Επιμέλεια: Χρήστος Κωνσταντινίδης
Η κεμαλική Cumhuriyet, εφημερίδα που αντανακλά σε μεγάλο βαθμό την οπτική κύκλων προσκείμενων στο Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP), επιχειρεί μια διαφορετική ανάγνωση της ελληνοαμερικανικής συμφωνίας για έρευνες υδρογονανθράκων νότια της Κρήτης: όχι ως «ελληνική πρόκληση», αλλά ως στρατηγικό αποτέλεσμα των λαθών της Άγκυρας και ως εξέλιξη που πλήττει τον πυρήνα της τουρκικής θαλάσσιας στρατηγικής, δηλαδή το δόγμα της “Γαλάζιας Πατρίδας”.
Η συμφωνία της 16ης Φεβρουαρίου και το σημείο τριβής
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, η Ελλάδα υπέγραψε στις 16 Φεβρουαρίου συμφωνία με κοινοπραξία υπό την αμερικανική Chevron για έρευνες σε τέσσερις θαλάσσιες περιοχές στην Ανατολική Μεσόγειο. Δύο εξ αυτών, υποστηρίζεται, επικαλύπτονται με ζώνες που η Τουρκία θεωρεί ότι εμπίπτουν στο τουρκο-λιβυκό μνημόνιο του 2019 (το οποίο στην ελληνική/ευρωπαϊκή θέση αντιμετωπίζεται ως παράνομο και ανυπόστατο ως προς τα αποτελέσματά του).
Ο ενεργειακός αναλυτής Αλί Αρίφ Ακτούρκ ερμηνεύει την κίνηση ως ένδειξη ότι οι ΗΠΑ δεν λαμβάνουν υπόψη την “Γαλάζια Πατρίδα” ως πλαίσιο που πρέπει να «σεβαστούν» ενεργειακές και γεωστρατηγικές επιλογές στην περιοχή. Η υπενθύμιση της Cumhuriyet ότι το αφήγημα της “Γαλάζιας Πατρίδας” προβλήθηκε επιθετικά μετά το 2019, προσδίδει στη σημερινή εξέλιξη χαρακτήρα αντιστροφής του ίδιου του τουρκικού σχεδιασμού.
Αντιφατική ανακοίνωση ΥΠΑΜ και ερωτήματα συνοχής
Το άρθρο στέκεται ιδιαίτερα στη διατύπωση του τουρκικού υπουργείου Άμυνας, την οποία χαρακτηρίζει αντιφατική:
-
από τη μία υποστηρίζει ότι οι έρευνες νότια της Κρήτης «δεν επηρεάζουν άμεσα» τις τουρκικές θαλάσσιες δικαιοδοσίες,
-
από την άλλη τις καταγγέλλει ως αντίθετες τόσο με το μνημόνιο του 2019 όσο και με τις συντεταγμένες που –όπως αναφέρεται– απέστειλε η Λιβύη στον ΟΗΕ τον Μάιο του 2025.
Η Cumhuriyet επισημαίνει ότι αυτή η «διπλή» ανάγνωση θολώνει τη θέση της Άγκυρας και εκθέτει ένα βασικό πρόβλημα στρατηγικής: όταν δηλώνεις πως «δεν σε αφορά άμεσα», αλλά ταυτόχρονα το καταγγέλλεις ως παραβίαση των δικών σου χαρτών, δείχνεις αμηχανία και όχι αυτοπεποίθηση.
Η αποδόμηση Σεζέρ: υφαλοκρηπίδα ≠ «πατρίδα»
Κεντρική είναι η παρέμβαση του ειδικού εξωτερικής πολιτικής Αϊντίν Σεζέρ, ο οποίος προχωρά σε συνολική αποδόμηση της “Γαλάζιας Πατρίδας” και χαρακτηρίζει το μνημόνιο με τη Λιβύη «αυτοκτονική κίνηση».
Η επιχειρηματολογία του έχει σαφή νομικο-πολιτική βάση:
-
ο βυθός/υφαλοκρηπίδα αφορά περιορισμένα δικαιώματα εκμετάλλευσης (π.χ. υδρογονάνθρακες) και όχι πλήρη κυριαρχία,
-
ενώ τα χωρικά ύδατα είναι το πεδίο πλήρους κυριαρχίας.
Άρα, κατά τον Σεζέρ, ο όρος «πατρίδα» για τον βυθό είναι πολιτικό σύνθημα, όχι κατηγορία διεθνούς δικαίου.
Το 2019 ως σημείο καμπής: από «πάγωμα» σε «κλείδωμα» υπέρ Ελλάδας–Αιγύπτου
Ο Σεζέρ υποστηρίζει ότι το 2019 η Τουρκία έσπασε ένα status quo που της ήταν βολικό: την αδυναμία Ελλάδας και Αιγύπτου να καταλήξουν σε οριοθέτηση. Με το τουρκο-λιβυκό μνημόνιο, λέει, η Άγκυρα έδωσε το έναυσμα για την ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία, η οποία «κλείδωσε» τον 28ο μεσημβρινό ως όριο και περιόρισε τουρκικές διεκδικήσεις δυτικά.
Λιβύη, εσωτερική κατανάλωση και φόβος δικαστηρίου
Στο άρθρο περιγράφεται και το πολιτικό-ιστορικό υπόβαθρο της τουρκικής εμπλοκής στη Λιβύη, από την υποστήριξη συγκεκριμένων δυνάμεων (2011–2012) μέχρι την υπογραφή –σε μία ημέρα– τόσο της στρατιωτικής συμφωνίας όσο και του μνημονίου θαλασσίων ζωνών με την κυβέρνηση της Τρίπολης, που –όπως τονίζεται– δεν εγκρίθηκε από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης.
Ο Σεζέρ προχωρά σε ακόμη πιο αιχμηρή κριτική: υποστηρίζει ότι η Άγκυρα «πούλησε» στο εσωτερικό της κοινής γνώμης το μνημόνιο ως νομικά ακλόνητο, επικαλούμενη την αναγνώριση της κυβέρνησης της Τρίπολης από τον ΟΗΕ, κάτι που ο ίδιος αμφισβητεί. Παράλληλα, σημειώνει ότι η Τουρκία αποφεύγει το Διεθνές Δικαστήριο, επειδή τα επιχειρήματά της στο Αιγαίο είναι πολιτικά περισσότερο παρά νομικά.
Η διάσταση ΕΕ: ελληνικές/κυπριακές θέσεις ως «εξωτερικά σύνορα»
Το άρθρο συνδέει το 2019 και με την επιδείνωση Άγκυρας–ΕΕ: Ελλάδα και Κύπρος ως κράτη-μέλη μετατρέπουν τις θαλάσσιες διεκδικήσεις τους σε ζήτημα εξωτερικών συνόρων της Ένωσης, άρα η τουρκική πίεση δεν αφορά μόνο διμερές επίπεδο αλλά και ευρωπαϊκό πλαίσιο. Κατά τον Σεζέρ, από το 2019 και μετά, σε κάθε Σύνοδο Κορυφής η ΕΕ «τραβά το αυτί» της Τουρκίας για την Ανατολική Μεσόγειο, ενώ η ταυτόχρονη σύγκρουση με την Κύπρο και η ύπαρξη βρετανικών βάσεων με δικές τους θαλάσσιες ζώνες επιβαρύνουν τη θέση της Άγκυρας.
Το μήνυμα Chevron: πραγματική ισχύς, όχι ρητορική
Η Cumhuriyet αντιμετωπίζει την εμπλοκή της Chevron ως πολιτικό “σήμα” ισχύος. Μια εταιρεία με ήδη αποτύπωμα στην περιοχή και με σχέσεις συνεργασίας και με την Τουρκία, λειτουργεί –κατά την ανάγνωση Σεζέρ– ως ένδειξη ότι η Ουάσιγκτον δεν αναγνωρίζει στην πράξη το τουρκο-λιβυκό μνημόνιο. Με αυτό το πρίσμα, το άρθρο καταλήγει ότι η εποχή της επιθετικής ρητορικής περί “Γαλάζιας Πατρίδας” χάνει έδαφος και οι επικριτές της αισθάνονται πλέον δικαιωμένοι.