Στα τέλη της δεκαετίας του ’80, η σοβιετική προπαγάνδα μιλούσε για την «επικείμενη κατάρρευση του αμερικανικού καπιταλισμού». Επικαλούνταν πραγματικά γεγονότα: τη χρηματιστηριακή κρίση του Οκτωβρίου του 1987 (τη μεγαλύτερη ημερήσια πτώση της Wall Street), την κρίση των S&L και το σκάνδαλο Ιράν-Κόντρα. Προέβαλαν τις υπαρκτές αμερικανικές αδυναμίες ως τεκμήριο «συστημικής αποσύνθεσης» των ΗΠΑ.
Όμως, αυτό που δεν έβλεπαν ήταν ότι η ίδια η ΕΣΣΔ είχε ήδη αρχίσει να διαλύεται. Το 1989 κατέρρευσε το «σοσιαλιστικό στρατόπεδο» και δύο χρόνια αργότερα η ίδια η Σοβιετική Ένωση. Το δίδαγμα είναι απλό: όταν η προπαγάνδα μιλάει για την «κατάρρευση του άλλου», συνήθως κρύβει τη δική της κρίση.
Η σημερινή αφήγηση και η πραγματικότητα των αριθμών
Σήμερα ακούμε ξανά μια παρόμοια αφήγηση: «Η Αμερική του Τραμπ καταρρέει», «το χρηματιστήριο είναι φούσκα», «ο πληθωρισμός θα εκραγεί λόγω δασμών». Όπως κάθε προπαγάνδα, έτσι και αυτή έχει «πυρήνες αλήθειας», όπως οι υψηλές αποτιμήσεις στη Wall Street (δείκτης Shiller P/E άνω του 40). Όμως, άλλο πράγμα η «διόρθωση» και άλλο η «κατάρρευση».
Ας δούμε τα δεδομένα της πρόσφατης ιστορίας:
-
Το 2017 πολλοί προεξοφλούσαν διόρθωση, αλλά επί Τραμπ ο Dow Jones ανέβηκε 57%, ο S&P-500 70% και ο Nasdaq 142%.
-
Ακόμη και στην πανδημία του 2020, η αγορά ανέκαμψε ταχύτατα, αποδεικνύοντας ότι η άνοδος δεν ήταν «φούσκα».
-
Από τον Ιανουάριο που ανέλαβε τη δεύτερη θητεία του, το χρηματιστήριο συνεχίζει να καταρρίπτει ιστορικά υψηλά, παρά τις πρόσκαιρες πιέσεις από τους δασμούς.
Οι θετικοί δείκτες της Αμερικανικής Οικονομίας
Η πορεία των αγορών εξαρτάται από συγκεκριμένες μεταβλητές που σήμερα δείχνουν ανθεκτικότητα:
-
Πληθωρισμός: Αποκλιμακώνεται σταθερά, με τα επιτόκια της FED να υποχωρούν.
-
Ανάπτυξη: Προβλέπονται ρυθμοί άνω του 2,5% για το 2026, με ισχυρή απασχόληση και αυξημένες επενδύσεις.
-
Ενέργεια: Η στροφή στους υδρογονάνθρακες μειώνει το κόστος παραγωγής, ενισχύει την ανταγωνιστικότητα και συγκρατεί τον πληθωρισμό.
-
Γεωπολιτική: Πιθανές εξελίξεις στο Ουκρανικό ή στο Ιράν λειτουργούν ως καταλύτες εμπιστοσύνης.
Παράλληλα, η δημοτικότητα του Τραμπ παραμένει σε φυσιολογικά επίπεδα για εν ενεργεία Πρόεδρο (46%-50%), καταρρίπτοντας τα σενάρια περί «κατάρρευσης δημοτικότητας».
Η Ευρώπη σε στασιμότητα και πολιτική φθορά
Ενώ τα ευρωπαϊκά media μιλούν για την Αμερική, η εικόνα στην Ευρώπη είναι ανησυχητική. Για το 2026, η προβλεπόμενη ανάπτυξη στην ΕΕ είναι μόλις 1,4-1,5% (με τη Γερμανία στο 1%), την ώρα που η παγκόσμια οικονομία τρέχει με 2,7%.
Πολιτικά, οι «αντισυστημικές» δυνάμεις πρωταγωνιστούν:
-
Στη Γερμανία, το AfD καταγράφει πρωτιές.
-
Στη Γαλλία, το Rassemblement National της Λεπέν κυριαρχεί.
-
Στη Βρετανία, το Reform UK του Farage ανεβαίνει σταθερά.
Η πολιτική νομιμοποίηση της Ευρώπης συρρικνώνεται, ενώ η κοινωνική κόπωση από την ακρίβεια και την «πράσινη μετάβαση» αυξάνεται. Η Ευρώπη παραμένει ενεργειακά και αμυντικά εξαρτημένη, οδηγούμενη σε αποβιομηχάνιση.
Συμπέρασμα: Το ερώτημα που μετατοπίζεται
Το ερώτημα δεν είναι αν αντέχει η Αμερική, αλλά αν αντέχει η Ευρώπη. Ποιο σύστημα έχει δημογραφική, ενεργειακή και βιομηχανική δυναμική; Η Ευρώπη, με υπερδιπλάσιες τιμές ενέργειας και στρατηγική αβεβαιότητα, εισέρχεται σε μια παρατεταμένη δοκιμασία.
Για την Ελλάδα, αυτό δεν είναι μια ακαδημαϊκή συζήτηση αλλά μια προειδοποίηση. Δυστυχώς, η ελληνική κυβέρνηση παραμένει «προσκολλημένη» και δεν προετοιμάζεται, σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Υστερόγραφο: Στην Αμερική συζητούν για ενεργειακή αυτάρκεια και γεωπολιτική ισορροπία. Στην Ευρώπη, την ώρα της παρακμής, συζητούν αν η Βιολογία είναι «κοινωνική κατασκευή» ή ψηφίζουν για το «αν οι τρανς είναι γυναίκες». Όπως στο Βυζάντιο συζητούσαν για το φύλο των αγγέλων ενώ οι κίνδυνοι τους έζωναν, έτσι και σήμερα η Ευρώπη συζητά για συμβολισμούς, περιμένοντας την… «κατάρρευση» της Αμερικής.