Ο πόλεμος στο Ιράν, η αποσταθεροποίηση της Μέσης Ανατολής και οι τεκτονικές αλλαγές που διαμορφώνονται στο διεθνές σύστημα βρέθηκαν στο επίκεντρο της εκπομπής «Αντιθέσεις» στο ΚΡΗΤΗ TV, με τον Γιώργο Σαχίνη να φιλοξενεί τον καθηγητή Γεωπολιτικής και Σύγχρονων Οπλικών Τεχνολογιών στη Σχολή Ευελπίδων, Κωνσταντίνο Γρίβα. Η συζήτηση κινήθηκε πολύ πέρα από τα στενά όρια μιας συμβατικής στρατιωτικής ανάλυσης, επιχειρώντας να ερμηνεύσει τη σύγκρουση όχι μόνο ως πόλεμο ισχύος, ενέργειας και γεωστρατηγικών διαδρόμων, αλλά ως σύγκρουση αφηγήσεων, νοημάτων και ιστορικής κυριαρχίας.
Από την αρχή της τοποθέτησής του, ο Κωνσταντίνος Γρίβας υποστήριξε πως είχε ήδη επιβεβαιωθεί η βασική εκτίμηση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ θα μπορούσαν να επιφέρουν σοβαρά πλήγματα στο συμβατικό οπλοστάσιο του Ιράν, χωρίς αυτό να σημαίνει πως θα πετύχαιναν στρατηγική συντριβή της χώρας. Όπως εξήγησε, το Ιράν πρέπει να ιδωθεί ως μια διπλή στρατιωτική δομή: από τη μία πλευρά το συμβατικό του σκέλος, που είναι ευάλωτο απέναντι στην τεχνολογική υπεροχή των αντιπάλων του, και από την άλλη το ασύμμετρο οπλοστάσιο που οικοδομήθηκε επί δεκαετίες ακριβώς για να επιβιώνει, να προσαρμόζεται και να παραμένει επικίνδυνο σε συνθήκες μαζικού πλήγματος. Κατά τον ίδιο, αυτή ακριβώς η ασύμμετρη δομή εξακολουθεί να είναι ενεργή και γι’ αυτό δεν μπορεί να γίνει λόγος για εύκολη ή ολοκληρωτική νίκη της Δύσης.
Ο καθηγητής ήταν κατηγορηματικός και απέναντι στο σενάριο ταχείας αλλαγής καθεστώτος στην Τεχεράνη, το οποίο χαρακτήρισε ουσιαστικά φαντασίωση. Υποστήριξε ότι ήταν αβάσιμο να πιστεύει κανείς πως οι βομβαρδισμοί θα προκαλούσαν αυτόματα κατάρρευση του ιρανικού συστήματος ή μαζική εσωτερική ανατροπή. Αντιθέτως, σημείωσε ότι η ιστορική και πολιτισμική συνοχή του Ιράν, ακόμη και με όλες τις εσωτερικές του αντιφάσεις, λειτουργεί συσπειρωτικά όταν δέχεται εξωτερική επίθεση. Γι’ αυτό και προειδοποίησε πως η ανθρωπότητα έχει εγκλωβιστεί πλέον σε ένα πολεμικό σπιράλ με αχαρτογράφητες συνέπειες.
Ο Γιώργος Σαχίνης έθεσε από νωρίς το ερώτημα αν ο πόλεμος αυτός είναι απλώς ένας πόλεμος ισχύος, γεωστρατηγικής και ελέγχου ενεργειακών πόρων. Ο Κωνσταντίνος Γρίβας απάντησε πως η σύγκρουση έχει πλέον μετατραπεί σε πόλεμο για την κυριαρχία της ίδιας της ιστορικής αφήγησης. Όπως τόνισε, δεν πρόκειται μόνο για μια αναμέτρηση Ιράν-ΗΠΑ-Ισραήλ, ούτε για ένα επεισόδιο της αντιπαράθεσης με την Κίνα. Πρόκειται για μια πολύ βαθύτερη διαδικασία, στην οποία δοκιμάζεται ποιος θα επιβάλει τη δική του ανάγνωση για την ιστορία, για τη νομιμότητα της ισχύος και για το μέλλον του διεθνούς συστήματος.
Σε αυτό το σημείο, ο καθηγητής ανέλυσε τη μεγάλη εικόνα: η επίθεση στο Ιράν δεν μπορεί να διαβαστεί γραμμικά ως πλήγμα κατά ενός συμμάχου της Κίνας ή ως μεμονωμένη επιχείρηση ελέγχου της ενέργειας. Υποστήριξε ότι τέτοιες αναγνώσεις είναι απλοϊκές, επειδή αγνοούν την αλληλεπίδραση μεταξύ όλων των παικτών. Εξήγησε ότι, ακόμη κι αν θεωρηθεί πως πλήττεται το Ιράν, σε άλλο επίπεδο ενισχύεται η Ρωσία, ενώ η Κίνα, σε βάθος χρόνου, μπορεί να αποκτήσει ακόμη ισχυρότερη επιρροή σε ένα πληγωμένο και ταπεινωμένο Ιράν. Κατά τον ίδιο, το διεθνές σύστημα είναι πλέον τόσο σύνθετο, ώστε κάθε γραμμικός υπολογισμός «χτυπώ τον έναν, άρα αποδυναμώνω και τον σύμμαχό του» είναι δομικά λανθασμένος.
Στο ίδιο πνεύμα, δόθηκε ιδιαίτερο βάρος και στη συζήτηση για το ΝΑΤΟ και τη στάση της Ευρώπης. Ο Γιώργος Σαχίνης υπενθύμισε ότι το ΝΑΤΟ ουσιαστικά αποσύρθηκε από το Ιράκ, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ επιτέθηκε λεκτικά στους Ευρωπαίους επειδή δεν έσπευσαν να συμμετάσχουν στο σχέδιο ανοίγματος των Στενών του Ορμούζ. Ο Κωνσταντίνος Γρίβας εκτίμησε ότι οι Ευρωπαίοι αντιλαμβάνονται πως ο πόλεμος αυτός πλήττει τα δικά τους συμφέροντα και πως οι πιέσεις των ΗΠΑ να συνδράμουν στρατιωτικά δεν απαντούν σε μια πραγματική δυνατότητα επιχειρησιακής επιβολής. Επέμεινε ότι τα ευρωπαϊκά ναυτικά μέσα δεν είναι φτιαγμένα για να αντιμετωπίζουν τον συγκεκριμένο τύπο ασύμμετρων απειλών που έχει προετοιμάσει το Ιράν στα Στενά του Ορμούζ.
Ιδιαίτερο βάθος έδωσε στη συζήτηση η ανάλυση της λεγόμενης «θεολογίας της ισχύος», έννοια που ο Κωνσταντίνος Γρίβας χρησιμοποίησε για να περιγράψει τον βαθύτερο πολιτισμικό και ψυχολογικό πυρήνα της δυτικής στρατηγικής. Υποστήριξε ότι η σύγκρουση δεν εξηγείται μόνο με υλικούς όρους, αλλά και με όρους κοσμοαντίληψης. Από τη μία πλευρά, είπε, υπάρχει ένας δυτικός κόσμος που πιστεύει ότι δια της ισχύος μπορεί να επιβάλει το καλό, να διαμορφώσει την τάξη και να εκπληρώσει μια αποστολή σχεδόν μεταφυσικού χαρακτήρα. Από την άλλη, υπάρχει το ιρανικό σύστημα, που ενσωματώνει θρησκευτική, ιστορική και πολιτισμική νοηματοδότηση της αντίστασης, της θυσίας και της επιβίωσης. Κατά τον καθηγητή, αυτός είναι ένας πυρήνας που η κλασική δυτική γεωπολιτική ανάλυση αδυνατεί να διαβάσει σωστά.
Η εκπομπή πήγε ακόμη βαθύτερα με την παρέμβαση του Αντώνη Ανδρουλιδάκη από τη Λευκωσία, ο οποίος μίλησε για σύγκρουση νοήματος και για δύο διαφορετικούς τρόπους θέασης του κόσμου: τον «κομισάριο», που λειτουργεί εργαλειακά, επιδιώκει έλεγχο και ισχύ, και τον «γιόγκι», που λειτουργεί υπαρξιακά, μέσα από αποστολή, θυσία και δικαίωση. Ο Κωνσταντίνος Γρίβας συμφώνησε σε μεγάλο βαθμό με αυτή την ψυχοπολιτική ανάγνωση, σημειώνοντας ότι δεν αρκεί να περιγράφεται η σύγκρουση με ψυχρούς όρους συμφερόντων, γιατί έτσι χάνεται ο βαθύτερος πολιτισμικός μηχανισμός που κινεί κοινωνίες και κράτη.
Στη συνέχεια της εκπομπής, ο ιστορικός Γιώργος Μαργαρίτης επανέφερε τη συζήτηση στο πεδίο των δομικών αντιθέσεων του καπιταλιστικού κόσμου, τονίζοντας ότι οι σημερινές συγκρούσεις αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης μετάβασης, όπου αλλάζει η γεωγραφία της παραγωγής, της ισχύος και της παγκόσμιας ηγεμονίας. Ο ίδιος υπογράμμισε ότι οι πόλεμοι αυτοί δεν λύνουν το βασικό δομικό πρόβλημα, αλλά λειτουργούν ως προοίμιο μεγαλύτερων και βαθύτερων συγκρούσεων.
Ξεχωριστό ενδιαφέρον είχε και η παρέμβαση του Αλέξη Λεκάκη, υποψήφιου διδάκτορα ιρανικής εξωτερικής πολιτικής, ο οποίος εστίασε στα Στενά του Ορμούζ, στα ιρανικά εναλλακτικά δίκτυα μεταφοράς πετρελαίου και στις επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Η εκτίμηση που αναδείχθηκε ήταν ότι το Ιράν όχι μόνο είχε προετοιμάσει εναλλακτικές γραμμές εξαγωγών, αλλά ταυτόχρονα χτυπά συστηματικά τις εναλλακτικές των αντιπάλων του, αποδεικνύοντας ότι ο ενεργειακός πόλεμος δεν είναι παρενέργεια, αλλά κεντρικό πεδίο της σύγκρουσης.
Ο Κωνσταντίνος Γρίβας επέμεινε ότι σε αυτό το πεδίο φαίνεται καθαρά η νέα φύση του πολέμου. Υποστήριξε ότι η ισχύς δεν μετριέται πλέον μόνο με αριθμό αεροσκαφών, αρμάτων μάχης ή μεγάλων πλατφορμών, αλλά και με την ικανότητα χρήσης φθηνών, ευέλικτων, ασύμμετρων και τεχνολογικά προσαρμοσμένων μέσων. Έφερε ως παράδειγμα τα μικρά σκάφη, τα drones, τα μικρά υποβρύχια, τις τορπίλες και τα πλέγματα άρνησης πρόσβασης, που μπορούν να αχρηστεύσουν τεράστιας αξίας ναυτικές πλατφόρμες. Σε αυτό το πλαίσιο, υποστήριξε πως η Ελλάδα οφείλει να αντλήσει διδάγματα για το Αιγαίο, δημιουργώντας ένα πολύ πιο ευέλικτο και πολυεπίπεδο πλέγμα αποτροπής στα νησιά.
Στο φινάλε της συζήτησης, ο καθηγητής επανήλθε με έμφαση στην ελληνική διάσταση. Εκτίμησε ότι η Ελλάδα δεν μπορεί ούτε να κρυφτεί από τη γεωγραφία ούτε να δραπετεύσει από την ιστορία. Τόνισε ότι η χώρα έχει μπροστά της έναν διπλό ρόλο: αφενός να προστατεύσει τον εαυτό της απέναντι σε μια όλο και πιο φιλόδοξη Τουρκία, αφετέρου να αξιοποιήσει το πολιτισμικό της βάθος και τη θέση της ώστε να διαδραματίσει ρόλο γέφυρας και ερμηνευτή μέσα σε έναν νέο, πολυπολικό και πολυπολιτισμικό κόσμο. Με σαφή τρόπο μάλιστα υποστήριξε ότι η Ελλάδα οφείλει να λειτουργήσει ελληνοκεντρικά, να υπερασπιστεί τα κυριαρχικά της δικαιώματα και να αξιοποιήσει τη συγκυρία για στρατηγικές κινήσεις, όπως η επέκταση των χωρικών υδάτων και η οριοθέτηση ΑΟΖ με την Κυπριακή Δημοκρατία.
Το βασικό συμπέρασμα της εκπομπής ήταν ότι η σύγκρουση γύρω από το Ιράν δεν είναι ένα περιφερειακό επεισόδιο, αλλά μια μεγάλη ιστορική καμπή. Ένας πόλεμος που δεν αφορά μόνο πυραύλους, πετρέλαιο και συσχετισμούς ισχύος, αλλά το ίδιο το νόημα της ιστορίας, της κυριαρχίας και της επιβίωσης σε έναν κόσμο που αλλάζει βίαια.
Δείτε την εκπομπή: