Τη στιγμή που η Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου άνοιγε για ακόμη μία χρονιά τον «φάκελο» της νέας παγκόσμιας τάξης — Ουκρανία, σχέσεις ΗΠΑ–ΕΕ, Μέση Ανατολή, διατλαντική συνοχή και η μετατόπιση προς μια πολυπολική αρχιτεκτονική — η Τουρκία, σύμφωνα με τον εξόριστο Τούρκο δημοσιογράφο Γιαβούζ Μπαϊντάρ, ιδιοκτήτη της αντιπολευτικής ιστοσελίδας Ahval έλειπε εκεί όπου μετράει.
Στο άρθρο του ( με τίτλο «Με το κεφάλι στην άμμο: Το χάσμα ανάμεσα στη μεγαλοπρεπή ρητορική της Τουρκίας και την απουσία της από το Μόναχο»), ο Μπαϊντάρ σημειώνει πως η Άγκυρα, παρά το βάρος της ως χώρα-μέλος του NATO από το 1952 και τη γεωγραφική της θέση «στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων», δεν εκπροσωπήθηκε ούτε από τον Πρόεδρο ούτε από τον ΥΠΕΞ. Η μόνη κυβερνητική παρουσία ήταν του υπουργού Οικονομίας Μεχμέτ Σιμσέκ — και ακόμη κι αυτή εξελίχθηκε σε «μήνυμα απουσίας».
Η αποχώρηση Σιμσέκ και το «κούρδικο καμπανάκι» της Συρίας
Ο Σιμσέκ επρόκειτο να συμμετάσχει σε πάνελ για το μέλλον της Συρίας, θέμα στο οποίο η Τουρκία έχει άμεση εμπλοκή για πάνω από μία δεκαετία (προσφυγικό, στρατιωτικές επιχειρήσεις, συνοριακή ασφάλεια). Όμως, όπως περιγράφει ο Μπαϊντάρ, αποσύρθηκε λίγο πριν τη συνεδρία λόγω της πρόσκλησης δύο Σύρων Κούρδων ηγετών, του Mazloum Abdi και της Ilham Ahmed.
Το συμπέρασμα του αρθρογράφου είναι κοφτό: αντί να μπει σε μια ουσιαστική συζήτηση για ανοικοδόμηση, επιστροφές προσφύγων και περιφερειακή ασφάλεια, η Τουρκία προτίμησε την αορατότητα. Και αυτό, κατά τον ίδιο, «συμπυκνώνει» ένα ευρύτερο μοτίβο: αποχή από τα μεγάλα τραπέζια όπου χαράσσονται κατευθύνσεις.
«Όχι στο τραπέζι, αλλά στο μενού»
Ο Μπαϊντάρ μεταφέρει κυνική φράση που κυκλοφορεί — όπως γράφει — σε διπλωματικούς κύκλους: η Τουρκία, επιλέγοντας να μην είναι «στο τραπέζι», κινδυνεύει να βρεθεί «στο μενού». Δηλαδή να γίνει αντικείμενο διαχείρισης των άλλων, όχι διαμορφωτής εξελίξεων.
Την ίδια στιγμή, η τουρκική ηγεσία παρουσιάζει την κατάσταση με διαφορετικό λεξιλόγιο: «στρατηγική αυτονομία» και το δόγμα της «πολύτιμης μοναξιάς» (değerli yalnızlık). Ο αρθρογράφος όμως υποστηρίζει ότι πρόκειται για ανασυσκευασία της απομόνωσης με όρους επικοινωνίας: μεγαλοστομία που σκεπάζει απώλεια αξιοπιστίας και προβλεψιμότητας.
Τρεις «μεγα-στρατηγικές» αποτυχίες σε τρεις δεκαετίες
Στον πυρήνα του κειμένου, ο Μπαϊντάρ δομεί ένα σχήμα «τριών σφαλμάτων», που — όπως υποστηρίζει — το ένα πατά πάνω στο άλλο:
-
Η άρνηση δημοκρατικής μετάβασης στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου.
Ενώ χώρες της Ευρώπης αποδόμησαν δομές «βαθέος κράτους» και προχώρησαν σε μετασχηματισμούς, η Τουρκία, γράφει, κράτησε τον επιτηρητικό ρόλο του στρατιωτικού κατεστημένου, με κορύφωση το «μεταμοντέρνο πραξικόπημα» της 28ης Φεβρουαρίου 1997. Αυτό τροφοδότησε — κατά τον ίδιο — το έδαφος πάνω στο οποίο ήρθε αργότερα η πολιτική κυριαρχία του AKP. -
Το «σπαταλημένο» ευρωπαϊκό όνειρο.
Από την υποψηφιότητα (1999) και τις διαπραγματεύσεις (2005), σε μια πορεία αναστροφής: περιορισμός ελευθεριών, πλήγμα στην ελευθερία έκφρασης/ΜΜΕ, και μετά το 2016 περαιτέρω αυταρχική συγκέντρωση εξουσίας. Ο Μπαϊντάρ υποστηρίζει ότι η ευρωπαϊκή προοπτική δεν κατέρρευσε μόνο από ευρωπαϊκές επιφυλάξεις, αλλά και από συνειδητές επιλογές της Άγκυρας που εγκατέλειψαν στην πράξη τα κριτήρια σύγκλισης. -
Η περιθωριοποίηση στη διαμόρφωση της νέας τάξης.
Εδώ επιστρέφει στο Μόναχο: την ώρα που οι μεγάλοι «ξαναγράφουν» στρατηγικές μετά την Ουκρανία και χτίζουν νέες συμμαχίες γύρω από τεχνολογία, κλίμα και οικονομική ασφάλεια, η Τουρκία φαίνεται — στο αφήγημά του — να μένει εκτός αίθουσας, εγκλωβισμένη σε «τακτικό οπορτουνισμό χωρίς συνοχή»: S-400 ενώ είναι στο NATO, παρεμβάσεις χωρίς καθαρούς τελικούς στόχους, εναλλαγές προκλήσεων και επαναπροσεγγίσεων που διαβρώνουν εμπιστοσύνη.
«Η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική»
Στο τέλος, ο Μπαϊντάρ «κλείνει» με το ερώτημα αν η Τουρκία θα αποτινάξει τα δεσμά που — όπως υπονοεί — επέβαλε η ίδια στον εαυτό της: εκδημοκρατισμός, εξωτερική πολιτική αρχών αντί συναλλαγής, αναγνώριση ότι η «πολύτιμη μοναξιά» είναι απλώς απομόνωση με άλλο όνομα. Παραθέτει δε τη φράση που αποδίδει στον Καναδό πρωθυπουργό Mark Carney: «Η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική», ως καρφί απέναντι σε μια πολιτική που επενδύει στο αφήγημα ενός «μεγάλου, χρυσού παρελθόντος», χωρίς αντίστοιχη παρουσία στα σημερινά κέντρα λήψης αποφάσεων.
Το μήνυμα του άρθρου είναι σαφές και σκληρό: η Τουρκία μιλά σαν “παγκόσμια δύναμη”, αλλά εμφανίζεται όλο και λιγότερο εκεί όπου χαράσσονται οι γραμμές του παιχνιδιού — και στο Μόναχο αυτό, κατά τον Μπαϊντάρ, φάνηκε «μεγεθυμένο».