Μια εξαιρετικά εύθραυστη διπλωματική διαδικασία, γεμάτη ανατροπές, καθυστερήσεις, ανταγωνιστικά προσχέδια και νυχτερινές διαβουλεύσεις, οδήγησε στην προκαταρκτική συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Reuters. Ωστόσο, όπως προειδοποιούν πηγές που γνωρίζουν τις διαπραγματεύσεις, το δυσκολότερο στάδιο αρχίζει τώρα.
Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη έχουν πλέον μπροστά τους 60 ημέρες για να καταλήξουν σε τελική συμφωνία, η οποία θα πρέπει να αγγίξει τα πιο δύσκολα ζητήματα: το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, την άρση κυρώσεων, τη διαχείριση των Στενών του Ορμούζ και το ευρύτερο πλέγμα ασφαλείας στη Μέση Ανατολή.
Σύμφωνα με πακιστανικές πηγές, οι μεσολαβητές στο Ισλαμαμπάντ πέρασαν εβδομάδες ανάμεσα σε διαρκείς τηλεφωνικές επικοινωνίες, διορθώσεις κειμένων και έντονες διαφωνίες. Οι συνομιλίες κινδύνευσαν πολλές φορές να καταρρεύσουν, ακόμη και την τελευταία νύχτα πριν από την ανακοίνωση της συμφωνίας.
Καθοριστική, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ήταν η εμπλοκή του Κατάρ, όταν η διαδικασία είχε σχεδόν παγώσει. Η Ντόχα φέρεται να παρείχε οικονομικές διαβεβαιώσεις προς την ιρανική ηγεσία και να πραγματοποίησε διακριτικές αποστολές στην Τεχεράνη, συχνά μέσω Τουρκίας, ώστε να γεφυρωθούν τα κενά στα πακιστανικά προσχέδια.
Ο Πακιστανός πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ ανακοίνωσε τελικά ένα μνημόνιο 14 σημείων, με στόχο τον τερματισμό του πολέμου και των ανταγωνιστικών αποκλεισμών στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται κανονικά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Όμως η συμφωνία δεν πατά σε στέρεο έδαφος. Πηγές που επικαλείται το Reuters περιγράφουν μια διαδικασία σχεδόν χωρίς εμπιστοσύνη. Οι αμερικανικές θέσεις εμφανίζονταν συχνά μεταβαλλόμενες, ενώ οι ιρανικές απαντήσεις καθυστερούσαν, λόγω εσωτερικών δυσκολιών στη λήψη αποφάσεων και αυξημένης ανησυχίας για την ασφάλεια των επικοινωνιών.
Η κατάσταση έγινε πιο περίπλοκη από δημόσιες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, αλλά και από τις εξελίξεις στον Λίβανο. Ισραηλινά πλήγματα και πιθανή αντίδραση της Χεζμπολάχ θεωρούνται παράγοντες που μπορούν να τινάξουν τη διαδικασία στον αέρα.
Αναλυτές εκτιμούν ότι ΗΠΑ και Ιράν ενδέχεται να διαβάζουν διαφορετικά το ίδιο κείμενο. Η Τεχεράνη θα επιχειρήσει να αξιοποιήσει τις ασάφειες ως διαπραγματευτικό όπλο, ενώ η Ουάσιγκτον θα επιδιώξει να διατηρήσει την πίεση μέχρι να εξασφαλίσει πυρηνικές παραχωρήσεις.
Με απλά λόγια, η προκαταρκτική συμφωνία δεν είναι λύση. Είναι ανακωχή υψηλού ρίσκου. Το Πακιστάν και το Κατάρ κατάφεραν να κρατήσουν ανοιχτό τον διάδρομο της διπλωματίας, αλλά η τελική συμφωνία θα απαιτήσει κάτι πολύ δυσκολότερο: να πειστούν δύο αντίπαλοι, που δεν εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον, ότι έχουν περισσότερα να κερδίσουν από έναν συμβιβασμό παρά από μια νέα σύγκρουση.
Μνημόνιο Κατανόησης της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής
1. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, καθώς και οι σύμμαχοί τους στον παρόντα πόλεμο, με την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης, δηλώνουν τον άμεσο και μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου. Αναλαμβάνουν την υποχρέωση να μην ξεκινήσουν στο μέλλον πόλεμο ή στρατιωτική επιχείρηση ο ένας εναντίον του άλλου, να απέχουν από την απειλή ή χρήση βίας και να διασφαλίσουν την εδαφική ακεραιότητα και κυριαρχία του Λιβάνου. Η τελική συμφωνία θα επιβεβαιώσει τον μόνιμο τερματισμό του πολέμου και τις λοιπές προβλέψεις της παρούσας παραγράφου.
2. Το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να σέβονται αμοιβαία την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα εκατέρωθεν και να μην παρεμβαίνουν στις εσωτερικές υποθέσεις του άλλου.
3. Τα δύο μέρη δεσμεύονται να διαπραγματευθούν και να επιτύχουν τελική συμφωνία εντός 60 ημερών, με δυνατότητα παράτασης κατόπιν κοινής συναίνεσης.
4. Αμέσως μετά την υπογραφή του Μνημονίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα ξεκινήσουν την άρση του ναυτικού αποκλεισμού και κάθε άλλου εμποδίου κατά του Ιράν, ολοκληρώνοντας τη διαδικασία εντός 30 ημερών. Κατά τη μεταβατική περίοδο, η ναυσιπλοΐα θα αποκαθίσταται σταδιακά στα προπολεμικά επίπεδα. Οι ΗΠΑ δεσμεύονται επίσης να απομακρύνουν τις δυνάμεις τους από την εγγύτητα του Ιράν εντός 30 ημερών από την επίτευξη της τελικής συμφωνίας.
5. Το Ιράν θα καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να εξασφαλιστεί, για περίοδο 60 ημερών, η ασφαλής και χωρίς χρεώσεις διέλευση εμπορικών πλοίων από τον Περσικό Κόλπο προς τη Θάλασσα του Ομάν και αντίστροφα. Η εμπορική ναυσιπλοΐα θα επανεκκινήσει άμεσα και θα αποκατασταθεί πλήρως εντός 30 ημερών, μετά την απομάκρυνση τεχνικών και στρατιωτικών εμποδίων, καθώς και την εκκαθάριση ναρκοπεδίων. Παράλληλα, το Ιράν θα ξεκινήσει διάλογο με το Ομάν και τα υπόλοιπα παράκτια κράτη του Κόλπου για τη μελλοντική διαχείριση και τις ναυτιλιακές υπηρεσίες στα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
6. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν, σε συνεργασία με περιφερειακούς εταίρους, να εκπονήσουν οριστικό σχέδιο ανοικοδόμησης και οικονομικής ανάπτυξης του Ιράν ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ο μηχανισμός εφαρμογής θα καθοριστεί στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας.
7. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να τερματίσουν όλες τις κυρώσεις κατά του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, των σχετικών αποφάσεων του Διοικητικού Συμβουλίου της ΔΟΑΕ και όλων των αμερικανικών πρωτογενών και δευτερογενών κυρώσεων, βάσει συμφωνημένου χρονοδιαγράμματος στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας. Τα δύο μέρη αναγνωρίζουν τη σημασία του ζητήματος και συμφωνούν να το αντιμετωπίσουν άμεσα στις διαπραγματεύσεις.
8. Το Ιράν επαναβεβαιώνει ότι δεν θα αποκτήσει ούτε θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Οι δύο πλευρές συμφωνούν να ρυθμίσουν το μέλλον των αποθεμάτων εμπλουτισμένου υλικού μέσω μηχανισμού που θα συμφωνηθεί από κοινού, με ελάχιστη απαίτηση την αραίωση του υλικού επί τόπου υπό την εποπτεία της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA). Συμφωνούν επίσης να συζητήσουν το ζήτημα του εμπλουτισμού ουρανίου και άλλες σχετικές πυρηνικές ανάγκες του Ιράν. Η τελική συμφωνία θα κατοχυρώσει τις προβλέψεις αυτές.
9. Μέχρι την επίτευξη της τελικής συμφωνίας, τα δύο μέρη συμφωνούν να διατηρήσουν το ισχύον καθεστώς. Το Ιράν θα διατηρήσει το σημερινό επίπεδο του πυρηνικού του προγράμματος, ενώ οι ΗΠΑ δεν θα επιβάλουν νέες κυρώσεις ούτε θα αναπτύξουν πρόσθετες στρατιωτικές δυνάμεις στην περιοχή.
10. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται ότι αμέσως μετά την υπογραφή του Μνημονίου και έως την πλήρη άρση των κυρώσεων, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ θα εκδώσει εξαιρέσεις που θα επιτρέπουν τις εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου, πετρελαϊκών προϊόντων και παραγώγων τους, καθώς και όλες τις σχετικές τραπεζικές, ασφαλιστικές και μεταφορικές υπηρεσίες.
11. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να καταστήσουν πλήρως διαθέσιμα προς χρήση τα παγωμένα ή δεσμευμένα κεφάλαια και περιουσιακά στοιχεία του Ιράν. Οι δύο πλευρές θα συμφωνήσουν από κοινού τις διαδικασίες αποδέσμευσης των κεφαλαίων κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων. Τα ποσά αυτά θα μπορούν να χρησιμοποιούνται πλήρως για πληρωμές προς δικαιούχους που θα ορίζει η Κεντρική Τράπεζα του Ιράν.
12. Το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφωνούν να δημιουργήσουν εκτελεστικό μηχανισμό που θα παρακολουθεί την εφαρμογή του παρόντος Μνημονίου και την τήρηση της μελλοντικής τελικής συμφωνίας.
13. Μετά την υπογραφή του Μνημονίου και υπό την προϋπόθεση έναρξης εφαρμογής των παραγράφων 1, 4, 5, 10 και 11, καθώς και της συνέχισης των μέτρων αυτών, τα δύο μέρη θα ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για την τελική συμφωνία αποκλειστικά επί των υπόλοιπων παραγράφων.
14. Η τελική συμφωνία θα επικυρωθεί μέσω δεσμευτικού ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.