αντιπαράθεση με τους Τούρκους, άρα, ορθώς μπορεί να ισχυριστεί κάποιος ότι θα μπορούσαν να διαδραματίσουν εξισορροπητικό ρόλο προς δικό μας όφελος. Όμως, δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι οι ΗΠΑ επιδιώκουν να τα βρουν οι δυο σύμμαχοί τους, δηλαδή το Ισραήλ και η Τουρκία. Ποιος, μάλιστα, ξέρει τι θα συμβεί όταν θα φύγει ο Νετανιάχου; Και αν τελικά αλλάξει η υφιστάμενη κατάσταση μεταξύ των δύο χωρών, ποια θα είναι η δική μας τύχη; Θα μπει ή όχι στον πολυτεμαχισμό της κυριαρχίας μας – εκτός των άλλων – και το Ισραήλ; Και θα συμβεί αυτός ο πολυτεμαχισμός, πότε; Εάν η λύση δεν είναι δημοκρατική και αν πρόκειται για μια ομοσπονδία, συνομοσπονδιακού χαρακτήρα, δυο ισότιμων συνιστώντων κρατών με πολιτική ισότητα και διχοτομημένη την εκτελεστική εξουσία και στην ουσία την κυριαρχία στη βάση της εκ περιτροπής Προεδρίας και των κρυφών βέτο…
Προθάλαμος ΝΑΤΟ και κυριαρχία
Εποικοδομητικά ομιλούντες, ποια είναι η στρατηγική επιβίωσης επί όλων αυτών των ερωτημάτων, κύριε Πρόεδρε; Η αναβάθμιση της Βάσης «Α. Παπανδρέου» και η εμπλοκή των ΗΠΑ πρέπει στρατηγικά ν’ αποτελεί βήμα και εργαλείο για σωστά παραπέρα βήματα, για μια βιώσιμη δημοκρατική λύση με προθάλαμο την ένταξη στο ΝΑΤΟ, που θα απαλλάσσει πλήρως την Κύπρο από τον στρατό κατοχής και θα δημιουργεί ένα νέο σύστημα ασφάλειας και εγγυήσεων, το οποίο δεν θα τεμαχίζει, αλλά θ’ αποκαθιστά την εδαφική ακεραιότητα, καθώς και τη μία και ενιαία κυριαρχία ενός ενιαίου κράτους.
Η Βάση «Ανδρέας Παπανδρέου» µε ένθετη φωτογραφία τα αµερικανικά ελικοφόρα αεροσκάφη V22-Osrpey. Η σύνθετη δορυφορική φωτογραφία είχε ληφθεί κατά τη διάρκεια της κρίσης και του πολέµου στη Μέση Ανατολή. Αποτελεί αδιάψευστο µάρτυρα ότι η Βάση της Πάφου χρησιµοποιείται ήδη από τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ. Το επόµενο βήµα είναι αυτό της αναβάθµισης.