Το Ιράν επιβεβαίωσε την Τρίτη ότι το Ισραήλ δολοφόνησε κατά τη διάρκεια της νύχτας τον Αλί Λαριτζανί, έναν από τους σημαντικότερους Ιρανούς αξιωματούχους που είχαν επιβιώσει μέχρι τώρα από τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα.
Ο Λαριτζανί, γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, ήταν η βασική μορφή του καθεστώτος μετά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ από το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου. Ήταν ο εκλεκτός αναπληρωτής του Χαμενεΐ και πολλοί τον θεωρούσαν de facto ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ.
Ο Χαμενεΐ «έβλεπε τον Λαριτζανί ως τον άνθρωπο που θα κληρονομούσε την Ισλαμική Επανάσταση και θα τη συνέχιζε», δήλωσε ο Τζόναθαν Σάνζερ, ανώτερος αντιπρόεδρος στο Ίδρυμα για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών. «Και αυτό προφανώς έχει διαταραχθεί σοβαρά».
Ένας άνθρωπος του κατεστημένου, που προερχόταν από μία από τις σημαντικότερες θρησκευτικές οικογένειες της χώρας, ο Λαριτζανί είχε αναλάβει να ηγηθεί στα πιο κρίσιμα ζητήματα του Ιράν. Επέβλεπε τις προσπάθειες του Ιράν να επιτύχει πυρηνική συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες και θεωρείται ευρέως ότι είχε προσωπικά διευθύνει τη φονική καταστολή των αντικυβερνητικών διαδηλώσεων τον Ιανουάριο.
«Ο Λαριτζανί ήταν ένας από τους πρώτους Ιρανούς ηγέτες που κάλεσαν σε βία ως απάντηση στα νόμιμα αιτήματα του ιρανικού λαού», ανέφερε το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών όταν ανακοίνωσε κυρώσεις εναντίον του.
Πρώην μέλος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, ο Λαριτζανί υπηρέτησε ως επικεφαλής διαπραγματευτής για τα πυρηνικά από το 2005 έως το 2007, υπερασπιζόμενος αυτό που η Τεχεράνη αποκαλεί δικαίωμά της στον εμπλουτισμό ουρανίου. Είχε κάποτε χαρακτηρίσει τα ευρωπαϊκά κίνητρα για εγκατάλειψη της παραγωγής πυρηνικού καυσίμου ως «ανταλλαγή ενός μαργαριταριού με μια σοκολάτα».
Το 2005 ανέλαβε για πρώτη φορά την ηγεσία του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας.
Ο πρόεδρος του Ισραήλ Ισαάκ Χέρτζογκ τον κατηγόρησε την Τρίτη ότι ήταν ο εγκέφαλος πίσω από την απαγωγή και τη δολοφονία στρατιωτών του ισραηλινού στρατού το 2006, γεγονός που πυροδότησε τον Δεύτερο Πόλεμο του Λιβάνου. «Εκείνο το πρωί έφυγε αεροπορικώς από τον Λίβανο», είπε ο Χέρτζογκ. «Ήταν εκεί ως επικεφαλής του συμβουλίου εθνικής ασφάλειας του Ιράν — πήγε να σχεδιάσει μαζί με τον Νασράλα αυτή την επιχείρηση, να του δώσει το πράσινο φως».
Ο Λαριτζανί διετέλεσε πρόεδρος του κοινοβουλίου από το 2008 έως το 2020, περίοδο κατά την οποία το Ιράν διαπραγματεύτηκε και υπέγραψε πυρηνική συμφωνία με τις ΗΠΑ και πέντε άλλες δυνάμεις το 2015.
Έθεσε επίσης υποψηφιότητα για την προεδρία το 2005 χωρίς επιτυχία. Αργότερα προσπάθησε να συμμετάσχει στις προεδρικές εκλογές του 2021 και του 2024, αλλά αποκλείστηκε και τις δύο φορές από το Συμβούλιο των Φρουρών, το οποίο επικαλέστηκε ζητήματα όπως το επίπεδο διαβίωσης και οικογενειακούς δεσμούς στο εξωτερικό.
Ο Λαριτζανί διορίστηκε εκ νέου τον περασμένο Αύγουστο γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, μετά τον 12ήμερο αεροπορικό πόλεμο μεταξύ Ιράν και Ισραήλ στον οποίο συμμετείχαν και οι ΗΠΑ.
Ο Χαμενεΐ, στον οποίο ο Λαριτζανί είχε δείξει διαρκή αφοσίωση, τον έστειλε τον περασμένο μήνα στο Ομάν για να προετοιμάσει έμμεσες πυρηνικές συνομιλίες με τις ΗΠΑ. Επίσης πραγματοποίησε αρκετά ταξίδια στη Μόσχα τους τελευταίους μήνες για να συζητήσει ζητήματα ασφάλειας.
«Η επιρροή και το κύρος του ξεπερνούσαν κατά πολύ οποιαδήποτε επίσημη θέση κατείχε», δήλωσε ο Μέιρ Μπεν-Σαμπάτ, πρώην σύμβουλος εθνικής ασφάλειας του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ, πρόσθεσε, ο Λαριτζανί «διαχειριζόταν τον πόλεμο κατά του Ισραήλ και λειτουργούσε ως βασικός συντονιστής των ιρανικών υπηρεσιών ασφαλείας».
«Πρωτοφανής κρίση»
Το κρίσιμο ερώτημα τώρα είναι ποια πρακτική επίδραση θα έχει η δολοφονία του Λαριτζανί στην ικανότητα της Ισλαμικής Δημοκρατίας να συνεχίσει μια συντονισμένη στρατιωτική απάντηση στις αμερικανοϊσραηλινές αεροπορικές επιθέσεις — και ενδεχομένως στην ίδια την επιβίωσή της.
Πριν από τον θάνατό του, δεκάδες άλλοι ανώτεροι Ιρανοί αξιωματούχοι είχαν σκοτωθεί σε 18 ημέρες βομβαρδισμών, μεταξύ των οποίων και ο επικεφαλής της δύναμης Μπασίτζ των Φρουρών της Επανάστασης, Γολαμρεζά Σολεϊμανί.
Τα πλήγματα, σύμφωνα με τον Μπεν-Σαμπάτ, «συνεχίζουν τη διαδικασία αποκοπής και αποδόμησης της ιδεολογικής, πολιτικής και επιχειρησιακής αλυσίδας διοίκησης και ελέγχου του ιρανικού καθεστώτος, τοποθετώντας το σε μια πρωτοφανή κρίση».
Αυτή τη στιγμή δεν είναι καθόλου σαφές ποιος έχει τον έλεγχο. Ο γιος του Χαμενεΐ, Μοτζτάμπα, επιλέχθηκε ως τρίτος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, αλλά πιστεύεται ότι τραυματίστηκε στην αεροπορική επιδρομή που σκότωσε τον πατέρα του και δεν έχει εμφανιστεί από τότε.
Αυτό όμως δεν σημαίνει αυτόματα το τέλος του καθεστώτος. Οι σύμμαχοι του Ιράν, η Χαμάς και η Χεζμπολάχ, έχουν επίσης δεχθεί σοβαρά πλήγματα, αλλά συνεχίζουν να λειτουργούν.
Ωστόσο, δεν έχουν να αντιμετωπίσουν έναν εξοργισμένο πληθυσμό που θέλει να ανατρέψει το καθεστώς.
Ο θάνατος του Λαριτζανί, σύμφωνα με τον Μάικλ Μακόφσκι, «θα πρέπει να ενθαρρύνει τον ιρανικό λαό και να τον ωθήσει κάποια στιγμή να εξεγερθεί ξανά».
Ο Νετανιάχου επιδιώκει να εκμεταλλευτεί άμεσα το γεγονός. Σε μήνυμα στα αγγλικά προς τον ιρανικό λαό, τους προέτρεψε να «γιορτάσουν τη Γιορτή της Φωτιάς».
Η γιορτή Τσαχαρσανμπέ Σούρι, που πραγματοποιείται την Τρίτη το βράδυ και θεωρείται παγανιστική από την Ισλαμική Δημοκρατία, συχνά συνοδεύεται από αντικυβερνητικές διαδηλώσεις. «Γιορτάστε και καλό Νοβρούζ», είπε ο Νετανιάχου, διαβεβαιώνοντας ότι «σας παρακολουθούμε από ψηλά».
«Η εξόντωση της ανώτατης ηγεσίας θα έχει σίγουρα αντίκτυπο στον τρόπο που ο ιρανικός λαός βλέπει τι θα ακολουθήσει», δήλωσε ο Σάνζερ.
Κανείς δεν γνωρίζει ακριβώς τι θα φέρει η επόμενη φάση του πολέμου, ούτε αν η δολοφονία του Λαριτζανί θα είναι αρκετή για να βγάλει ξανά τους διαδηλωτές στους δρόμους.
Ακόμη κι αν δεν συμβεί αυτό, η ικανότητα του Ισραήλ να εντοπίζει τόσο υψηλόβαθμα στελέχη του ιρανικού καθεστώτος δείχνει πόσο βαθιά έχει διεισδύσει η κατασκοπεία του στα πιο ευαίσθητα σημεία της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Φαίνεται πως θα υπάρξουν κι άλλες εκπλήξεις.
Times of Israel