Σε μια περίοδο που η ένταση ΗΠΑ–Ιράν κλιμακώνεται και η Ανατολική Μεσόγειος μετατρέπεται ξανά σε επιχειρησιακό πεδίο υψηλής πίεσης, ο Δημήτρης Σταθακόπουλος (δρ. Παντείου, νομικός και οθωμανολόγος) παρενέβη στη «Ναυτεμπορική» με επίκεντρο τον ρόλο της βάσης της Σούδας και, ευρύτερα, το τι σημαίνει για την Ελλάδα η αναβάθμιση και η χρήση αμερικανικών υποδομών σε ελληνικό έδαφος.
«Η Σούδα είναι θεμελιώδης βάση – και γι’ αυτό στόχος»
Ο Σταθακόπουλος περιέγραψε τη Σούδα ως διαχρονικά κομβική βάση για τις αμερικανικές επιχειρήσεις στην περιοχή – όχι μόνο στη Μέση Ανατολή, αλλά ιστορικά και στα Βαλκάνια. Υπογράμμισε ότι σε νέα φάση κλιμάκωσης «θα παίξει πάλι κρίσιμο ρόλο», σημειώνοντας όμως ότι αυτό συνεπάγεται και ένα αυτονόητο κόστος: η βάση καθίσταται στόχος.
Με χαρακτηριστική διατύπωση εξήγησε ότι η Σούδα αντιμετωπίζεται de facto ως «foreign soil», δηλαδή «έδαφος ειδικού καθεστώτος», σαν «πρεσβεία μέσα σε ελληνικό έδαφος» όσο σταθμεύουν εκεί αμερικανικές δυνάμεις. Κατά συνέπεια, σε περίπτωση γενικευμένης αναμέτρησης, μπαίνει στη λίστα των πιθανών στόχων αντιποίνων.
Το πέρασμα του “Gerald Ford” και το ερώτημα: ορμητήριο ή στάση;
Αφορμή για τη συζήτηση αποτέλεσε η αναφορά στο αεροπλανοφόρο USS Gerald R. Ford, το οποίο –όπως ειπώθηκε– πέρασε από τη Σούδα για στάση/ανεφοδιασμό και κινήθηκε προς την Ανατολική Μεσόγειο, σε ζώνη μεταξύ Ισραήλ και Κύπρου. Ο Σταθακόπουλος κράτησε ανοιχτό το αν η Σούδα θα εξελιχθεί σε καθαρό «πολεμικό ορμητήριο» ή θα παραμείνει κόμβος υποστήριξης/στάθμευσης, τονίζοντας ότι «θα το δείξει ο χρόνος», αλλά η «στοχοποίηση» είναι δεδομένη ως πιθανότητα.
«Οι διαπραγματεύσεις τελειώνουν τυπικά – μετά, το χτύπημα είναι πιθανό»
Για τις επερχόμενες συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν (που αναφέρθηκαν ως «ύστατη προσπάθεια»), ο Σταθακόπουλος εμφανίστηκε ιδιαίτερα απαισιόδοξος: εκτίμησε ότι ο κύκλος «ολοκληρώνεται θυμοτυπικά» και πως οι πλευρές θα καταλήξουν στο ότι «συμφωνούν ότι διαφωνούν». Με αυτή τη λογική, προειδοποίησε ότι, με τόσο μεγάλη κινητοποίηση, είναι δύσκολο οι ΗΠΑ να αποχωρήσουν χωρίς ένα τουλάχιστον συμβολικό πλήγμα, αντίστοιχου επιπέδου με προηγούμενο χτύπημα (όπως αναφέρθηκε στην κουβέντα) γιατί αλλιώς πλήττεται το κύρος και η αξιοπιστία τους.
Παράλληλα, έβαλε στο κάδρο μια κλασική αρχή στρατηγικής: το «πιστόλι στο τραπέζι» ως ψυχολογική πίεση στον αντίπαλο, με στόχο να αποσπάσεις υποχώρηση χωρίς γενικευμένη σύγκρουση. Εάν αυτό αποτύχει, τότε –κατά την εκτίμησή του– «θα έχουμε σίγουρα κάποιο χτύπημα» ανάλογης λογικής.
Κίνα, Ρωσία, Ορμούζ: ενεργειακή εξίσωση που “καίει”
Στο γεωπολιτικό φόντο, ο Σταθακόπουλος στάθηκε ιδιαίτερα στον ρόλο της Κίνας, επισημαίνοντας ότι θίγονται τα άμεσα συμφέροντά της, καθώς το Ιράν αποτελεί κρίσιμο τροφοδότη πετρελαίου. Μια κρίση που θα απειλήσει τα Στενά του Ορμούζ (ακόμη και με περιορισμό διακίνησης) θα χτυπήσει πρώτα την κινεζική παραγωγική μηχανή και την ενεργειακή ασφάλεια.
Για τη Ρωσία, ανέδειξε ότι έχει «άλλο μέτωπο» (Ουκρανία) και άλλες προτεραιότητες, ενώ το ενεργειακό δεν την πιέζει με τον ίδιο τρόπο που πιέζει το Πεκίνο. Συνεπώς, η πιθανότερη «ενεργότερη» εμπλοκή –όχι στρατιωτική απαραίτητα– θα μπορούσε να προέλθει από την Κίνα, αν δει ότι διακυβεύεται στρατηγικά η ενεργειακή της ροή.
Η Ελλάδα «στο κέντρο των εξελίξεων» – και αυτό έχει ρίσκο
Στην πιο «εσωτερική» ανάγνωση, ο Σταθακόπουλος έθεσε ωμά το ζήτημα: με δεδομένες τις βάσεις και τη διμερή σχέση με τις ΗΠΑ, η Ελλάδα έχει μια «δεσμία ιδιότητα» που δεν της επιτρέπει να εμφανιστεί ως απολύτως ουδέτερη σε μια τέτοια κρίση.
Εκτός από τη Σούδα, αναφέρθηκαν και άλλες υποδομές/σημεία αναβάθμισης όπως Στεφανοβίκειο, Λάρισα, Αλεξανδρούπολη, που –όπως ειπώθηκε– ενισχύουν την αίσθηση ότι η χώρα μπαίνει στο «στόχαστρο» συνεπειών, έστω και αν δεν επιλέγει ενεργή εμπλοκή. Η καταληκτική του επισήμανση ήταν να υπάρξει εγρήγορση όχι με όρους «θα πολεμήσουμε με το Ιράν», αλλά με όρους συνεπειών (ασφάλεια, επιπτώσεις, κλιμάκωση).
Κλείσιμο με Ουκρανία: πόλεμος φθοράς και κόπωση όλων
Η κουβέντα έκλεισε με αναφορά στο μέτωπο Ρωσίας–Ουκρανίας, όπου ο Σταθακόπουλος μίλησε για λανθασμένες αρχικές εκτιμήσεις («δεν ήταν πόλεμος ημερών»), για τεράστιες απώλειες και στις δύο πλευρές και για εμφανή κόπωση. Σημείωσε ότι η Ουκρανία άντεξε λόγω δυτικής στήριξης και ότι το «καλό» θα ήταν η χρηματοδότηση να πάει προς ανοικοδόμηση και όχι περαιτέρω καταστροφή.