Με αφορμή τις χθεσινές υπογραφές για τις έρευνες υδρογονανθράκων, ο καθηγητής Γεωπολιτικής Ιωάννης Μάζης παρενέβη στη «Ναυτεμπορική», σε συνομιλία με τη Μάγκυ Δούση, στηρίζοντας μεν τη στρατηγική ενεργειακής αξιοποίησης, αλλά κρούοντας ταυτόχρονα καμπανάκι για το πώς πρέπει να “διαβαστεί” η αμερικανική εμπλοκή και – κυρίως – για τα μηνύματα που εκπέμφθηκαν μετά την τελευταία συνάντηση του Έλληνα πρωθυπουργού με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
«Ο Φώσκολος τα έλεγε χρόνια – τότε μας χλεύαζαν»
Ο κ. Μάζης ξεκίνησε υπενθυμίζοντας ότι είχε στηρίξει δημόσια την άποψη του αείμνηστου γεωλόγου Αντώνη Φώσκολου για την ύπαρξη σημαντικών κοιτασμάτων, υποστηρίζοντας πως τότε τόσο ο ίδιος όσο και ο Φώσκολος είχαν στοχοποιηθεί με ειρωνείες. Έφτασε μάλιστα να παραπέμψει στον ισχυρισμό ότι τα συγκεκριμένα κοιτάσματα είχαν περιγραφεί ως μεγαλύτερα ακόμη και από το αιγυπτιακό υπερ-κοίτασμα Zohr, για να επισημάνει ότι πλέον η πραγματικότητα «αναγκάζει» την πολιτεία να προχωρήσει.
Κατά τον ίδιο, η υπογραφή που άνοιξε τον δρόμο για να μπουν μεγάλοι ενεργειακοί παίκτες «κλείνει» έναν κύκλο κωλυσιεργίας και μπορεί να οδηγήσει σε μια «άκρως δημιουργική δραστηριότητα» στην περιοχή – με την κρίσιμη υποσημείωση: να υπάρξει σωστή διαχείριση.
«Όταν έρχεται υπερδύναμη με κολοσσούς της, βλέπει “ενεργειακό σύστημα”, όχι κράτη»
Το πιο αιχμηρό κομμάτι της παρέμβασης ήταν η γεωπολιτική ανάγνωση της αμερικανικής εμπλοκής. Ο κ. Μάζης προειδοποίησε ότι μια υπερδύναμη, όταν μεταφέρει «κολοσσούς» για εξορυκτική δραστηριότητα, δεν αντιμετωπίζει την περιοχή ως άθροισμα κρατών και διενέξεων, αλλά ως ενιαίο ενεργειακό πεδίο.
Με απλά λόγια, όπως είπε, οι ΗΠΑ θα κινηθούν «ξεχωριστά με τη Λιβύη, ξεχωριστά με την Αίγυπτο» και – εμμέσως – και με άλλους παίκτες, αφήνοντας να εννοηθεί ότι σε αυτό το πλέγμα περιλαμβάνεται και η Τουρκία. Γι’ αυτό και έστειλε το μήνυμα «να κρατάμε μικρά καλάθια»: η επένδυση είναι θετική, αλλά δεν μεταφράζεται αυτόματα σε γεωπολιτική ασπίδα υπέρ της Ελλάδας.
Στο ίδιο πλαίσιο, ανέδειξε ως κρίσιμο δεδομένο ότι οι έρευνες «εγγίζουν» το τουρκολιβυκό μνημόνιο, σημειώνοντας πως αυτό μπορεί να γίνει πλεονέκτημα μόνο αν αξιοποιηθεί σωστά, διπλωματικά και επιχειρησιακά.
«Με ανησυχεί ο “μηχανισμός” αποφυγής εντάσεων: μήπως βαφτίσουν τα κυριαρχικά μας δικαιώματα “μονομερείς ενέργειες”;»
Από την ενεργειακή ατζέντα, ο κ. Μάζης πέρασε στις συνέπειες της τελευταίας ελληνοτουρκικής συνάντησης, λέγοντας ότι τον προβληματίζουν ιδιαίτερα οι αναφορές σε «μηχανισμούς διευθέτησης πιθανών εντάσεων» από «μονομερείς ενέργειες».
Η βασική του ένσταση ήταν πολιτική και νομική: η Ελλάδα, όπως τόνισε, κινείται εντός Δικαίου της Θάλασσας (το οποίο έχει κυρώσει), ενώ η Τουρκία όχι. Άρα, όταν μιλάμε για «μονομερείς ενέργειες», στην πράξη ανοίγει ο δρόμος η Τουρκία να βαφτίζει ως «μονομέρεια» την άσκηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Έδωσε μάλιστα συγκεκριμένο παράδειγμα: αν η Ελλάδα επιχειρήσει να προχωρήσει σε έργα όπως η πόντιση καλωδίου, θα μπορεί η Τουρκία – με βάση το νέο κλίμα – να αξιώνει «να μην το κάνετε» ή να ζητά «συμμετοχή», οδηγώντας, όπως είπε ωμά, σε συνδιαχείριση. «Αυτά να τα προσέχουμε», υπογράμμισε.
«Ad hoc διαιτησία αντί Χάγης; Γιατί να μην απαιτούμε κύρωση του Δικαίου της Θάλασσας;»
Ο καθηγητής έβαλε επίσης στο στόχαστρο τη συζήτηση περί προσφυγής σε διεθνές δικαιοδοτικό όργανο, εκφράζοντας αντίρρηση στη λογική μιας ad hoc διαιτησίας αντί της θεσμικής οδού του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης.
Κατά τον κ. Μάζη, εφόσον η Τουρκία επιδιώκει ευρωπαϊκές και αμυντικές αναβαθμίσεις (αναφέρθηκε σε φιλοδοξίες συμμετοχής σε ευρωπαϊκά σχήματα και σε εξοπλιστικές επιδιώξεις όπως τα F-35 και ο εκσυγχρονισμός των F-16), η Ελλάδα δεν έχει λόγο να εγκαταλείπει μοχλούς πίεσης και να μην απαιτεί από την Άγκυρα να κυρώσει το Δίκαιο της Θάλασσας και να πάει σε μόνιμο, θεσμικό δικαιοδοτικό όργανο. «Αυτά με προβληματίζουν πάρα πολύ», είπε χαρακτηριστικά.
«Ξεπλύναμε την Τουρκία – θα το δείξει σε Βρυξέλλες και Ουάσιγκτον»
Σε μια από τις πιο πολιτικά φορτισμένες αποστροφές, ο κ. Μάζης υποστήριξε ότι η εικόνα «καλής γειτονίας» μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο της Άγκυρας. Προειδοποίησε ότι η Τουρκία μπορεί να αξιοποιήσει το σχετικό υλικό και τις δηλώσεις ώστε να το προβάλει σε Βρυξέλλες και Ουάσιγκτον, υποστηρίζοντας: «Αφού είμαστε αγαπημένοι, γιατί δεν με δέχεστε;». Παρέπεμψε μάλιστα στη «Διακήρυξη των Αθηνών» ως προηγούμενο που, κατά την ανάγνωσή του, χρησιμοποιήθηκε επικοινωνιακά από την τουρκική πλευρά.
Συμβούλιο Ειρήνης: «Η Κύπρος μας έδωσε μαθήματα – δεν γίνεται να είσαι μόνο παρατηρητής όταν μέσα είναι Τουρκία και Αλβανία»
Τέλος, αναφέρθηκε στην υπόθεση του Συμβουλίου Ειρήνης, λέγοντας ότι αρχικά υπήρξαν αντιφατικά μηνύματα (ότι δεν αφορά τη χώρα, ότι θα ακολουθηθεί «ευρωπαϊκή γραμμή»), αλλά στη συνέχεια έγινε γνωστό ότι τελικά η Ελλάδα θα συμμετέχει.
Ο κ. Μάζης τάχθηκε υπέρ της ενεργής συμμετοχής, επικαλούμενος το παράδειγμα της Κύπρου και τη χρησιμότητα τέτοιων θεσμών στη διαμόρφωση συσχετισμών. Τόνισε ότι ο «παρατηρητής» ακούει, αλλά δεν επηρεάζει, γιατί δεν ψηφίζει, και πρόσθεσε ότι όταν στο ίδιο τραπέζι βρίσκονται Τουρκία και Αλβανία, η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να αφήνει τον συσχετισμό να γέρνει χωρίς αντιστάθμιση από Ελλάδα–Κύπρο.
Το συμπέρασμα της παρέμβασης
Η παρέμβαση του Ιωάννη Μάζη κινήθηκε σε δύο επίπεδα:
-
Στήριξη της ενεργειακής κίνησης ως ευκαιρίας που καθυστέρησε και πρέπει να “τρέξει”.
-
Καμπανάκι για την παγίδα του «εφησυχασμού»: οι υπερδυνάμεις κινούνται με λογική συστήματος, ενώ στο ελληνοτουρκικό πεδίο οι «μηχανισμοί» και οι διπλωματικές διατυπώσεις μπορεί να μετατραπούν σε οδό νομιμοποίησης τουρκικών αξιώσεων και πίεσης για συνδιαχείριση.