Γράφει ο Αλέξιος Παναγόπουλος
Στον σύγχρονο κόσμο της έντονης γεωπολιτικής ρευστότητας, ολοένα και περισσότεροι συγγραφείς, πολιτικοί επιστήμονες, βιοπολιτικοί, βιοηθικοί, νομικοί, θεολόγοι, μοναχοί και ερευνητές της ορθόδοξης πνευματικής παράδοσης επιχειρούν να ερμηνεύσουν τα διεθνή κοσμογονικά γεγονότα όχι μόνο μέσα από τα εργαλεία της πολιτικής επιστήμης και των διεθνών σχέσεων, αλλά και υπό το πρίσμα της βιβλικής ιστορίας και της εσχατολογικής θεολογίας ή της ραβινικής θεολογίας.
Η συζήτηση αυτή, επανέρχεται συχνά στους κύκλους του Αγίου Όρους και της Σλαβικής ή ρωσικής πνευματικής παράδοσης, συνδέει τα παγκόσμια γεγονότα με την προφητική διάσταση της Αγίας Γραφής, ιδιαίτερα με το βιβλίο της Αποκαλύψεως του Ιωάννου της Πάτμου.
Αγιορείτες πατέρες συχνά υπενθυμίζουν τον λόγο του Χριστού στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο:
«Θα ακούσετε για πολέμους και φήμες πολέμων· προσέξτε να μη ταραχθείτε, διότι πρέπει όλα αυτά να συμβούν, αλλά ακόμη δεν είναι το τέλος. Διότι θα σηκωθεί έθνος εναντίον έθνους και βασίλειο εναντίον βασιλείου, και θα υπάρξουν λιμοί, επιδημίες και σεισμοί σε διάφορους τόπους. Όλα αυτά είναι η αρχή των ωδίνων»
(Ματθ. 24:6-8).
Η ερμηνεία αυτού του λόγου από πολλούς πνευματικούς πατέρες συνδέεται με την πεποίθηση ότι η ιστορία της ανθρωπότητας βαδίζει προς μία κρίσιμη καμπή, όπου τα γεωπολιτικά και γεωστρατηγικά γεγονότα και οι πνευματικές εξελίξεις συμπλέκονται.
Ο όσιος Βαρσανούφιος της Όπτινα, είχε επισημάνει ότι όποιος διαβάζει την Αποκάλυψη πριν από το τέλος του κόσμου, θα είναι μακάριος, διότι θα μπορέσει να αναγνωρίσει, να φυλαχθεί, απ’ τα γεγονότα της εποχής του, με τις εικόνες που περιγράφονται στο βιβλικό κείμενο.
Κατά την άποψή του, η Αποκάλυψη αποτελεί ένα «μυστηριώδες βιβλίο», το οποίο αποκαλύπτεται σταδιακά, μέσα από την ίδια την ιστορία, στην ίδια την εποχή του. Στην ορθόδοξη πνευματική παράδοση υπάρχει επίσης η προτροπή να μελετάται συστηματικά το βιβλίο της Αποκαλύψεως τόσο στους ναούς, όσο και στα σπίτια, από όλους τους πιστούς – από τον απλό λαϊκό, μέχρι τον μοναχό και τον ιερέα.
Η προτροπή αυτή εκφράζεται χαρακτηριστικά στους στίχους κάποιων μοναχών:
«Ήρθε η ώρα όλοι να διαβάσουν την Αποκάλυψη, στα σπίτια, στους καθεδρικούς ναούς και στα μοναστήρια, όλοι όσοι επιζητούν τη σωτηρία εν Χριστώ, βασιλιάς, λαϊκός, ιερέας και μοναχός».
Στο ίδιο πνεύμα κινείται και μια ιδιαίτερα συζητημένη παράδοση που αποδίδεται σε αγιορείτικους κύκλους και συνδέεται με τον εν ζωή γέροντα Γαβριήλ των Καρυών του Αγίου Όρους. Σύμφωνα με αυτήν, ένας άγιος είχε αναφέρει ότι μια σειρά μεγάλων παγκόσμιων γεγονότων θα ξεκινούσε όταν θα συνέβαιναν τρεις συγκεκριμένες εξελίξεις στη διεθνή σκηνή.
- Πρώτον, η καταστροφή της Γάζας.
- Δεύτερον, η επίθεση στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
- Τρίτον, η πτώση του προέδρου της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Σύμφωνα με αυτή την παράδοση, τα δύο πρώτα γεγονότα θεωρείται ότι έχουν ήδη αρχίσει να πραγματοποιούνται στο πλαίσιο των σημερινών συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή. Το τρίτο σημείο – η πτώση της τουρκικής ηγεσίας – παρουσιάζεται ως το γεγονός που θα πυροδοτήσει μια νέα ιστορική φάση, χωρίς ωστόσο να είναι γνωστό τι ακριβώς θα ακολουθήσει.
Όπως τονίζεται χαρακτηριστικά, «ποια ακριβώς γεγονότα θα ξεκινήσουν, το γνωρίζει μόνο ο Θεός».
Η αντίληψη αυτή συνδέεται με την ευρύτερη πεποίθηση ότι η Μέση Ανατολή αποτελεί τον γεωπολιτικό πυρήνα των εσχατολογικών εξελίξεων. Η περιοχή όπου συναντώνται οι μεγάλες θρησκευτικές παραδόσεις του κόσμου, οι ενεργειακοί πόροι και οι ανταγωνισμοί των μεγάλων δυνάμεων, θεωρείται από πολλούς ως ο τόπος όπου μπορεί να πυροδοτηθούν ευρύτερες συγκρούσεις.
Η προοπτική ενός παγκόσμιου πολέμου έχει απασχολήσει πολλούς πολιτικούς επιστήμονες και σύγχρονους πνευματικούς πατέρες. Στα κείμενα που αποδίδονται στον γέροντα Ιωσήφ τον Βατοπαιδινό, αλλά και στον γέροντα Εφραίμ της Αριζόνας (τους είχα γνωρίσει προσωπικά), γίνεται λόγος για τον κίνδυνο μιας μεγάλης σύγκρουσης, η οποία ωστόσο πολλές φορές καθυστερεί λόγω της θείας πρόνοιας, για τη μετάνοια των ανθρώπων.
Όταν ρωτήθηκε ο γέροντας Εφραίμ γιατί ένας πόλεμος που είχε προαναφερθεί δεν συνέβη, σε συγκεκριμένο χρόνο, απάντησε ότι η προφητεία είχε πράγματι δοθεί, αλλά ο Θεός ανέβαλε την εκπλήρωσή της, λόγω της υπομονής και της αγάπης Του προς τον κόσμο.
Παρόμοια είναι και η σκέψη του Αγίου Σεραφείμ της Βίριτσας, ο οποίος είχε πει ότι ο Θεός μπορεί να περιμένει ακόμη και χίλια χρόνια, προκειμένου να σωθεί έστω και ένας άνθρωπος και να συμπληρωθεί ο αριθμός των πεπτωκότων αγγέλων.
Στην παράδοση αυτή εμφανίζονται επίσης προφητικές αναφορές σε μεγάλες γεωπολιτικές ανακατατάξεις. Γίνεται λόγος και για πιθανό Κραχ και κατάρρευση του δολαρίου, για εσωτερικές συγκρούσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και για μια ευρύτερη σύγκρουση μεταξύ ΝΑΤΟ Δύσης και της Ρωσίας και τέλος τέλος για την μεγάλη σύγκρουση του Αρμαγεδώνα, της Κίνας με τις δυνάμεις του Αντιχρίστου.
Παράλληλα, σε ορισμένες πηγές διατυπώνονται προβλέψεις για μελλοντικές αλλαγές στα σύνορα της Ρωσίας και για μεγάλες γεωπολιτικές ανακατατάξεις στην Ευρασία.
Ιδιαίτερη θέση σε αυτές τις ερμηνείες κατέχουν οι λόγοι του Αγίου Παϊσίου του Αγιορείτου (με τον οποίο συνομιλούσα από το 1981-1994).
Σύμφωνα με μια ευρέως διαδεδομένη παράδοση, ο Άγιος Παϊσιος είχε αναφέρει ότι σημαντικό σημείο των εξελίξεων θα είναι η καταστροφή του τεμένους του Ομάρ, στην Ιερουσαλήμ, γεγονός που θα συνδεθεί με την προσπάθεια της ανοικοδόμησης του Ναού του Σολομώντα, όπου θα πρέπει να ενθρονιστει ο ψευτομεσσίας που θα πλανήσει παρά πολλούς και εκλεκτούς δηλαδή και ρασοφόρους.
Σε αυτό το πλαίσιο, πολλοί πιστεύουν ότι θα δημιουργηθούν οι συνθήκες για την εμφάνιση του Αντιχρίστου, ο οποίος θα παρουσιαστεί ως δήθεν μεσσίας, ενώ κατά τον Ιώ.Χρυσόστομο θα είναι άνθρωπος με όλη την σατανική ενέργεια μέσα του.
Η σκέψη αυτή συνδέεται με το βιβλικό χωρίο της Αποκαλύψεως που μιλά για την πτώση της «Μεγάλης Βαβυλώνας»:
«Έπεσε, έπεσε η μεγάλη Βαβυλώνα»
(Αποκ. 18:2).
Στο ίδιο πνεύμα, ορισμένες παραδόσεις της ορθόδοξης ρωσικής πνευματικής γραμματείας, με ευσεβείς πόθους μιλούν για μια μελλοντική πνευματική αναγέννηση της Ρωσίας και για την εμφάνιση ενός ορθόδοξου ηγεμόνα, που θα αναλάβει ρόλο υπεράσπισης της πίστης. Οψόμεθα.
Στα κείμενα αυτά αναφέρεται ότι η Ρωσία θα γνωρίσει περίοδο μεγάλων δοκιμασιών, αλλά τελικά θα αναγεννηθεί πνευματικά.
Παράλληλα, προφητικές παραδόσεις που αποδίδονται στον Άγιο Θεοφάνη της Πολτάβα και στον Άγιο Λαυρέντιο του Τσερνίγκοφ μιλούν για την πιθανότητα αποκατάστασης μιας μορφής μοναρχίας στη Ρωσία, καθώς και για την ενότητα των ορθόδοξων Σλαβικών λαών σε έναν ευρύτερο πνευματικό συνασπισμό.
Στο ίδιο πλαίσιο εμφανίζονται και προφητείες που σχετίζονται με την Τουρκία και την Κωνσταντινούπολη. Σύμφωνα με λόγους που αποδίδονται στον Άγιο Παΐσιο, ενδέχεται να υπάρξει μεγάλος πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας, ο οποίος θα οδηγήσει σε δραματικές αλλαγές στην περιοχή. Σε αυτή την παράδοση των ευσεβών πόθων αναφέρεται ακόμη ότι η Αγία Σοφία θα επανέλθει σε χριστιανική λειτουργική χρήση, δίχως να μας λένε μήπως και υπό τον ίδιο τον Αντίχριστο και τα όργανα του.
Πέρα από τις διαφορετικές ερμηνείες (προσοχή: γιατί τίποτα από αυτά, δεν υπάρχει στην Αποκάλυψη, ούτε στην Πατερική Ερμηνεία της Αγίας Γραφής), που μπορεί να δώσει κανείς, σε ευσεβείς πόθους και σε αυτές τις παραδόσεις, είναι σαφές ότι αντικατοπτρίζουν μια βαθιά πνευματική αγωνία για την πορεία του κόσμου, με μία περίεργη ελπίδα Μεσοβασιλείας, κι όχι Ορθόδοξη.
Οι πόλεμοι, οι γεωπολιτικές εντάσεις και οι κοινωνικές κρίσεις συχνά οδηγούν τους ανθρώπους να αναζητούν απαντήσεις όχι μόνο στην γεωπολιτική ανάλυση, αλλά και στη θεολογική σκέψη.
Η σύγχρονη γεωπολιτική πραγματικότητα δείχνει ότι η ανθρωπότητα βρίσκεται σε περίοδο έντονων μεταβολών. Από την κρίση στη Μέση Ανατολή μέχρι τις μεγάλες αντιπαραθέσεις μεταξύ των παγκόσμιων δυνάμεων, το διεθνές γεωπολιτικο σύστημα φαίνεται να εισέρχεται σε μια νέα εποχή.
Για την ορθόδοξη πνευματική παράδοση, όμως, το ουσιαστικό μήνυμα των προφητειών δεν είναι η πρόβλεψη πολιτικών γεγονότων, αλλά η πρόσκληση σε μετάνοια, σε νήψη, σε αφύπνιση, και πνευματική εγρήγορση. Όπως τονίζεται επανειλημμένα στους λόγους των αγίων και των οσίων γερόντων, το σημαντικό δεν είναι να γνωρίζει κανείς πότε θα συμβούν τα ιστορικά γεγονότα, αλλά να είναι πνευματικά προετοιμασμένος για αυτά.
Στο τέλος, η εσχατολογική παράδοση της Εκκλησίας υπενθυμίζει ότι η ιστορία του κόσμου και του ανθρώπου δεν κατευθύνεται από τις ανθρώπινες δυνάμεις, αλλά από την πρόνοια του Θεού. Και μέσα σε αυτή την προοπτική, ακόμη και οι μεγάλες κρίσεις της ιστορίας, μπορούν να ιδωθούν ως κάλεσμα μετανοίας, για επιστροφή στην πίστη, στην ταπείνωση και στην ελπίδα της σωτηρίας.