Γράφει ο Μανώλης Σκούληκας
Κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, η Οθωμανική αυτοκρατορία, ήδη στη μέγιστη αποδρομή της, έπαιξε για πολλοστή φορά το «χαρτί» της Μεγάλης Δύναμης και συντάχθηκε με τις Κεντρικές Δυνάμεις, ελπίζοντας να εξέλθει από την παρακμή της μέσα από μια στρατιωτική νίκη. Αυτό το πλήρωσε όμως ακριβά με την συντριπτική ήττα της και τον διαμελισμό της. Το νεοσύστατο τουρκικό κράτος, μόλις είχε πατήσει στα ματωμένα πόδια του, όταν ξέσπασε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος. Δεν είχε ούτε τη δύναμη, ούτε τη διάθεση, να συμμετέχει μία νέα πολύνεκρη και επισφαλή πολεμική αναμέτρηση των ισχυρών. Επωφελούμενη από την υπερεπέκταση των αντιπάλων, η Τουρκία κατάφερε να αποσοβήσει τις εκατέρωθεν πιέσεις για συμμετοχή στον πόλεμο, παραμένοντας ένας «Επιτήδειος Ουδέτερος» μέχρι την τελευταία ημέρα του πολέμου.
Σήμερα, στα πρόθυρα του Τρίτου Παγκοσμίου Πολέμου, έχει ξανά υιοθετήσει τη θέση της Μεγάλης Δυνάμεως αλλά προσπαθεί να διατηρήσει την επαμφοτερίζουσα στάση της, αυτή τη φορά εναλλάσσοντας τις εκατέρωθεν προσεγγίσεις με λεονταρισμούς. Μέχρι στιγμής αυτή η τακτική την έχει φέρει σε δύσκολη θέση καθώς, η κατάρριψη ενός ρωσικού αεροσκάφους στη Συρία, την εγκλώβισε σε μια λεόντεια συμφωνία με τη Ρωσία, κατά την οποία υποχρεώθηκε να αγοράσει τους S-400 και να εγκαταστήσει ρωσική βάση παρατήρησης στο Ακούγιου, όπου η Ρωσία θα χτίσει ένα πυρηνικό εργοστάσιο με όρους σχεδόν αποκλειστικής εκμετάλλευσης. Αυτή η σαφής απομάκρυνση από το αμερικανικό μπλοκ της στέρησε τα απάρτια των πολεμικών της αεροπλάνων, καθηλώνοντας ήδη πάνω από το 30% της πολεμικής της αεροπορίας, και εξοβελίζοντας την από το πρόγραμμα των F-35, κοστίζοντας της όλη την προκαταβολή που είχε καταθέσει και καθιστώντας το Anadolu μια θλιβερή πλατφόρμα μη επανδρωμένων. Σαν διαμεσολαβητής στις έμμεσες πωλήσεις του Ιρανικού και Ρωσικού πετρελαίου έχει υποστεί κυρώσεις και μάλιστα ο ίδιος ο Έρντογαν και η οικογένειά του εμπλέκονται σε αυτά τα τραπεζικά σκάνδαλα, καθιστώντας τον προσωπικά ευεπίφορο σε πιέσεις από τις ΗΠΑ. Η υποστήριξη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, την έχει απομακρύνει ριζικά από όλα τα κοσμικά καθεστώτα της Μέσης Ανατολής, ενώ η αντισιωνιστικές απειλές έχουν κατευθύνει την Ισραηλινή πολιτική στην προετοιμασία μιας πολεμικής αντιπαράθεσης με την Τουρκία. Ενώ λοιπόν κανένας στη Μέση Ανατολή δεν είναι διατεθειμένος να ανεχθεί ξανά μια βάρβαρη Οθωμανική επικυριαρχία, η Τουρκία, μαζί με το Κατάρ, αποτελούν κράτη «ταραξίες» (spoiler states) στην ευρύτερη περιοχή, μεγιστοποιώντας έτσι έτι περαιτέρω την απαξία που τρέφουν απέναντί τους συλλήβδην και οι Μεσανοτολίτες αλλά και οι Δυτικοί.
Μετά μάλιστα από τα πολεμικά γεγονότα στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή, ο «Διάδρομος του Μεταξιού» παραμένει κλειστός για το εγγύς μέλλον χωρίς ευοίωνες προοπτικές για την επανεκκίνησή του. Μόνο δύο «περάσματα» έχουν απομείνει στην Κίνα για τη διακίνηση των προϊόντων της στην Ευρώπη και την Αφρική. Το βόρειο πέρασμα στον Αρκτικό προβλέπεται να κλείσει σύντομα καθώς ο Τραμπ εποφθαλμιά τη Γροιλανδία ενώ ελέγχει ήδη την Ισλανδία και τη Βόρεια Σκανδιναβία. Η μόνη δίοδος που μένει είναι μέσα από τις τουρκικές πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες και την Κασπία Θάλασσα προς την Τουρκία και κατόπιν προς την Ευρώπη και την Αφρική. Ήδη η Κίνα έχει συνάψει δάνεια αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων από την Τουρκία με αυτόν ακριβώς το σκοπό. Η παγίδα χρέους που έχει στήσει ο «Κόκκινος Δράκος», έχει ήδη εμπλέξει βαθιά την Τουρκία, η οποία όχι μόνο διακινδυνεύει νέες κυρώσεις εκτελώντας τον ενδιάμεσο για την εισαγωγή κινεζικών προϊόντων στην Ευρώπη μέσω της τελωνειακής της ένωσης με την ΕΕ, αλλά έχει επενδύσει σε μια σειρά κρατών που μπορούν να ασκήσουν επιρροή στον IMEC (India–Middle East–Europe–Corridor), τον ανταγωνιστικό εμπορικό διάδρομο του «Δρόμου του Μεταξιού» (BRI–one Belt–one Road–Initiative). Έχει βάση στη Σομαλία, φλερτάρει με τα Κανάρια νησιά στον Ινδικό και απειλεί το Αιγυπτιακό κοσμικό καθεστώς του Σίσι μέσω της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Η στρατηγική τοποθέτησή της προοιωνίζει την πρόθεσή της να γίνει ένα κράτος ρυθμιστής στο διάδρομο IMEC, που θα επιτρέπει ή θα απαγορεύει τη διέλευση των εμπορευμάτων ανάλογα με τα συμφέροντά του και αυτά των κρατών που θα το επηρεάζουν-πάντα για τα κατάλληλα ανταλλάγματα. Αντιστοίχως, οι ΗΠΑ έχουν εμπιστευτεί τη θέση του θεματοφύλακα της ασφάλειας του IMEC στο Ισραήλ, οπότε, εκ του προοιμίου, η θέση της Τουρκίας έρχεται δυνητικά σε άμεση αντιπαράθεση με τον ισχυρό αυτό σύμμαχο των ΗΠΑ στην περιοχή.
Άλλωστε η ανάγκη ενεργειακής απεξάρτησης της Ευρώπης από τη Ρωσία και οι αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες στην κούρσα για την Προηγμένη Τεχνητή Νοημοσύνη, καθιστούν τις εξορύξεις στην Ανατολική Μεσόγειο διακύβευμα στρατηγικής σημασίας για τη Δύση. Η Τουρκία εμπλέκεται στη διαδικασία απαιτώντας, ενάντια στο Διεθνές Δίκαιο, κομμάτι της Ελληνοκυπριακής ΑΟΖ, καθυστερώντας τις εξορύξεις και καθιστώντας τις επικίνδυνες υπό το πρίσμα του βομβαρδισμού των πλωτών πλατφορμών εξόρυξης σε περίπτωση που τα ληστρικά της αιτήματα δεν ικανοποιηθούν. Αν όμως γίνουν δεκτά τα τουρκικά αιτήματα, υπό την πίεση της Αμερικής, η Δύση θα έχει να κάνει με ένα κράτος ταραξία που θα εκβιάζει, για ίδιον όφελος αλλά και για χάρη των ευρασιατικών εταίρων του, συλλήβδην τη Δύση για τις εξορύξεις και τη διαμετακομιδή των υδρογονανθράκων της περιοχής. Η πρόσβασή της δε σε μια μεγάλη ενεργειακή δεξαμενή θα της ανοίξει το δρόμο να μπει στην κονίστρα των ισχυρών οικονομιών του πλανήτη, καθιστώντας την υποψήφιο ανταγωνιστή της Δύσης.
Η εμπλοκή της Τουρκίας στη Συρία, τη Λιβύη και τη Σομαλία, όπως και η πρόθεσή της να εμπλακεί στο Παλαιστινιακό, ενδεικνύουν, σε συνάρτηση με την παράλληλη εργαλειοποίηση τρομοκρατικών ομάδων της περιοχής, την πρόθεσή της να είναι ένας ισχυρός ρυθμιστικός παράγοντας στα γαιοστρατηγικά τεκταινόμενα της Μέσης Ανατολής -και μάλιστα ιδιαίτερα απορρυθμιστικός για τα Δυτικά συμφέροντα. Το Ισραήλ καλείται να περιορίσει την τουρκική επιρροή και η Ελλάδα καλείται να το συνδράμει. Το εθνικά ξοφλημένο ελληνόφωνο πολιτικό κατεστημένο αρνείται κατηγορηματικά να αναλάβει αυτόν τον ρόλο και αυτό αποτελεί πρόβλημα για την αμερικανική εξωτερική πολιτική. Οι ΗΠΑ δεν μπορούν να εμπιστευθούν το ρόλο του τοποτηρητή της περιοχής στην Τουρκία, παρά τους εναγκαλισμούς των δύο εξίσου αυταρχικών προέδρων τους, και αυτό φάνηκε από την τελική υποχώρηση του Τραμπ από την υποστήριξη της τουρκικής παρουσίας στην ειρηνευτική δύναμη στη Γάζα, μετά από την έντονη πίεση του Αμερικανο-Εβραϊκού λόμπι και την πιθανή εμπλοκή του στους «Φακέλους Επστάϊν».
Παρά το θαυμασμό που τρέφει ο αμερικάνος πρόεδρος στον «ισχυρό άνδρα» της Τουρκίας, η αμερικανική εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να βασιστεί σε έναν επαμφοτερίζοντα εκβιαστή που μοχλεύεται ισχυρά από το Ευρασιατικό μπλοκ. Όμως αν οι ελληνόφωνοι πολιτικοί μας δεν αντοποκριθούν στο ύψος των περιστάσεων και επιδιώξουν μόνο «ήρεμα νερά», ακόμα και με το αντίδωρο του ξεπουλήματος της εθνικής κυριαρχίας της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο, οι αμερικάνοι μπορεί να πιέσουν προς τη επιβολή της ελληνικής ισχύος στην περιοχή. Το Ισραήλ είναι έτοιμο για μια μακροπρόθεσμη στρατηγική κατίσχυση επί της Τουρκίας, το State Department διχάζεται και ο Τραμπ αντιμετωπίζει την κατάσταση στη μέση Ανατολή σαν ένα πρόχειρο «μπάλωμα» σε ένα ρεσιτάλ «επιχειρηματικής» κοντοφθαλμίας. Οι ΗΠΑ βρίσκονται στο δίλλημα να υποστηρίξουν ένα απόλυτα αφερέγγυο «κράτος ταραξία» που επηρεάζεται εντόνως από την Κίνα και τη Ρωσία, ή να ξεκινήσουν να μαστιγώνουν ένα «κουτσό άλογο», τις ελληνόφωνες κυβερνήσεις, οι οποίες σαν συστημικοί απόγονοι των κοτζαμπάσηδων, υποκύπτουν εθελόδουλα σε όποιον τους εκφοβίζει ότι δεν θα τελειώσουν την τετραετία τους σε «ήρεμα νερά». Αυτοί, όπως έδειξε η κρίση του 2020, θα δώσουν την άδεια στο στράτευμα να υπερασπίσει την εθνική κυριαρχία μόνο αν η ίδια η εξουσία τους τεθεί υπό κίνδυνο ανατροπής. Δεδομένης της δουλοπρέπειας των ελληνόφωνων ταγών μας, μάλλον θα υποκύψουν στις αμερικανικές πιέσεις και όσο και αν προσπαθούν να εξευμενίσουν τον τούρκο επικυρίαρχό τους, τελικά θα εξαναγκαστούν, όπως και το 1821, να υπερασπισθούν, έστω και άκοντες, την πατρίδα μας.
Η Τουρκία παρουσιάζεται σαν μια Μεγάλη Δύναμη, αλλά το ιστορικό της παρελθόν έχει δείξει επί αιώνες ότι αυτό δεν είναι παρά ένα επιφανειακό φληνάφημα για να αποκρύψει την αδυναμία της από τους εχθρούς που τρέμει μήπως καταλάβουν την ευαλωτότητα της και την συνθλίψουν στα εξ ων συνετέθη. Όμως είναι πλέον φανερό τοις πάσι, ότι αυτή δεν μπορεί να βάλει «κρέας» στο παιχνίδι και το τούρκικο ντολμαδάκι αποκαλύπτεται για άλλη μια φορά…γιαλαντζί.
Αν το καθεστώς των μουλάδων πέσει υπό τους αμερικανο-ισραηλινούς βομβαρδιασμούς και ειδικές επιχειρήσεις, η Κίνα θα χάσει τον σημαντικότερο πληρεξούσιό της στην περιοχή και θα στραφεί στον επόμενο υποψήφιο: την Τουρκία. Αρχικά η Τουρκία μπορεί να αναλάβει έναν αυξημένο απλά ρόλο στην περιοχή, όσον αφορά στο Ευρασιατικό μπλοκ και τον ισλαμικό φονταμενταλισμό, αλλά σύντομα η Κίνα θα απαιτήσει αποτελέσματα και η Τουρκία δεν θα μπορέσει να της αντισταθεί. Μπορεί να αυτοπαρουσιάζεται σαν μια Μεγάλη και Ισχυρή Τουρκία, αλλά δεν είναι ούτε κατά διάνοιαν αρκετά δυνατή ώστε να διατηρήσει την ουδετερότητά της με το να αντιταχθεί στην όλο και αυξανόμενη πίεση από τους δύο άσπονδους αντιπάλους στη μεγάλη σύγκρουση της εποχής μας. Όσο ο κλοιός στενεύει, τόσο μεγαλύτερη θα γίνεται η πίεση της επιλογής στρατοπέδου και η προβολή της σαν «παίκτη» στην περιοχή θα οδηγήσει στην τελική σύνθλιψή της από τον απορριφθέντα μνηστήρα της πολύφερνης αλλά και ανυπεράσπιστης νύφης, αν τα στρατιωτικά δεδομένα το επιτρέψουν. Μπορεί πράγματι οι περιστάσεις να μην παράσχουν την ευκαιρία της σύνθλιψης της Τουρκίας από την πλευρά που αυτή δεν επέλεξε, αλλά αν αυτή δεν επιλέξει κανένα, τότε και οι δύο αντίπαλοι θα στραφούν εναντίον της, καθώς σε διαμάχες τέτοιου μεγέθους και τόσο σημαντικών διακυβευμάτων, όποιος δεν ταχθεί με κάποια πλευρά θεωρείται εχθρός και από τις δύο.
Αν στο Β’ΠΠ η ικανότατη διπλωματία της Τουρκίας και η απόμακρη θέση της από τα μέτωπα του πολέμου, τις επέτρεψαν να παραμείνει επιτήδεια ουδέτερη, η σαφώς ηγετική θέση που έχει αναλάβει στην επίμαχη περιοχή, την τοποθετούν σε μια τροχιά που θα την καταστήσει «επικίνδυνα» ουδέτερη.