Με καθαρή «γεωπολιτική γλώσσα» και αιχμές για τα όρια της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας, η Σίσσυ Αλιγιζάκη, στην εκπομπή «Review» της Ναυτεμπορικής με την Ιρένα Αργύρη, αποτίμησε τα μηνύματα της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου και το πώς αναδιαμορφώνονται οι σχέσεις ΗΠΑ–Ευρώπης υπό το δόγμα “First America”.
Η συζήτηση άνοιξε από τις αναφορές ότι η φετινή Διάσκεψη «έδειξε αποτυχία», ενώ στάθηκε ιδιαίτερα στην εικόνα της αμερικανικής στάσης: κατά την ίδια, η ρητορική Trump κινείται με «υψηλή ισχύ» για την επίτευξη στόχων, πιέζοντας την Ευρώπη να επιταχύνει μια πορεία αυτονομίας που όμως σκοντάφτει στα ίδια, διαχρονικά εμπόδια.
«Στρατηγική αυτονομία» με… χειρόφρενο: ομοφωνία, εθνικά συμφέροντα και χρήμα
Η κεντρική της τοποθέτηση ήταν πως η Ευρωπαϊκή Ένωση δυσκολεύεται να γίνει πραγματικός στρατηγικός παίκτης επειδή:
-
η ΚΕΠΠΑ/Άμυνα περνά από την ομοφωνία, άρα «παγιδεύεται» στα εθνικά συμφέροντα των εταίρων,
-
τα ζητήματα “υψηλής πολιτικής” (κοντά στην εθνική κυριαρχία) είναι το σημείο όπου «δεν μπορούν να τα βρουν»,
-
και, κυρίως, η άμυνα θέλει χρηματοδότηση: με τη Γερμανία σε ύφεση και τα κράτη ήδη να πληρώνουν ΝΑΤΟ, το «διπλό ταμείο» για ευρωπαϊκή άμυνα είναι πολιτικά και δημοσιονομικά δύσκολο.
Στο ίδιο πλαίσιο, σχολίασε και τη γραμμή Ρούμπιο όπως αυτή ερμηνεύεται στη δημόσια συζήτηση: ότι οι υπερεθνικοί θεσμοί δεν μπορούν να «αντικαταστήσουν» τα έθνη-κράτη στα κρίσιμα θέματα, αφού η ΕΕ λειτουργεί υπερεθνικά κυρίως σε χαμηλής πολιτικής πεδία (οικονομία, εμπόριο, τελωνειακή ένωση), όχι εκεί όπου «ακουμπά η κυριαρχία».
Τι κρατά η Ελλάδα: «δίχτυ ασφαλείας», αλλά όχι για όλα
Στο ελληνικό ειδικό βάρος, η Αλιγιζάκη κινήθηκε ρεαλιστικά: η συμμετοχή στην ευρωπαϊκή «οικογένεια» λειτουργεί ως δείκτης ασφάλειας, όμως δεν καλύπτει τα πάντα. Κατά την τοποθέτησή της, η χώρα οφείλει να στηρίζεται στις δικές της δυνάμεις, κρατώντας συμμαχίες ως πολλαπλασιαστή ισχύος, όχι ως υποκατάστατο.
Ιράν–ΗΠΑ: «κανείς δεν θέλει να ξεφύγει» – αλλά το ατύχημα είναι ο κίνδυνος
Στο δεύτερο σκέλος, η συζήτηση πέρασε στη Μέση Ανατολή και την κλιμάκωση γύρω από το Ιράν: αποστολή του αεροπλανοφόρου Gerald Ford, αναφορές για υποστήριξη επικοινωνιών/πληροφόρησης προς διαδηλωτές, συνέχιση συνομιλιών με νέο γύρο στην Ελβετία.
Η βασική της εκτίμηση: και οι ΗΠΑ και το Ιράν φοβούνται το ίδιο πράγμα — να ξεφύγει η κατάσταση σε διευρυμένο πόλεμο. Οι λόγοι, όπως το έθεσε:
-
Η Αμερική έχει περάσει σε νέο δόγμα περιορισμένης εμπλοκής σε μακρινά μέτωπα και ο Trump δεν μπορεί εύκολα να «νομιμοποιήσει» στο εσωτερικό βαθύτερη εμπλοκή.
-
Το Ιράν γνωρίζει ότι δεν μπορεί να αναμετρηθεί στο μέγεθος με τις ΗΠΑ.
Ταυτόχρονα, έβαλε στη μέση τα Στενά του Ορμούζ: ακόμη κι αν η ενεργειακή «ανεξαρτησία» των ΗΠΑ είναι μεγαλύτερη απ’ το παρελθόν, το κλείδωμα των ροών θα χτυπήσει την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα, θα φέρει ύφεση και θα γυρίσει μπούμερανγκ και στην αμερικανική οικονομία.
Το μοντέλο που περιέγραψε είναι ξεκάθαρο: διαπραγμάτευση με όρους ισχύος (στρατιωτική αποτροπή/«κόκκινη γραμμή») + ήπια ισχύς (ψηφιακή πίεση/«ψηφιακή εισβολή»). Έφερε μάλιστα ιστορική αναλογία με Voice of America και Radio Liberty, υποστηρίζοντας ότι σήμερα το εργαλείο δεν είναι το ραδιόφωνο αλλά η δυνατότητα πρόσβασης στην πληροφορία.
Και κατέληξε στο πιο «αιχμηρό» σημείο: το καθεστώς μπορεί να λυγίσει εκ των έσω μακροπρόθεσμα, αλλά χτύπημα θα έρθει μόνο αν υπάρξει «ατύχημα» (νεκροί Αμερικανοί, ή πολύ κοντά σε πυρηνική ικανότητα), και τότε θα είναι στοχευμένο, όχι εισβολή.
Ελλάδα και ενέργεια: από «ένδεια» σε κόμβο και πιθανό παραγωγό – αλλά χωρίς να γίνει προτεκτοράτο
Στο τρίτο μέρος, με αφορμή τις εξελίξεις στην ενέργεια (κάθετος διάδρομος, καλώδιο/GSI, διεθνείς εταιρείες, τουρκική κινητικότητα), η Αλιγιζάκη έβαλε το «μεγάλο κάδρο»: η ενέργεια είναι «οξυγόνο» ισχύος. Τα κράτη που μετράνε είναι:
-
παραγωγοί πόρων και
-
ελεγκτές ροών.
Υποστήριξε ότι η Ελλάδα αλλάζει θέση, από χώρα που ζητούσε διαρκώς στήριξη λόγω ενεργειακής ένδειας, σε χώρα που μπορεί να γίνει διαμετακομιστικός κόμβος και —σε βάθος χρόνου— παραγωγός, κάτι που μεταφράζεται σε γεωπολιτική «εκτόξευση». Έφερε ως παράδειγμα τη Νορβηγία και το πώς η ενεργειακή της άνοδος την αναβάθμισε στρατηγικά.
Σημείωσε επίσης ότι η τουρκική προσπάθεια με αμερικανικές εταιρείες μοιάζει —όπως το έθεσε— περισσότερο με μνημόνια συνεργασίας παρά με «δεμένα» συμβόλαια/οικόπεδα όπως τα ελληνικά, αλλά προειδοποίησε ότι η Τουρκία θα συνεχίσει πιέσεις. Το «φρένο», κατά την ανάγνωσή της, είναι ότι στο παιχνίδι μπαίνουν αμερικανικές εταιρείες και η Άγκυρα δεν θέλει ανοιχτή σύγκρουση με την Ουάσινγκτον.
Το τελικό μήνυμα ήταν διπλό: η νέα ενεργειακή θέση μπορεί να δώσει στην Ελλάδα ισχύ, ώστε να «την έχουν ανάγκη όλοι», όμως χρειάζεται προσοχή ώστε «να μη γίνει προτεκτοράτο κανενός».