Ο δικηγόρος Ερκάν Κανάρ ζητά την άμεση συμμόρφωση της Τουρκίας με την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) για τον Αμπντουλάχ Οτζαλάν, υποστηρίζοντας ότι δεν απαιτείται «ειδικός νόμος» μόνο για τον ίδιο, αλλά εφαρμογή του δεδικασμένου που ήδη υπάρχει από το 2014 για το λεγόμενο «δικαίωμα στην ελπίδα» (umut hakkı).
Σε δηλώσεις του στο Mezopotamya Ajansı (MA), ο Κανάρ τονίζει ότι ο Οτζαλάν θα πρέπει να μπορεί, ως ελεύθερος άνθρωπος, να συναντά πολιτικούς, δημοσιογράφους και ξένους επισκέπτες, ενώ ζητά να μη μείνουν «στον αέρα» πολιτικές τοποθετήσεις που ακούστηκαν το τελευταίο διάστημα στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό – με ειδική αναφορά στη δημόσια συζήτηση που άνοιξε μετά από δηλώσεις του προέδρου του MHP, Ντεβλέτ Μπαχτσελί.
Το 2014 και τα 12 χρόνια «στα χαρτιά»
Η υπόθεση «ελπίδα/αποφυλάκιση» επανέρχεται, καθώς το ΕΔΔΑ έχει κρίνει ότι η ισόβια κράτηση χωρίς πραγματική δυνατότητα αποφυλάκισης παραβιάζει την απαγόρευση απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Με βάση αυτό, το Δικαστήριο είχε διαπιστώσει το 2014 παραβίαση του «δικαιώματος στην ελπίδα» στην υπόθεση Οτζαλάν.
Ωστόσο, όπως επισημαίνεται, επί 12 χρόνια η Τουρκία δεν έχει προχωρήσει σε νομοθετική ρύθμιση που να αίρει τις συνέπειες της παραβίασης, ώστε να υπάρχει μηχανισμός πραγματικής επανεξέτασης και προοπτικής υπό όρους αποφυλάκισης.
Η κυβέρνηση «δεν έχει ρύθμιση» – ο Κανάρ απαντά «υπάρχει απόφαση»
Στο φόντο της συζήτησης, ο υπουργός Δικαιοσύνης Γιλμάζ Τουντς φέρεται να δήλωσε ότι «δεν υπάρχει νομική ρύθμιση που να καθοδηγεί το ‘δικαίωμα στην ελπίδα’». Ο Κανάρ αντιτείνει ότι, ειδικά για τον Οτζαλάν, το κλειδί δεν είναι νέα ειδική διάταξη αλλά η συμμόρφωση με την απόφαση του ΕΔΔΑ: «η απόφαση είναι σαφής» και, κατά τον ίδιο, αρκεί για να ανοίξει ο δρόμος για την αποκατάσταση της φυσικής ελευθερίας.
Παράλληλα, βάζει στο κάδρο και τη συνολικότερη εικόνα: σημειώνει ότι υπάρχουν περίπου 4.000 κρατούμενοι με «βαριά ισόβια» (αγοράρλαştırılmış müebbet) και ότι, αν δημιουργηθεί πλαίσιο επανεξέτασης υπό όρους, θα επηρεαστούν και αυτοί – με κοινωνικό «ξεσφίξιμο», όπως υποστηρίζει.
«Mandela Rules» και το επιχείρημα περί απομόνωσης
Ο Κανάρ επικαλείται και τους «Κανόνες Μαντέλα» του ΟΗΕ (ελάχιστα πρότυπα για τη μεταχείριση κρατουμένων), δίνοντας έμφαση σε αρχές όπως:
-
ο σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας,
-
ο περιορισμός της απομόνωσης (ιδίως όταν είναι παρατεταμένη),
-
η διατήρηση επαφής με οικογένεια/δικηγόρους,
-
η ελαχιστοποίηση της απόστασης ανάμεσα στη ζωή εντός και εκτός φυλακής.
Στο ίδιο πνεύμα, επικαλείται παραδείγματα ευρωπαϊκών χωρών όπου έχουν καταργηθεί ή μετριαστεί σχήματα ισόβιας ποινής χωρίς ρεαλιστικό ορίζοντα αποφυλάκισης, καθώς και νομολογία συνταγματικών δικαστηρίων (π.χ. Γερμανίας και Ιταλίας) που δίνουν βάρος στην «ελπίδα» ως συστατικό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Η «ελπίδα» δεν σημαίνει αυτόματη αποφυλάκιση
Κομβικό σημείο της παρέμβασής του είναι ότι το «δικαίωμα στην ελπίδα» δεν ταυτίζεται με άμεση απελευθέρωση. Περιγράφει μια λογική περιοδικής επανεξέτασης της ποινής, με προϋποθέσεις όπως συμμόρφωση στους κανόνες έκτισης και μη τέλεση νέων αδικημάτων. Αναφέρεται επίσης στην ευρωπαϊκή πρακτική, όπου τίθεται κανόνας επανεξέτασης σε βάθος χρόνου (με συχνή αναφορά στο ορόσημο των 25 ετών), ενώ παραπέμπει και σε παλαιότερες συστάσεις σε επίπεδο Συμβουλίου της Ευρώπης για νωρίτερη επανεξέταση σε ορισμένες περιπτώσεις.
Το πολιτικό μήνυμα: πίεση και στην αντιπολίτευση
Ο Κανάρ ανεβάζει τους τόνους και προς την αντιπολίτευση, λέγοντας ότι κάνει λάθος που δεν «σηκώνει» το θέμα συστηματικά, και ότι το «δικαίωμα στην ελπίδα» πρέπει να τεθεί όχι ως φωτογραφική λύση για έναν κρατούμενο, αλλά ως καθολικός κανόνας για όσους εκτίουν βαριά ισόβια.
Παράλληλα, συνδέει το ζήτημα με το ευρύτερο κουρδικό, ξεκαθαρίζοντας όμως ότι ακόμη και αν αναγνωριστεί το «δικαίωμα στην ελπίδα», αυτό από μόνο του δεν αρκεί για να επιλυθεί ένα πολιτικό πρόβλημα τέτοιου μεγέθους.
Τι μένει τώρα
Η ουσία της παρέμβασης Κανάρ είναι διπλή και ωμά διατυπωμένη:
-
Για τον Οτζαλάν: «εφαρμόστε το ΕΔΔΑ» – εδώ και τώρα.
-
Για το σύστημα: καταργήστε στην πράξη το «ισόβια χωρίς διέξοδο», ανοίγοντας διαδρομή επανεξέτασης/υπό όρους αποφυλάκισης.
Το αν η συζήτηση θα μείνει σε δηλώσεις ή θα μετατραπεί σε νομοθετική κίνηση θα κριθεί από τη στάση της κυβέρνησης, το περιεχόμενο των εργασιών/πορίσματος της αρμόδιας κοινοβουλευτικής διαδικασίας και –κυρίως– από το αν το πολιτικό σύστημα θα δεχθεί ότι μια χώρα δεν μπορεί επ’ άπειρον να αγνοεί μια ευρωπαϊκή δικαστική απόφαση που αφορά θεμελιώδη δικαιώματα.