Η ένταση στη Νότια Σινική Θάλασσα κλιμακώνεται επικίνδυνα, με την Κίνα να κατηγορείται ότι παραβιάζει απροκάλυπτα το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, παρά το γεγονός ότι έχει κυρώσει από το 1996 τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Σύμφωνα με ανάλυση του Chandu Doddi στην ιστοσελίδα “The Irrawaddy“, η συμπεριφορά του Πεκίνου συνιστά συστηματική υπονόμευση της διεθνούς έννομης τάξης, με επίκεντρο την περιοχή του Scarborough Shoal — μιας στρατηγικής ατόλης πλούσιας σε αλιευτικούς πόρους, την οποία διεκδικούν οι Φιλιππίνες εντός της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης τους.
Το Scarborough Shoal και η «γραμμή των εννέα σημείων»
Η Κίνα στηρίζει τις αξιώσεις της στη λεγόμενη «γραμμή των εννέα σημείων» (nine-dash line), που χαράχθηκε το 1947 και καλύπτει περίπου το 90% της Νότιας Σινικής Θάλασσας. Ωστόσο, το 2016, το Μόνιμο Διαιτητικό Δικαστήριο της Χάγης αποφάνθηκε ότι οι κινεζικές διεκδικήσεις δεν έχουν νομική βάση βάσει της UNCLOS και ότι το Scarborough Shoal αποτελεί παραδοσιακό αλιευτικό πεδίο πολλών χωρών.
Το Πεκίνο απέρριψε την απόφαση ως «άκυρη και ανυπόστατη», ενώ ταυτόχρονα επικαλείται επιλεκτικά την UNCLOS όταν εξυπηρετεί τα συμφέροντά του — για παράδειγμα, αντιδρώντας στις επιχειρήσεις «Ελευθερίας Ναυσιπλοΐας» των ΗΠΑ.
Η αντίφαση είναι εμφανής: από τη μία απορρίπτει δεσμευτικές διαιτητικές αποφάσεις, από την άλλη απαιτεί σεβασμό των ίδιων νομικών διατάξεων από τρίτους.
Κλιμάκωση και επιθετικές ενέργειες
Η ένταση δεν περιορίζεται στη νομική αντιπαράθεση. Τα τελευταία τρία χρόνια, τα περιστατικά αυξάνονται τόσο σε αριθμό όσο και σε επικινδυνότητα.
-
Τον Φεβρουάριο 2023, σκάφος της κινεζικής ακτοφυλακής χρησιμοποίησε στρατιωτικού τύπου λέιζερ κατά του φιλιππινέζικου BRP Malapascua.
-
Το 2024 και το 2025 καταγράφηκαν επανειλημμένες επιθέσεις με κανόνια νερού.
-
Στις 17 Ιουνίου 2024, ένοπλοι Κινέζοι ναύτες επιβιβάστηκαν σε φιλιππινέζικα πλοία και επιτέθηκαν σε πεζοναύτες.
-
Τον Αύγουστο 2025, κινεζικό πολεμικό συγκρούστηκε με σκάφος της ίδιας της ακτοφυλακής του κατά τη διάρκεια καταδίωξης.
Οι «επικίνδυνες συναντήσεις» μεταξύ Κίνας και Φιλιππίνων αυξήθηκαν κατά 40% μεταξύ 2022 και 2024. Παράλληλα, η παρουσία της κινεζικής ακτοφυλακής στο Scarborough Shoal σχεδόν διπλασιάστηκε, με πάνω από 1.000 «ημέρες πλοίων» περιπολίας μέσα στο 2025.
Ο νομικός πυρήνας της διαμάχης
Η UNCLOS (Άρθρο 56) αναγνωρίζει στα παράκτια κράτη κυριαρχικά δικαιώματα εντός ΑΟΖ 200 ναυτικών μιλίων για οικονομική εκμετάλλευση και περιβαλλοντική προστασία. Η απόφαση του 2016 ξεκαθάρισε ότι η κινεζική «γραμμή των εννέα παυλών» δεν δημιουργεί τέτοια δικαιώματα.
Παρά ταύτα, σύμφωνα με αναλύσεις, η Κίνα συνεχίζει να παραβιάζει τουλάχιστον τέσσερις βασικές διατάξεις της απόφασης, μεταξύ άλλων παρεμποδίζοντας την αλιεία των Φιλιππίνων και στρατιωτικοποιώντας ύφαλους που βρίσκονται εντός της φιλιππινέζικης ΑΟΖ.
Πόλεμος αφηγήσεων
Χωρίς ισχυρό νομικό επιχείρημα, το Πεκίνο επενδύει στον πληροφοριακό πόλεμο.
Κρατικά μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν τις ενέργειες των Φιλιππίνων ως «παράνομες εισβολές», ενώ παράλληλα κατηγορούν τις ΗΠΑ για «προκλήσεις». Δίκτυα παραπληροφόρησης και ακόμη και deepfakes με αξιωματούχους των Φιλιππίνων φέρονται να χρησιμοποιούνται για να αποδομηθεί η αξιοπιστία της Μανίλα.
Το μοτίβο είναι γνωστό: όταν η νομική βάση είναι αδύναμη, επιτίθεσαι στον αγγελιοφόρο.
Το αδιέξοδο και το διακύβευμα
Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Κίνας και ASEAN για έναν Κώδικα Συμπεριφοράς διαρκούν από το 2002, χωρίς δεσμευτικό αποτέλεσμα. Τα κράτη της Νοτιοανατολικής Ασίας επιμένουν ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να ευθυγραμμίζεται πλήρως με την UNCLOS. Η Κίνα καθυστερεί, αποφεύγει δεσμεύσεις και επιδιώκει ερμηνείες που της αφήνουν «γκρίζες ζώνες».
Το ερώτημα πλέον υπερβαίνει την ίδια τη Νότια Σινική Θάλασσα:
-
Είναι δεσμευτικές οι διεθνείς διαιτητικές αποφάσεις ή όχι;
-
Ισχύουν οι ΑΟΖ των παράκτιων κρατών ή καταργούνται από μονομερείς ιστορικές διεκδικήσεις;
-
Μπορεί ένα κράτος να επικαλείται το Διεθνές Δίκαιο όταν το συμφέρει και να το αγνοεί όταν το περιορίζει;
Η υπόθεση αποτελεί δοκιμασία για ολόκληρη τη διεθνή έννομη τάξη. Αν η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου μπορεί να απορρίπτει δεσμευτικές αποφάσεις χωρίς συνέπειες, τότε το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη Μανίλα ή το Ανόι — αφορά το μέλλον του ίδιου του Δικαίου της Θάλασσας.