Με φόντο τη διαρκώς κλιμακούμενη κρίση στον Περσικό Κόλπο, ο αντιστράτηγος ε.α. Ιωάννης Μπαλτζώης, παρεμβαίνοντας στη Θεσσαλία Τηλεόραση, περιέγραψε μια εξαιρετικά ρευστή και επικίνδυνη κατάσταση, στην οποία συνυπάρχουν διπλωματικές κινήσεις, στρατιωτική πίεση, ενεργειακός εκβιασμός και ανοιχτά σενάρια νέας ανάφλεξης.
Αφορμή της συζήτησης αποτέλεσε το νέο αμερικανικό τελεσίγραφο προς την Τεχεράνη για τα Στενά του Ορμούζ, με τον Ντόναλντ Τραμπ να μεταθέτει τελικά κατά πέντε ημέρες την προθεσμία, αφήνοντας όμως ανοιχτό το ενδεχόμενο σκληρής αντίδρασης εάν δεν υπάρξει συμμόρφωση. Ο κ. Μπαλτζώης σημείωσε ότι το ζήτημα δεν είναι τόσο απλό όσο παρουσιάζεται σε επίπεδο δηλώσεων, καθώς, πίσω από τις δημόσιες τοποθετήσεις, φαίνεται να βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη παρασκηνιακές επαφές.
Όπως ανέφερε, υπάρχουν ενδείξεις ότι οι δύο πιο έμπιστοι άνθρωποι του Τραμπ, ο Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ, κινούνται μέσω διαύλων όπως η Αίγυπτος και το Κατάρ, επιχειρώντας να κρατήσουν ανοιχτό ένα κανάλι διαπραγμάτευσης με το Ιράν. Αν και η Τεχεράνη διαψεύδει επισήμως, ο αντιστράτηγος εκτίμησε ότι υπάρχει «δόση αληθείας» στις πληροφορίες περί επαφών, έστω κι αν η απόσταση ανάμεσα στις δύο πλευρές παραμένει τεράστια.
Και αυτό, όπως εξήγησε, γιατί οι ιρανικές απαιτήσεις είναι πολύ βαριές: ζητούν εγγυήσεις ότι ο πόλεμος δεν θα ξαναρχίσει, καθώς και πλήρη αποζημίωση για τις ζημιές που έχουν υποστεί. Από την άλλη, οι Αμερικανοί θέτουν ένα πακέτο αυστηρότατων όρων, που πρακτικά θα άλλαζε πλήρως το καθεστώς ισχύος του Ιράν στην περιοχή. Μεταξύ αυτών, όπως είπε, είναι η πλήρης διακοπή της πυρηνικής δραστηριότητας για πέντε χρόνια, ο μηδενικός εμπλουτισμός ουρανίου, η αποψίλωση κρίσιμων πυρηνικών εγκαταστάσεων, ο αυστηρός εξωτερικός έλεγχος των μηχανισμών παραγωγής και η συμφωνία για περιορισμό των βαλλιστικών πυραύλων. Πρόσθεσε επίσης πως στην αμερικανική ατζέντα βρίσκεται και η διακοπή της χρηματοδότησης οργανώσεων όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ.
Ο Ιωάννης Μπαλτζώης τόνισε ότι, αν ένα τέτοιο πλαίσιο γινόταν αποδεκτό, θα μιλούσαμε ουσιαστικά για «ένα άλλο Ιράν» και για «μια άλλη Μέση Ανατολή». Ταυτόχρονα, όμως, υπογράμμισε ότι για να έχει νόημα οποιαδήποτε συμφωνία, πρέπει να υπάρξει αξιόπιστος μηχανισμός επιτήρησης, καθώς, όπως υπενθύμισε, και το 2015 είχε υπογραφεί συμφωνία που στην πράξη δεν λειτούργησε όπως θα ήθελαν οι δυτικές πλευρές.
Στη συνέχεια, ο αντιστράτηγος αναφέρθηκε στη στάση των αγορών, σχολιάζοντας ότι το γεγονός πως δεν έχουν υπάρξει ακραίες αναταράξεις σε χρυσό, μετοχές και άλλους βασικούς δείκτες ίσως δείχνει ότι οι αγορές προεξοφλούν ένα σχετικά σύντομο τέλος ή τουλάχιστον μια κάποια μορφή εκτόνωσης. Έσπευσε, πάντως, να προσθέσει ότι εάν δεν υπάρξουν θετικές εξελίξεις, τότε η κατάσταση μπορεί να γίνει πολύ χειρότερη, με τον κίνδυνο μιας άνευ προηγουμένου ενεργειακής κρίσης να βρίσκεται πια πάνω στο τραπέζι.
Εκεί ακριβώς στάθηκε και στο κομβικό ζήτημα των Στενών του Ορμούζ, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για στρατηγικό σημείο τεράστιας σημασίας, όχι μόνο για το Ιράν αλλά για ολόκληρη την παγκόσμια ενεργειακή ισορροπία. Σημείωσε ότι από εκεί φεύγει το 90% του ιρανικού πετρελαίου, κυρίως προς την Ασία, γεγονός που εξηγεί γιατί η Ευρώπη εμφανίζεται πιο αποστασιοποιημένη από την κρίση. Όπως είπε, η Ευρώπη δεν εξαρτάται άμεσα από το ιρανικό πετρέλαιο, αλλά επηρεάζεται σοβαρά από το φυσικό αέριο της περιοχής, ειδικά από το Κατάρ.
Στο πιο επιχειρησιακό σκέλος, ο κ. Μπαλτζώης επιβεβαίωσε ότι η στρατιωτική διάσταση παραμένει απολύτως ανοιχτή. Ανέφερε την άφιξη του USS Tripoli, ενός πλοίου αμφίβιας εφόδου που μεταφέρει 1.600 έως 1.800 πεζοναύτες, μαζί με F-35 και άλλα εναέρια μέσα, και εκτίμησε ότι όλα τα σενάρια είναι πιθανά. Δεν απέκλεισε δηλαδή το ενδεχόμενο να δούμε μέσα σε αυτές τις πέντε ημέρες ή αμέσως μετά μια νέα στρατιωτική ενέργεια, ακόμη και αν παράλληλα εξελίσσονται συνομιλίες. Υπενθύμισε, άλλωστε, ότι και σε προηγούμενες φάσεις της κρίσης είχαν υπάρξει διαπραγματεύσεις παράλληλα με προετοιμασίες πολέμου.
Ωστόσο, κράτησε και αποστάσεις από τις υπερβολικές εκτιμήσεις περί γρήγορης κατάρρευσης του ιρανικού καθεστώτος. Επεσήμανε ότι η δομή του ιρανικού συστήματος εξουσίας είναι τέτοια ώστε, ακόμη και όταν πλήττεται η ηγεσία, παράγονται νέες ηγεσίες, κάτι σαν «Λερναία Ύδρα», όπως ειπώθηκε στη συζήτηση. Υπό αυτή την έννοια, εξήγησε ότι ο αποκεφαλισμός της ηγεσίας δεν φέρνει πάντοτε τα αποτελέσματα που υπολογίζουν όσοι σχεδιάζουν τέτοιες επιχειρήσεις.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η τοποθέτησή του για την έκκληση του Νετανιάχου προς τους Ευρωπαίους να στηρίξουν πιο ανοιχτά το Ισραήλ. Ο Μπαλτζώης σχολίασε ότι η Ευρώπη δεν δείχνει διάθεση να εμπλακεί στρατιωτικά για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, κάτι που – όπως είπε χαρακτηριστικά – πρέπει να κρατηθεί ως στοιχείο για τις μελλοντικές ισορροπίες στη Δύση και στο ΝΑΤΟ.
Τέλος, αναφέρθηκε και σε θέματα ελληνικού ενδιαφέροντος. Κληθείς να σχολιάσει τη δημοσιοποίηση της ελληνικής παρουσίας Patriot στη Σαουδική Αραβία, είπε καθαρά ότι δεν θεωρεί έξυπνο να λέγονται δημόσια τέτοια πράγματα, ειδικά σε τέτοια συγκυρία. Κατά την άποψή του, δεν χρειάζεται να αποκαλύπτονται όλα, αφήνοντας να εννοηθεί ότι τέτοιες κινήσεις ενδέχεται να συνδέονται περισσότερο με εσωτερική πολιτική κατανάλωση παρά με σοβαρή στρατηγική σκέψη.
Συνολικά, η παρέμβαση του Ιωάννη Μπαλτζώη κατέγραψε ένα συμπέρασμα: η κρίση δεν έχει φύγει από το χείλος της γενικευμένης κλιμάκωσης, οι επαφές γίνονται αλλά δεν αρκούν ακόμη για να δώσουν λύση, και η επόμενη κίνηση – είτε διπλωματική είτε στρατιωτική – μπορεί να καθορίσει όχι μόνο την τύχη του Ιράν, αλλά και την ενεργειακή ισορροπία ολόκληρου του πλανήτη.