Τη δυνατότητα της Ελλάδας να μετατρέψει τη σημερινή ενεργειακή συγκυρία σε πραγματικό γεωστρατηγικό πλεονέκτημα ανέλυσε στο ΕΛΙΣΜΕ ο Λεόντιος Πορτοκαλάκης, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ινστιτούτου, σε ομιλία με θέμα την ενέργεια, τους υδρογονάνθρακες, τις θαλάσσιες ζώνες και τον ρόλο της χώρας στον νέο ενεργειακό χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου.
Ο ομιλητής υπογράμμισε ότι η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε ένα σπάνιο παράθυρο ευκαιρίας. Η διεθνής συγκυρία, οι ενεργειακές ανακατατάξεις, η ανάγκη της Ευρώπης για νέες πηγές και διαδρόμους τροφοδοσίας, οι εξελίξεις σε Ανατολική Μεσόγειο, Αίγυπτο, Ισραήλ και Κύπρο, αλλά και η παρουσία μεγάλων εταιρειών στις ελληνικές θαλάσσιες περιοχές, δημιουργούν συνθήκες που δεν πρέπει να χαθούν.
Κεντρικό σημείο της ανάλυσης ήταν οι θαλάσσιες οριοθετήσεις της Ελλάδας με την Ιταλία και την Αίγυπτο. Ο Πορτοκαλάκης τόνισε ότι, παρά τις υποχωρήσεις που έγιναν, ιδίως στο ζήτημα των ιταλικών αλιευτικών δικαιωμάτων στο Ιόνιο και στη μερική οριοθέτηση με την Αίγυπτο, η Ελλάδα πέτυχε κάτι στρατηγικά σημαντικό: την αναγνώριση ότι τα νησιά έχουν επήρεια στις θαλάσσιες ζώνες.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε στην ακύρωση, στην πράξη, του τουρκολιβυκού μνημονίου. Όπως εξήγησε, η συμφωνία Ελλάδας–Αιγύπτου, η παρουσία ξένων ενεργειακών κολοσσών και οι εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο λειτουργούν ως ανάχωμα απέναντι στις τουρκικές επιδιώξεις.
Σύμφωνα με την ομιλία, το ενδιαφέρον εταιρειών όπως η ExxonMobil και η Chevron για θαλάσσια τεμάχια μεγάλης έκτασης δημιουργεί νέα δεδομένα. Στις περιοχές αυτές έχουν ήδη πραγματοποιηθεί ή αναμένονται σεισμικές έρευνες, ενώ οι πρώτες γεωτρήσεις θα δείξουν αν οι εκτιμήσεις για υδρογονάνθρακες επιβεβαιώνονται.
Ο Πορτοκαλάκης στάθηκε και στον ρόλο της Ελλάδας ως διαδρόμου μεταφοράς ενέργειας. Η Ρεβυθούσα, η Αλεξανδρούπολη, ο κάθετος διάδρομος προς τα Βαλκάνια και την Ουκρανία, αλλά και οι σχεδιαζόμενες ηλεκτρικές διασυνδέσεις από Μέση Ανατολή και Αίγυπτο προς την Ευρώπη, καθιστούν τη χώρα κόμβο μεγάλης σημασίας.
Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε και την αναβίωση της συμμαχίας 3+1, τη δημιουργία του East Mediterranean Energy Center και το ενδιαφέρον της Αιγύπτου να εξάγει LNG μέσω των ελληνικών θαλάσσιων οδών. Όπως σημείωσε, η Ελλάδα μπορεί να βρεθεί στο επίκεντρο των νέων ενεργειακών ροών προς την Ευρώπη.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, επισημαίνοντας ότι η παραγωγή από φωτοβολταϊκά και ανεμογεννήτριες έχει φτάσει σε τέτοιο επίπεδο ώστε πολλές φορές η ενέργεια δεν μπορεί να αξιοποιηθεί λόγω έλλειψης δικτύων και αποθηκευτικών μέσων. Η ανάπτυξη νέων δικτύων και μπαταριών θεωρείται κρίσιμη για να μη χάνεται παραγόμενη ενέργεια.
Σημαντικό τμήμα της ομιλίας αφιερώθηκε και στους κινδύνους. Ο Πορτοκαλάκης προειδοποίησε ότι οι μεγάλες εταιρείες δεν έρχονται στην Ελλάδα από φιλανθρωπία, αλλά για κέρδος. Γι’ αυτό, όπως είπε, το ελληνικό κράτος πρέπει να διαθέτει εξειδικευμένα στελέχη που θα μπορούν να ελέγχουν τεχνικά και οικονομικά τις δραστηριότητές τους.
Έφερε ως παράδειγμα τη Νορβηγία, η οποία ανέπτυξε έναν ισχυρό κρατικό μηχανισμό γνώσης και ελέγχου στον πετρελαϊκό τομέα, ώστε να μην μπορεί καμία ξένη εταιρεία να την κοροϊδέψει ή να την υπερτιμολογήσει.
Στους κινδύνους ενέταξε επίσης τη γραφειοκρατία, την καθυστέρηση στην απονομή δικαιοσύνης, την αβελτηρία του κράτους και την τουρκική αναθεωρητική πολιτική. Το επεισόδιο της Κάσου και το παλαιότερο περιστατικό στο κυπριακό θαλασσοτεμάχιο 3 παρουσιάστηκαν ως προειδοποιήσεις για την ανάγκη σχεδίου Β και προβολής ισχύος.
Ο ομιλητής υποστήριξε ακόμη ότι η Ελλάδα έχει πλέον ευκαιρία να προχωρήσει σε ανακήρυξη ΑΟΖ, καθορισμό γραμμών βάσης και, μελλοντικά, επέκταση των χωρικών υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια, πάντα εντός του διεθνούς δικαίου.
Το τελικό μήνυμα ήταν σαφές: η Ελλάδα πρέπει να κινηθεί με εθνική συναίνεση, συνέχεια και σοβαρότητα. Η ενεργειακή πολιτική δεν μπορεί να αλλάζει ανάλογα με τις κυβερνήσεις. Το χρονικό περιθώριο για την αξιοποίηση των υδρογονανθράκων είναι περιορισμένο, καθώς η μετάβαση στην πράσινη ενέργεια επιταχύνεται.
Ο Πορτοκαλάκης έκλεισε με προειδοποίηση αλλά και αισιοδοξία: οι ευκαιρίες είναι μεγάλες, όμως κοντά στην επιτυχία υπάρχει πάντα ο κίνδυνος της κακής αξιοποίησης. Το ζητούμενο είναι στρατηγική στόχευση, υπομονή, επιμονή και μοναδικός οδηγός το εθνικό συμφέρον.