Επιμέλεια: Χρήστος Κωνσταντινίδης
Η αντιπαράθεση ΗΠΑ–ΕΕ μεταφέρεται πλέον ωμά στο πεδίο των αμυντικών προμηθειών. Σύμφωνα με το Politico, η κυβέρνηση Τραμπ προειδοποίησε τις Βρυξέλλες ότι θα κινηθεί σε αντίποινα αν η Ευρωπαϊκή Ένωση θεσμοθετήσει προστατευτικές πολιτικές που περιορίζουν την πρόσβαση των αμερικανικών αμυντικών εταιρειών στην ευρωπαϊκή αγορά.
Η παρέμβαση, όπως μεταδίδεται, έγινε μέσω υπομνήματος που κατατέθηκε στο πλαίσιο δημόσιας διαβούλευσης της Κομισιόν για το μέλλον των κανόνων αμυντικών προμηθειών, ενόψει αναθεώρησης της Οδηγίας του 2009.
Το διακύβευμα
Τα τελευταία χρόνια, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει αύξηση του ευρωπαϊκού μεριδίου στα αμυντικά συμβόλαια, ακριβώς επειδή η ήπειρος στηρίχθηκε υπερβολικά σε αμερικανικές πλατφόρμες. Το μοντέλο αυτό δημιουργεί εξάρτηση όχι μόνο σε επίπεδο αγοράς, αλλά και σε επίπεδο διαλειτουργικότητας, υποστήριξης, ανταλλακτικών και αναβαθμίσεων—δηλαδή σε κρίσιμες συνιστώσες διατηρήσιμης ισχύος.
Η αμερικανική θέση αναδεικνύει ένα στρατηγικό παράδοξο: οι ΗΠΑ ζητούν από την Ευρώπη μεγαλύτερη ανάληψη βάρους, αλλά δεν θέλουν αυτή η μετάβαση να μειώσει την αμερικανική βιομηχανική επιρροή και τα μερίδια αγοράς.
SAFE και κανόνες επιλεξιμότητας
Η ΕΕ έχει ήδη ενεργοποιήσει το SAFE (Security Action for Europe), ένα εργαλείο δανειοδοτήσεων έως 150 δισ. ευρώ για επιτάχυνση αμυντικών επενδύσεων μέσω κοινών προμηθειών.
Το SAFE έχει υιοθετηθεί ως θεσμικός μοχλός “ευρωπαϊκοποίησης” των προμηθειών, ενώ προβλέπει κριτήρια προέλευσης/συμμετοχής που πρακτικά λειτουργούν ως φίλτρο υπέρ της ευρωπαϊκής βιομηχανικής βάσης.
Η αμερικανική «κόκκινη γραμμή»
Το Πεντάγωνο προειδοποιεί ότι μια ισχυρή ρήτρα “Buy European” θα μπορούσε να οδηγήσει σε αναθεώρηση εξαιρέσεων από τους νόμους “Buy American” που εφαρμόζονται μέσω συμφωνιών αμοιβαίων αμυντικών προμηθειών. Πρακτικά, αυτό θα σήμαινε μείωση ή αναστολή πρόσβασης ευρωπαϊκών εταιρειών στην αμερικανική αγορά, όπου μέχρι σήμερα απολαμβάνουν διευκολύνσεις.
Σύμφωνα με το ίδιο πλαίσιο, 19 από τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ φέρονται να έχουν τέτοιες συμφωνίες με την Ουάσιγκτον, που επιτρέπουν συμμετοχή ευρωπαϊκών επιχειρήσεων σε ορισμένους διαγωνισμούς του Πενταγώνου.
ΝΑΤΟ: Εργαλείο πίεσης και επιχείρημα νομιμοποίησης
Η Ουάσιγκτον συνδέει το ζήτημα με τη συνοχή του ΝΑΤΟ, υποστηρίζοντας ότι περιορισμοί στους αμερικανικούς προμηθευτές θα αποδυνάμωναν τη Συμμαχία και θα έπλητταν την ευελιξία των κρατών-μελών στην κάλυψη των στόχων δυνατοτήτων.
Ωστόσο, η ευρωπαϊκή πλευρά αντιτείνει—έστω έμμεσα μέσω πολιτικών όπως το SAFE—ότι χωρίς ευρωπαϊκή βιομηχανική επάρκεια, η «ανάληψη βάρους» παραμένει λογιστικό σύνθημα και όχι πραγματική στρατηγική αυτονομία.
Προϊστορία
Το κλίμα δεν είναι νέο. Τον Δεκέμβριο (σύμφωνα με το Politico Pro), ο υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Κρίστοφερ Λαντάου είχε επικρίνει ευθέως Ευρωπαίους συμμάχους για προτεραιοποίηση της δικής τους αμυντικής βιομηχανίας εις βάρος αμερικανών προμηθευτών.