Η εκπομπή “Geopolitics” στην τηλεόραση της “Ναυτεμπορικής” άνοιξε με καθαρό πλαίσιο: ο πόλεμος στην Ουκρανία, παρότι παρατεταμένος, δεν είναι πια ο μοναδικός ρυθμιστής της παγκόσμιας ατζέντας. Στο τραπέζι μπαίνει η πιθανότητα αμερικανικής επιχείρησης στο Ιράν — εξέλιξη που, όπως σημειώθηκε από την αρχή, μπορεί να προκαλέσει ανακατατάξεις μεγαλύτερες ακόμη και από αυτές που γέννησε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Ο πρέσβης ε.τ. Ελευθέριος Καραγιάννης, με την εμπειρία τεσσάρων δεκαετιών στο ΥΠΕΞ, κινήθηκε σε δύο παράλληλους άξονες:
-
τη δομική κρίση της “διεθνούς έννομης τάξης” και 2) τη μετατόπιση των αμερικανικών προτεραιοτήτων προς την Κίνα, με το Ιράν να παρουσιάζεται ως κομβικός μοχλός πίεσης.
1) ΟΗΕ: «Συστημικό και δομικό το πρόβλημα»
Στην καρδιά της συζήτησης μπήκε η φθορά του μεταπολεμικού μοντέλου. Ο Καραγιάννης περιέγραψε τον ΟΗΕ ως αναγκαία κατασκευή της στιγμής μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά τόνισε πως η αρχιτεκτονική του —κυρίως το δικαίωμα βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας— οδήγησε σε μακροχρόνια αποδυνάμωση.
Το αποτέλεσμα, κατά την προσέγγισή του: ένας οργανισμός που δεν μπορεί να επιβάλει αποφάσεις, με τη Γενική Συνέλευση να έχει περισσότερο συμβολικό ρόλο, ενώ η πραγματική ισχύς παραμένει στα χέρια των μεγάλων.
Σε αυτό το φόντο έδεσε και την ιδέα ενός “συμβουλίου ειρήνης”- παράκαμψης των κλασικών θεσμών, σαν ένδειξη ότι ο πλανήτης μπαίνει σε φάση όπου οι μεγάλοι παίκτες ψάχνουν νέους μηχανισμούς επιβολής — όχι απαραίτητα πιο δίκαιους, αλλά πιο λειτουργικούς για τα συμφέροντά τους.
2) ΗΠΑ: Λιγότερο State Department, περισσότερη «προεδρική μηχανή»
Ένα από τα πιο αιχμηρά σημεία της συνέντευξης ήταν η διαπίστωση ότι η αμερικανική πολιτική σήμερα “τρέχει” με συμβούλους και προεδρικά διατάγματα, με τους παραδοσιακούς διπλωματικούς διαύλους να εμφανίζονται υποβαθμισμένοι. Ο Καραγιάννης συνέδεσε αυτό το μοντέλο με το τραύμα της πρώτης θητείας (όπου “η γραφειοκρατία έβαζε φρένο”) και προειδοποίησε για την παγκόσμια ανησυχία: πολλοί εκλαμβάνουν τις αποφάσεις ως “νέα μόνιμη Αμερική”.
Έβαλε όμως μια κρίσιμη επιφύλαξη που αξίζει: η διάρκεια αυτής της πολιτικής δεν είναι δεδομένη. Υπενθύμισε τον ρόλο των ενδιάμεσων εκλογών (3 Νοεμβρίου) και το ενδεχόμενο οι εσωτερικές ισορροπίες στις ΗΠΑ να κόψουν ταχύτητα μέσω κοινοβουλευτικών ελέγχων, συγκρούσεων και “impeachments”.
3) Κίνα: «Την ανέδειξε ο καπιταλισμός»
Ο πρέσβης δεν μάσησε: είπε καθαρά ότι η Κίνα απέκτησε οικονομική ισχύ μέσω του δυτικού κεφαλαίου, της τεχνολογίας και των πολυεθνικών που αναζήτησαν φθηνή παραγωγή. Κατά την ανάλυσή του, η αρχική αμερικανική κίνηση προς την Κίνα είχε γεωπολιτικό στόχο (αντίβαρο στη Σοβιετική Ένωση), αλλά στη συνέχεια εξελίχθηκε σε βαθιά οικονομική συνεξάρτηση που έθρεψε έναν ανταγωνιστή.
Στην ίδια γραμμή παρέθεσε και την κούρσα στρατηγικών όπλων ως δείκτη ισχύος και διαπραγματευτικής βαρύτητας, προβάλλοντας την εικόνα μιας Κίνας που διεκδικεί θέση ισοδύναμης δύναμης τις επόμενες δεκαετίες.
4) «Ιράν όπως Βενεζουέλα»: Ενέργεια, Κίνα και ο “κόφτης” του πολυπολικού
Το πιο “γεμάτο” τμήμα της συζήτησης αφορούσε το Ιράν. Η βασική γραμμή Καραγιάννη: αν ο στόχος των ΗΠΑ είναι να περιορίσουν την άνοδο της Κίνας, τότε ο ενεργειακός έλεγχος είναι κλειδί. Η Βενεζουέλα παρουσιάστηκε ως παράδειγμα παρέμβασης και ελέγχου ροών, και το Ιράν ως ο επόμενος κρίκος: αν κοπεί ή ακριβύνει η ιρανική ενέργεια για την Κίνα, η κινεζική οικονομική δυναμική δέχεται χτύπημα.
Παράλληλα, ανέδειξε δύο επιπλέον συνέπειες μιας “δυτικότροπης” αλλαγής στην Τεχεράνη:
-
Χτύπημα στις κινεζικές επενδύσεις στο Ιράν (και στη λογική των υποδομών ως “εγγύηση”).
-
Γεωστρατηγικό ανάχωμα σε διαδρομές-πρωτοβουλίες διασύνδεσης που εξυπηρετούν κινεζικά σχέδια.
Την ίδια στιγμή, ήταν σαφής: τα αμερικανικά αιτήματα προς την ιρανική ηγεσία (πυρηνικά, βαλλιστικά, σιιτικό τόξο) δεν “λύνονται” με χαρτιά. Ο ίδιος τα περιέγραψε ως πακέτο που πρακτικά “γράφει από κάτω: πόλεμος”, αφού ισοδυναμεί με αποκαθήλωση της ηγεσίας.
5) Μετά το Ιράν: κενό ισχύος, Κούρδοι, Τουρκία και αραβική αντίδραση
Σε πιθανό σενάριο αποδυνάμωσης και πτώσης της σιιτικής επιρροής, ο Καραγιάννης περιέγραψε κενό που μπορεί να γεμίσει ο σουνιτικός χώρος και ειδικά η Μουσουλμανική Αδελφότητα, με την Τουρκία να εμφανίζεται ως πολιτικός πόλος της.
Αλλά έβαλε και το “αντίβαρο”: μια τέτοια εξέλιξη θα προκαλέσει αντίδραση αραβικών καθεστώτων που βλέπουν την Αδελφότητα ως υπαρξιακή απειλή.
Επιπλέον, ανέδειξε το Κουρδικό ως παράγοντα που τρομάζει την Άγκυρα: αν ακολουθήσει και το Ιράν στη λογική συνταγματικής κατοχύρωσης δικαιωμάτων/αυτονομίας (μετά το Ιράκ και τη Συρία), η Τουρκία βλέπει μπροστά της το “μητρικό” κουρδικό ζήτημα να ανάβει.
6) Ελλάδα–Τουρκία: «Η Διακήρυξη των Αθηνών είναι Μαδρίτη–Βέρνη–Ελσίνκι Νο2»
Στο δεύτερο μισό, η συνέντευξη κατέληξε στο απολύτως δικό μας πεδίο. Ο Καραγιάννης ενέταξε τη Διακήρυξη των Αθηνών σε μια συνέχεια συμφωνιών/πλαισίων που, κατά την εκτίμησή του, έχουν περιορισμένη πρακτική αξία και συχνά λειτουργούν ως “χαρτί” για την τουρκική πλευρά.
Το πιο σκληρό συμπέρασμα βγήκε όταν τέθηκε το ερώτημα αξιοπιστίας: πώς χτίζεις συμμαχίες και πώς ζητάς στήριξη στην ΕΕ, όταν στέλνεις μικτά σήματα με κινήσεις που η άλλη πλευρά τις αξιοποιεί επικοινωνιακά και πολιτικά.
Η κουβέντα κατέληξε σε μια φράση που “έκλεισε” την πολιτική ουσία:
«Για άλλη μια φορά το κομματικό υπερισχύει του εθνικού».
Ωμά, χωρίς γαρνιτούρες — και γι’ αυτό χτύπησε.