Σε μια συζήτηση με έντονο ιδεολογικό, ιστορικό και γεωπολιτικό φορτίο στην εκπομπή «Λόγος Ρωμαϊκός», ο καθηγητής Γεωπολιτικής και Σύγχρονων Στρατιωτικών Τεχνολογιών Κωνσταντίνος Γρίβας επιχείρησε να δώσει μια συνολική ερμηνεία της Ελληνικής Επανάστασης, όχι ως ενός στενά εθνικού γεγονότος, αλλά ως μιας ιστορικής τομής με βαθιές διεθνείς συνέπειες.
Ο κ. Γρίβας υποστήριξε ότι η Επανάσταση του 1821 δεν μπορεί να διαβαστεί μέσα από τα στενά σχήματα που κυριάρχησαν επί δεκαετίες στη δημόσια αφήγηση. Όπως τόνισε, δεν υπήρξε προϊόν της Γαλλικής Επανάστασης, ούτε μια ξαφνική αφύπνιση των Ελλήνων, αλλά η κορύφωση ενός μακρού, αδιάκοπου αγώνα του ελληνισμού απέναντι στην οθωμανική κυριαρχία. Στη συλλογιστική του, το 1821 ήταν το τελευταίο και αποφασιστικό επεισόδιο ενός διαρκούς πολέμου και μιας διαχρονικής άρνησης ήττας.
Στο επίκεντρο της τοποθέτησής του βρέθηκε η άποψη ότι η Ελληνική Επανάσταση υπήρξε μια «γεωπολιτική βόμβα» για το διεθνές σύστημα της εποχής. Ο καθηγητής συνέδεσε το ’21 με τις μεγάλες ανατροπές που είχαν προηγηθεί με την Αμερικανική και τη Γαλλική Επανάσταση, επιμένοντας όμως ότι η ελληνική περίπτωση είχε μια ιδιαιτερότητα: δεν επεδίωκε απλώς τη δημιουργία ενός μικρού εθνικού κράτους, αλλά εξέφραζε, κατά τη δική του ανάγνωση, μια δυναμική ιστορικής και πολιτισμικής επαναφοράς του ελληνισμού ως ευρύτερου γεωπολιτικού μεγέθους.
Κατά τον Κωνσταντίνο Γρίβα, αυτή ακριβώς η δυναμική εξηγεί γιατί οι μεγάλες δυνάμεις της εποχής αντιμετώπισαν την Επανάσταση με βαθιά καχυποψία. Όπως ανέφερε, ούτε η Ρωσία ούτε οι δυτικές δυνάμεις επιθυμούσαν την ανάδυση ενός ισχυρού ελληνικού πόλου στον πιο κομβικό, όπως είπε, γεωπολιτικό χώρο του πλανήτη. Στο σκεπτικό του, οι ξένες παρεμβάσεις δεν έγιναν πρωτίστως για να «σωθεί» η Ελλάδα, αλλά για να περιοριστεί, να ελεγχθεί και να ενταχθεί σε ένα καλούπι συμβατό με τις ισορροπίες ισχύος της εποχής.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στη διπλωματική ωριμότητα των επαναστατημένων Ελλήνων, σημειώνοντας πως, παρά το γεγονός ότι δεν υπήρχε ακόμη συγκροτημένο κράτος, ήδη συγκροτούνταν πολιτικά σχήματα, θεσμικές μορφές εκπροσώπησης και μηχανισμοί εξωτερικής πολιτικής. Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε και το γεγονός ότι οι επαναστατημένοι Έλληνες μπόρεσαν να κινηθούν σε ένα σύνθετο διεθνές περιβάλλον, αξιοποιώντας ανταγωνισμούς και παίζοντας, όπως είπε, ένα πολυπολικό παιχνίδι ισορροπιών ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις.
Αναφερόμενος στον Ιωάννη Καποδίστρια, ο καθηγητής Γρίβας τον περιέγραψε ως την κατεξοχήν προσωπικότητα που διέθετε συνείδηση τόσο του ιστορικού βάθους του ελληνισμού όσο και της πραγματικής λειτουργίας του διεθνούς συστήματος. Τόνισε ότι ο Καποδίστριας δεν έβλεπε την Ελλάδα ως ένα απλό μικρό κρατίδιο, αλλά ως φορέα ιστορικής συνέχειας, πολιτισμικής ισχύος και δυνητικά αυτόνομης γεωπολιτικής παρουσίας. Στην ανάλυσή του, εάν ο πρώτος κυβερνήτης είχε περισσότερο χρόνο, η πορεία του ελληνικού κράτους θα μπορούσε να ήταν ριζικά διαφορετική.
Ο Κωνσταντίνος Γρίβας στάθηκε επίσης στη στρατιωτική διάσταση της Επανάστασης, απορρίπτοντας τις προσεγγίσεις που απαξιώνουν τους αγωνιστές ως άτακτες και ανοργάνωτες δυνάμεις. Αντίθετα, ανέδειξε τη μαχητική κουλτούρα των κλεφτών και αρματολών, τη βαθιά πολεμική εμπειρία τους, αλλά και την αίσθηση ιστορικής συνέχειας που, κατά τον ίδιο, έφερε μέσα του ο ελληνικός πολεμιστής της εποχής. Στην οπτική του, αυτή η παράδοση φτάνει αργότερα μέχρι τον εύζωνα, τον οποίο χαρακτήρισε ως πρότυπο απόλυτου πολεμιστή στο ελληνικό στρατιωτικό φαντασιακό.
Σημαντικό μέρος της συνέντευξης αφιερώθηκε στη σχέση Ελληνισμού και Ορθοδοξίας, με τον κ. Γρίβα να υποστηρίζει ότι η σύζευξη αυτών των δύο στοιχείων παράγει μια πολιτισμική δύναμη με πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα από το περιορισμένο μέγεθος του σύγχρονου ελληνικού κράτους. Υποστήριξε ότι η Ελλάδα, πέρα από τα στενά κρατικά της όρια, εξακολουθεί να διαθέτει χαρακτηριστικά πολιτισμικής υπερδύναμης, εφόσον κατανοήσει το ιστορικό της βάθος και λειτουργήσει με αυτοσυνείδηση.
Κλείνοντας, ο καθηγητής συνέδεσε ανοιχτά το 1821 με το σήμερα, λέγοντας ότι η Ελλάδα βρίσκεται ξανά σε μια εποχή μεγάλων ανακατατάξεων, σε μια περιοχή εξαιρετικής στρατηγικής σημασίας και απέναντι σε μια Τουρκία με αυξημένες φιλοδοξίες. Το βασικό του μήνυμα ήταν ότι η χώρα δεν έχει την πολυτέλεια να σκέφτεται φοβικά ή εξαρτημένα, αλλά οφείλει να επανανακαλύψει την ιστορική της αυτοσυνειδησία, να κινηθεί πολυπολικά και να διεκδικήσει ρόλο πρωταγωνιστή και όχι παθητικού παρατηρητή των εξελίξεων.