Μια εξέλιξη που δείχνει το βάθος των αλλαγών που επιχειρούνται γύρω από το κουρδικό ζήτημα στην Τουρκία μετέφεραν Περβίν Μπουλντάν, Φαΐκ Οζγκιούρ Ερόλ και Βεϊσί Ακτάς σε συνάντηση με δημοσιογράφους στο Ταξίμ της Κωνσταντινούπολης.
Του Χρήστου Κωνσταντινίδη
Σύμφωνα με όσα δήλωσε η βουλευτής του DEM και μέλος της αντιπροσωπείας του Ιμραλί Περβίν Μπουλντάν, ο Αμπντουλάχ Οτζαλάν προβλέπεται να βρεθεί στην κορυφή του υπό διαμόρφωση μηχανισμού που θα αναλάβει τον αφοπλισμό και την πολιτική μετάβαση του PKK.
Ο επί δεκαετίες φυλακισμένος ηγέτης του PKK δεν εμφανίζεται απλώς ως συνομιλητής του τουρκικού κράτους, αλλά, σύμφωνα πάντα με την Μπουλντάν, πρόκειται να αποκτήσει θεσμικό ρόλο στη διαχείριση της μετάβασης από τον ένοπλο αγώνα στην πολιτική δράση.
Και όλα αυτά εντάσσονται σε έναν μηχανισμό στον οποίο θα συμμετέχουν κορυφαία στελέχη του τουρκικού κράτους.
Δύο επίπεδα – Στην κορυφή Γιλμάζ, υπουργοί και ΜİΤ
Η Μπουλντάν περιέγραψε ένα σύστημα δύο επιπέδων.
Στην κορυφή προβλέπεται να δημιουργηθεί ένα ανώτατο συμβούλιο υπό τον αντιπρόεδρο της Τουρκίας Τζεβντέτ Γιλμάζ. Σε αυτό, σύμφωνα με την ίδια, θα συμμετέχουν οι υπουργοί Δικαιοσύνης, Εσωτερικών, Εξωτερικών και Άμυνας, καθώς και ο επικεφαλής της ΜİΤ Ιμπραήμ Καλίν.
Κάτω από αυτό θα λειτουργήσει ένα δεύτερο όργανο, χωρίς συμμετοχή πολιτών.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη αποκάλυψη.
«Ο κ. Οτζαλάν θα βρίσκεται επικεφαλής αυτού του συμβουλίου», δήλωσε η Μπουλντάν, προσδιορίζοντάς το ως «Συμβούλιο Αφοπλισμού και Πολιτικοποίησης».
Στο όργανο αναμένεται να συμμετέχουν κρατικοί αξιωματούχοι με αρμοδιότητα στις διαδικασίες επιβεβαίωσης και εξακρίβωσης της εφαρμογής του αφοπλισμού.
Το σημαντικότερο είναι ότι, σύμφωνα με την Μπουλντάν, από αυτόν τον μηχανισμό θα συντονίζονται και οι επιστροφές.
Πρώτη συνεδρίαση στις 24 Αυγούστου
Η διαδικασία φαίνεται ότι προχωρά γρήγορα.
Η ημερομηνία της πρώτης συνεδρίασης του ανώτατου συμβουλίου έχει, σύμφωνα με την Μπουλντάν, ήδη προσδιοριστεί για τη Δευτέρα 24 Αυγούστου.
Κατά την πρώτη συνεδρίαση είναι πιθανό να καθοριστεί και η ημερομηνία ενεργοποίησης του κατώτερου μηχανισμού στον οποίο θα έχει ρόλο ο Οτζαλάν.
Παράλληλα, το DEM επιδιώκει τη δημιουργία και ενός πολιτικού οργάνου, με συμμετοχή γυναικών και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.
Και κοινοβουλευτική Επιτροπή Παρακολούθησης
Ο σχεδιασμός δεν σταματά εκεί.
Προβλέπεται επίσης η συγκρότηση Επιτροπής Παρακολούθησης στην τουρκική Εθνοσυνέλευση, η οποία θα αποτελείται αποκλειστικά από βουλευτές και στην οποία θα μπορούν να εκπροσωπηθούν όλα τα πολιτικά κόμματα.
Η Μπουλντάν υποστήριξε ότι υπάρχει ήδη σχετική προετοιμασία και ότι ο πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης Νουμάν Κουρτουλμούς μπορεί να προχωρήσει στη συγκρότησή της ακόμη και με τη Βουλή κλειστή.
Η επιδίωξη είναι να υπάρχει κομματική ενημέρωση και ένας βαθμός κοινοβουλευτικής εποπτείας της διαδικασίας.
Η ίδια επέμεινε ότι το κουρδικό έχει πλέον ξεπεράσει τα όρια του DEM και των Κούρδων και αποτελεί «ζήτημα της Τουρκίας», το οποίο αφορά το σύνολο των 86 εκατομμυρίων κατοίκων της χώρας.
«Τέλος στον ένοπλο αγώνα, συνεχίζεται ο πολιτικός»
Ιδιαίτερα αποκαλυπτικές είναι και οι δηλώσεις του δικηγόρου του Οτζαλάν, Φαΐκ Οζγκιούρ Ερόλ.
Σύμφωνα με τον ίδιο, δημιουργείται ουσιαστικά μια τριπλή δομή: ένα εκτελεστικό όργανο, ένα Συμβούλιο Αφοπλισμού και Πολιτικοποίησης και η κοινοβουλευτική Επιτροπή Παρακολούθησης. Τα τρία όργανα προορίζονται να λειτουργούν συντονισμένα και συμπληρωματικά.
Ο ρόλος του Οτζαλάν περιγράφεται με εξαιρετικά συγκεκριμένο τρόπο.
Προς την πλευρά του τουρκικού κράτους θα αναλαμβάνει την ευθύνη της δέσμευσης για τον αφοπλισμό της οργάνωσης. Προς την πλευρά του PKK, θα έχει ρόλο στη διαχείριση της ίδιας της διαδικασίας μετάβασης.
Ο Ερόλ συνοψίζει τη νέα στρατηγική με τη θέση που αποδίδει στον Οτζαλάν:
Τερματισμός του ένοπλου αγώνα, συνέχιση του πολιτικού αγώνα.
«Πρόκειται για κρατική απόφαση και κρατικό σχέδιο»
Ακόμη σημαντικότερη είναι η επιμονή των συνομιλητών ότι η διαδικασία δεν αποτελεί απλώς πρωτοβουλία της κυβέρνησης Ερντογάν.
Ο δικηγόρος του Οτζαλάν συνδέει ευθέως τον ρόλο του Ντεβλέτ Μπαχτσελί με το γεγονός ότι πρόκειται, κατά την εκτίμησή του, για «κρατική απόφαση και σχέδιο».
«Το ουσιαστικό είναι ότι συνομιλητής είναι το κράτος», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Η δήλωση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία σε συνδυασμό με όσα φέρεται να είπε πρόσφατα ο ίδιος ο Οτζαλάν: ότι δεν συζητά με το AKP αλλά «με το κράτος».
Η Μπουλντάν, από την πλευρά της, υποστηρίζει ότι η σημερινή διαδικασία άρχισε με την πολιτική κίνηση του Μπαχτσελί και τις δημόσιες παρεμβάσεις του, λέγοντας ότι προηγουμένως δεν υπήρχαν γνωστές επαφές.
Ο Οτζαλάν περίμενε κίνηση από το κράτος
Ακόμη πιο ενδιαφέρουσες είναι οι πληροφορίες που μεταφέρει ο Βεϊσί Ακτάς, ο οποίος έμεινε για περισσότερα από δέκα χρόνια μαζί με τον Οτζαλάν στο Ιμραλί και αποφυλακίστηκε το 2025 έπειτα από 31 χρόνια κράτησης.
Ο Ακτάς υποστηρίζει ότι όταν έγινε η παρέμβαση Μπαχτσελί, ο Οτζαλάν δήλωσε ότι περίμενε μια τέτοια πρωτοβουλία από το εσωτερικό του κράτους και μάλιστα θεωρούσε ότι είχε καθυστερήσει.
Κατά τον ίδιο, ήδη από το 2023 υπήρχαν ενδείξεις ότι κάποιο τμήμα του κρατικού μηχανισμού εξέταζε την έναρξη νέας διαδικασίας. Τότε είχε αλλάξει ακόμη και ο χώρος κράτησης του Οτζαλάν, γεγονός που τον είχε οδηγήσει να αναρωτηθεί εάν ξεκινούσε μια διαδικασία ανάλογη με εκείνη που είχε προηγηθεί στην περίπτωση του Νέλσον Μαντέλα.
Στο τραπέζι και δημοσιογράφοι στο Ιμραλί
Η νέα περίοδος μπορεί να αλλάξει ακόμη και το καθεστώς επικοινωνίας του Οτζαλάν με τον έξω κόσμο.
Η Μπουλντάν αποκάλυψε ότι γίνονται προσπάθειες ώστε δημοσιογράφοι να μπορέσουν να μεταβούν στο Ιμραλί και να συναντήσουν τον Οτζαλάν.
Δεν υπάρχει ακόμη συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ούτε έχουν αποφασιστεί τα πρόσωπα που θα συμμετάσχουν, αλλά, σύμφωνα με την ίδια, υπάρχουν σχετικές προετοιμασίες.
Ανάλογα αιτήματα έχουν υποβάλει ακαδημαϊκοί, γυναικείες οργανώσεις και φορείς της κοινωνίας των πολιτών.
Ακόμη και συνάντηση Μαζλούμ Αμπντί–Οτζαλάν
Ιδιαίτερο γεωπολιτικό ενδιαφέρον παρουσιάζει και το ενδεχόμενο επίσκεψης στο Ιμραλί του Μαζλούμ Αμπντί, επικεφαλής των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF).
Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο δημοσίευμα, υπάρχει ενδιαφέρον και από τις δύο πλευρές για μια τέτοια επαφή.
Ο Ακτάς υποστήριξε ότι, εφόσον η διαδικασία στην Τουρκία εξελιχθεί θετικά και μεταβληθούν οι συνθήκες γύρω από τον Οτζαλάν, θα γίνει ευκολότερη και μια πιθανή επίσκεψη του Μαζλούμ Αμπντί.
Μια τέτοια εξέλιξη θα έδινε στη διαδικασία σαφή περιφερειακή διάσταση, καθώς το κουρδικό ζήτημα της Τουρκίας θα συνδεόταν ακόμη πιο άμεσα με τις εξελίξεις στη βόρεια και βορειοανατολική Συρία.
Η μεγάλη εικόνα: Από το PKK των όπλων σε πολιτικό μηχανισμό
Οι πληροφορίες που δημοσιεύει η Serbestiyet περιγράφουν κάτι πολύ ευρύτερο από μια απλή διαδικασία παράδοσης όπλων.
Εφόσον εφαρμοστεί ο σχεδιασμός όπως παρουσιάζεται από την Μπουλντάν και τον δικηγόρο του Οτζαλάν, το τουρκικό κράτος επιχειρεί να δημιουργήσει έναν ελεγχόμενο μηχανισμό μετάβασης του κουρδικού κινήματος από την ένοπλη δράση στην πολιτική.
Και στο κέντρο αυτού του μηχανισμού τοποθετείται ο ίδιος ο Αμπντουλάχ Οτζαλάν.
Αυτό αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη πολιτική αντίφαση – αλλά και τη σημαντικότερη ένδειξη της έκτασης της αλλαγής που συντελείται: ο άνθρωπος που το τουρκικό κράτος κρατά φυλακισμένο στο Ιμραλί από το 1999 καλείται, σύμφωνα με τους ανθρώπους της αντιπροσωπείας του Ιμραλί, να αναλάβει κεντρικό ρόλο στον αφοπλισμό της οργάνωσης που ίδρυσε και στη μετάβασή της προς την πολιτική δράση.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι εάν βρίσκεται σε εξέλιξη μια νέα διαδικασία για το κουρδικό. Είναι πόσο μακριά είναι διατεθειμένο να φτάσει το ίδιο το τουρκικό κράτος – και ποια θα είναι η τελική πολιτική μορφή που θα προκύψει από αυτή τη διαδικασία.